Cemaleddin Aksarayi Zaviyesi; Aksaray’ın Merkez İlçesi, Coğlakı Mahallesi, Ervah Mezarlığı’nın güneybatısında yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.
Yapının kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığını gösteren herhangi bir kitabe mevcut değildir. Zaviye, 791 / 1388-89 yılında ölen Cemaleddin-i Aksarayi hayatta iken yapılmış olmalıdır. 1978 yılına kadar sağlam olan yapı Perekzadeler tarafında yıktırılarak yerine 1979-80 yılında bir mescit inşa dilmiştir. 2009 yılında ise V.G.M. tarafından mevcut yapı yıktırılarak yerine aslına uygun biçimde yeniden inşa edilmiştir.
Doğu-batı yönündeki eğimli arazinin düzeltilmesiyle üzerine inşa edilmiştir. Zaviyeli tip camilerdendir. Ortadaki büyük yanlardaki küçük üç mekandan oluşmaktadır. Doğu-batı yönünde uzanan düzgün olmayan dörtgen planlı bir yapıdır. Yapının önündeki avluda Cemaleddin Aksarayi ile onun neslinden gelenlerin kabirleri vardır. Düzgün kesme taş malzemeden inşa edilmiştir. Yapı üç yönden bir ihata duvarıyla kuşatılmıştır.
Doğudaki ihata duvarı tonoz üzengi seviyesine kadar yüksek olup üzerinde yuvarlak kemerli avlu giriş kapsı vardır. Kapının kuzeyinde yine duvar üzerinde basık kemerli iki pencere yer almaktaydı. Ortadaki mekan diğerlerine nazaran daha büyük olup kare planlıdır. Üzeri pandantif geçişli sekizgen kasnağa oturan bir kubbeyle örtülüdür. Kuzey cephenin ortasındaki basık kemerli kapıyla iç mekana girilmektedir.
Duvarlar sade olup tek hareketlilik giriş kapısının olduğu kuzey duvarı ile kıble duvarı sağlamaktadır. Kıble duvarının ortasında yarım daire planlı mihrap nişi yer almaktadır. Mihrabın her iki yanında düz lentolu birer pencere iç mekanı aydınlatmaktadır. Doğudaki mekan kuzey-güney yönünde uzanan dikdörtgen planlı olup üzeride aynı yönde uzanan bir beşik tonozla örtülüdür.

Kuzeybatıdaki basık kemerli kapıdan iç mekana girilmektedir. Kuzey duvarında düz lentolu bir pencere, güney duvarında ise dikdörtgen bir niş vardır. Tonoz dıştan iki yöne eğimli taş çatıyla örtülüdür. Batıdaki mekan da kuzey-güney yönünde uzanan dikdörtgen planlı olup üzeri de aynı yönde uzanan beşik tonoz örtüye sahiptir. Doğudaki mekandan daha küçüktür. Kuzeydoğudaki basık kemerli kapıdan iç mekana girilmektedir.
Kuzey duvarında düz lentolu bir pencere ile doğu duvarında ocak olmak üzere batı duvarında birer dikdörtgen niş görülmektedir. Tonoz dıştan iki yöne eğimli taş çatıyla örtülüdür.Gerek iç mekanda gerekse cephelerde süsleme unsuru bulunmamaktadır. Avluda yer alan Cemaleddin Aksarayi’nin baş şahidesi Osmanlı Türkçesi ile cel-i talik hatla 14 satırdan oluşmaktadır.






































