Avrupa Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu (GRECO), Türkiye’nin yolsuzlukla mücadele ve kamu yönetiminde dürüstlüğün güçlendirilmesine yönelik tavsiyelere uyumunu değerlendiren iki raporun özetini yayımladı.
29 Eylül 2026’da kamuoyuna açıklanan özetlerde, milletvekilleri ile hâkim ve savcılar bakımından 22 tavsiyenin 6’sının tamamen, 9’unun kısmen uygulandığı, 7 tavsiyenin ise uygulanmadığı belirtildi. Üst düzey yürütme görevlileri ve kolluk kuvvetlerini kapsayan 32 tavsiyeden ise 4’ü tamamen, 7’si kısmen uygulandı; 21 tavsiye hayata geçirilmedi.
GRECO’nun dördüncü tur değerlendirmesinde Türkiye’ye toplam 22 tavsiye yöneltildi. Son değerlendirmede 6 tavsiyenin tatmin edici biçimde uygulandığı veya ele alındığı, 9 tavsiyenin kısmen uygulandığı, 7 tavsiyenin ise uygulanmadığı kaydedildi.
Milletvekillerine ilişkin 7 tavsiyenin hiçbirinin tam olarak uygulanmadığı belirtilirken, davranış kurallarının oluşturulması, çıkar çatışmalarının bildirilmesi, mal beyanlarının düzenli biçimde doğrulanması ve yasama dokunulmazlığı sisteminin gözden geçirilmesi gibi başlıklarda eksikliklerin sürdüğü aktarıldı.
GRECO ayrıca Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) bağımsızlığının güçlendirilmesi, yargı mensuplarının görev güvencesinin artırılması ve Adalet Bakanlığı’nın hâkim ve savcıların seçimi, geçici görevlendirmeleri ile disiplin süreçlerindeki bazı yetkilerinin kaldırılması yönünde tavsiyelerde bulundu.
Mal beyanlarının kural olarak gizli olmasına da dikkat çeken GRECO, yalnızca az sayıda milletvekilinin bu beyanları gönüllü olarak kamuoyuna açıkladığını belirtti.
Kamuoyu danışmalarına ilişkin kuralların netleştirilmesini olumlu bir adım olarak değerlendiren kuruluş, danışmaların hâlâ büyük ölçüde takdire bağlı olduğunu ve paydaşların sürece daha etkili katılımının sağlanması gerektiğini kaydetti.
GRECO, hâkim ve savcılarla ilgili alanda önceki değerlendirmeye kıyasla bazı ilerlemeler kaydedildiğini bildirdi.
Ekim 2025’te Yargı Etik Beyannamesi Rehberi’nin kabul edilmesi ve hâkim ile savcı adaylarına meslek öncesinde, görevdeki hâkim ve savcılara ise hizmet içi eğitim kapsamında yargı etiği ve yolsuzlukla mücadele eğitimi verilmesi bu gelişmeler arasında gösterildi.
Bununla birlikte kuruluş, yargı yönetimine ilişkin temel sorunların sürdüğüne dikkat çekti. Şubat 2025’te kabul edilen Adalet Akademisi Kanunu’na rağmen, yürütmenin Akademinin yönetimi ve liderliği üzerindeki etkisine ilişkin endişelerin devam ettiği belirtildi.
Türkiye “küresel olarak yetersiz” kategorisinden çıktı
GRECO, Türkiye’nin dördüncü tur tavsiyelerine uyum düzeyinin artık kendi usul kuralları kapsamında “küresel olarak yetersiz” olarak nitelendirilemeyeceğine karar verdi. Bu nedenle Türkiye hakkında daha ileri bir uyumsuzluk prosedürünün sürdürülmemesi kararlaştırıldı. Ancak bu durum, tavsiyelerin tamamının yerine getirildiği anlamına gelmiyor.
Türkiye’nin kalan tavsiyeler kapsamında aldığı önlemleri 31 Mart 2027’ye kadar GRECO’ya bildirmesi gerekiyor.
GRECO’nun beşinci tur değerlendirmesi ise merkezi hükümetlerdeki üst düzey yürütme görevleri ile polis ve jandarma gibi kolluk kuvvetlerini kapsıyor.
Bu kapsamda Türkiye’ye yöneltilen 32 tavsiyenin 4’ü tatmin edici biçimde uygulandı veya ele alındı, 7’si kısmen uygulandı, 21’i ise uygulanmadı. GRECO, özellikle üst düzey yürütme görevlileri konusunda “neredeyse hiç ilerleme” kaydedildiği değerlendirmesini yaptı.
Bazı bakanlıkların internet sitelerinde bakan müşavirlerinin isimlerinin yayımlanması ve üst düzey yöneticilere yönelik iyi yönetişim ile kamu etiği eğitimleri verilmesi sınırlı gelişmeler arasında gösterildi.
Türkiye’nin ayrıca ulusal yolsuzlukla mücadele stratejisi ve eylem planı taslağı hazırladığı, ancak taslağın içeriğinin henüz açıklanmadığı belirtildi.
GRECO; üst düzey yöneticilerin atanmasından önce bütünlük kontrollerinin güçlendirilmesi, bu kişiler için özel davranış kuralları oluşturulması, çıkar çatışmalarının bildirilmesinin zorunlu hale getirilmesi ve mal beyanlarının kamuoyuna açıklanması çağrısında bulundu.
Lobicilik faaliyetlerinin düzenlenmesi, hediye kabulüne ilişkin daha açık kurallar getirilmesi ve görevden ayrılan üst düzey yöneticiler için görev sonrası kısıtlamalar uygulanması da tavsiyeler arasında yer aldı.
Kolluk kuvvetleri alanında ise GRECO “bir miktar ilerleme” kaydedildiğini bildirdi.
Polis ve jandarma personeline dürüstlük ve tarafsızlık konusunda eğitim verilmesi, kurumlara yapılan bağışların düzenlenerek yayımlanması ve bir Yolsuzluk Risk Analizi hazırlanması olumlu gelişmeler arasında sayıldı.
Kolluk Gözetim Komisyonu’nun her yıl faaliyet raporu yayımlaması ve bu raporlarda kolluk görevlileri hakkında başlatılan işlemlere ilişkin istatistiklere yer verilmesi de raporda kayda geçirildi.
Bununla birlikte GRECO, polis ve jandarma için özel etik kurallarının henüz kabul edilmediğini belirtti. Kuruluş ayrıca etik konularında personele gizli danışmanlık sağlanması, üst düzey görevlilerin atanması ve terfilerinde şeffaflığın artırılması, kolluk personeline yönelik şikâyetler için bağımsız bir dış mekanizma oluşturulması ve ihbarcıların korunmasına yönelik bir çerçeve hazırlanması çağrısı yaptı.
Türkiye’nin önünde yeni raporlama süreci var
GRECO, Türkiye’nin kalan tavsiyelere uyum konusunda önümüzdeki dönemde yeni adımlar atmasını bekliyor. Beşinci tur tavsiyeleri kapsamında Türkiye’nin aldığı yeni önlemlere ilişkin bilgileri 30 Eylül 2027’ye kadar GRECO’ya sunması gerekiyor. Türkiye bu süreçte GRECO’nun uyum prosedürüne tabi olmaya devam edecek.
GRECO’nun 1999’da Avrupa Konseyi bünyesinde kurulduğu ve üye ülkelerin yolsuzlukla mücadele standartlarına uyumunu izlediği belirtildi.
GRECO, Türkiye’den söz konusu raporların yayımlanmasına ve Türkçeye çevrilerek kamuoyuna açılmasına izin vermesini istedi. Ancak raporların gizliliği kaldırılmadığı için kuruluş, usul kuralları gereği yalnızca özetleri kamuoyuyla paylaştı.
GRECO ayrıca Türkiye’den daha önce hazırlanan Dördüncü Tur Beşinci Ara Uyum Raporu ile Beşinci Tur Değerlendirme Raporu’nun da yayımlanmasına izin vermesini istedi. Kuruluş, kamuoyuna açıklanan özetlerin tam raporların yerini tutmadığını özellikle vurguladı.
