Gümüşhane: Gülaçar Köyü Kiliseleri

Gümüşhane’nin Torul İlçesi, Gülaçar Köyü sınırları içerisinde iki tarihi kilise mevcuttur. Kiliseler günümüzde kullanılmamaktadır.

Haber Kaos ekibi olarak, Ayana Avcılat Mahallesi ve Manat Kilisesi sizler için derledik.

Ayana Avcılat Mahallesi Kilisesi:

Tepe eteğinde, yöreye hâkim bir noktaya konumlanmıştır. Mahalle yerleşiminin üst seviyesindedir. Dikdörtgen bir platform üzerine bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir. Üç nefli, yapının orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Doğu cephesinde yarım daire şeklinde dışa çıkıntılı yapılan 3 adet apsisi yer alır. Bu bölüm nefli bölümden daha alçak tutulmuştur. Ortadaki apsisi daha geniştir.

Eğimden dolayı doğu ve güney cephenin bir bölümü toprağa gömülü vaziyettedir. Beden duvarları düzgün yonu taş ve moloz taştır. Kapı ve pencere söveleri cephe bitimleri ve taşıyıcılar düzgün yonu taştır. Üst örtü içte tonoz dışta kademeli beşik çatıdır. Çatı düzgün kesilmiş taş plaklar yan yana (bileği taşı) dizilerek örülmüştür. Bu örtü şekli yöreseldir. Kuzey cephede 2 adet pencere (1’i mazgal, 1’i dikdörtgen formlu olmak üzere) vardır.

Güney cephede içi doldurulan 1 adet pencere açıklığı, doğu cephedeki apsislerin eksenlerinde birer adet mazgal pencere yer alır. Kilisenin iç mekânına batı cephenin ekseninde açılan düz lentolu bir girişle ulaşılmaktadır. Giriş kısmının üstünde sivri kemerli alınlığı boştur. Bu cephenin ekseninde üst seviyelerde bir adet mazgal penceresi vardır.

İç mekân; apsis önlerinde yer alan 2 paye, 4 sütun ve yanlarda yarı duvara gömülü payelerle 3 nefe ayrılmıştır. Orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Her nefn üzeri tonoz örtülüdür. Bu tonozlar kemerlerle desteklenmiştir. Sütunlar ve payeler birbirlerine düzgün yonu taş işçilikli yuvarlak kemerlerle bağlanmıştır. Sütunlar altlıklı ve başlıklı olup ahşap gergileri kesilmiştir.

Orta apsisten yan apsislere geçiş yuvarlak kemerli aralıklardan sağlanır. Apsisilerin beden duvarlarında farklı ebatlarda nişcikler vardır. Sıvaların büyük bölümü dökük olan kilisede kökboyası ile fresko tarzında süslemeler vardır. Orta tonozun ortasında Genç İsa ve etrafında melekler, kemerlerin iç kısımlarında yine İsa ve Aziz fgürleri tasvir edilmiştir. Boyaların büyük bir bölümü döküldüğünden anlatılan konular seçilememiştir.

Manat Kilisesi:

Dikdörtgen bir platform üzerine muhtemelen bazilikal planlı olarak inşa edilen yapının doğu cephesinde 3 apsisi yer alır. Dışa yarım daire şeklinde taşıntılı yapılan bu apsislerden ortadaki daha geniştir. Apsisli bölüm yapının diğer bölümünden alçak tutulmuştur. Her apsisin ekseninde birer adet mazgal pencere yer alır. Kuzey ve güney duvarların üzerinde ikişer adet mazgal pencere bulunmaktadır.

Kapı pencere söveleri, cephe bitimleri, kemerler düzgün yonu taş, beden duvarları kaba yonu taştır. Güney cephede yer alan giriş kapısı dışa taşıntılı eyvan şeklinde yapılmış olup bu özelliği ile diğer kiliselerden daha farklı ve özenli bir girişe sahiptir. Taşıntılı yapılan bu bölümün üst örtüsü tonozdur. Yan duvarlarında nişler yer alır.

Giriş kapısı dikdörtgen formlu ve düz lentoludur. Lentonun üzerinde yer alan alınlığı sivri kemerlidir. Kitabe yeri boştur. Giriş kısmına lento ve sövelerle haç şeklinde bir görünüm verilmeye çalışılmıştır. Kapı sövesinin üst kısmında 3 adet yelpaze motif vardır. İç mekânda üst örtüyü taşıyan sütunlar yıkılmıştır.

Ortada yer alan apsis yanlardakilerden daha geniş ve yüksektir. Apsislerin önünde yer alan 2 paye sağlamdır. Apsisli, bölümün üst örtüsü tonozdur. Beden duvarlarında yarı duvara gömülü payeler ve bu payeleri birbirine bağlayan yine yarı duvara gömülü yuvarlak kemerler vardır. Yapının batısında eklenti bir yapı daha olup üzeri saç kaplı bu yapının içine girilememiştir. Güneyinde ahır olarak kullanılan eklentili bir yapı vardır. Genel olarak haraptır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir