Meme Kanserinin Genetiğini Anlamak
Meme kanseri, meme dokusundaki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde büyümesi ve çoğalmasıyla oluşan malign (kötü huylu) bir tümördür. Genellikle meme kanallarında veya lobüllerinde başlar ve genetik mutasyonlar, hormonal faktörler, yaşam tarzı veya çevresel etkenlerle ilişkilidir.
Haber Merkezi / Meme kanserinin genetiği, hastalığın gelişiminde genetik faktörlerin rolünü anlamak için önemli bir alandır. Meme kanseri, hem çevresel hem de genetik faktörlerden etkilenen karmaşık bir hastalıktır. Genetik faktörler, özellikle belirli gen mutasyonları, meme kanseri riskini artırabilir.
İşte meme kanserinin genetiği hakkında temel bilgiler:
Genetik Mutasyonlar ve Meme Kanseri:
Meme kanseri riskini artıran en iyi bilinen genler BRCA1 ve BRCA2 genleridir. Bu genler, normalde DNA onarımını düzenleyen ve hücrelerin kanserli hale gelmesini önleyen tümör baskılayıcı genlerdir. Ancak bu genlerdeki mutasyonlar, meme kanseri ve yumurtalık kanseri riskini önemli ölçüde artırır.
BRCA1 ve BRCA2 Mutasyonları: BRCA1 mutasyonu taşıyan kadınlarda, 70 yaşına kadar meme kanseri gelişme riski yüzde 55-65, yumurtalık kanseri riski ise yüzde 39 civarındadır. BRCA2 mutasyonu taşıyanlarda meme kanseri riski yüzde 45-55, yumurtalık kanseri riski yüzde 11-17’dir.
Bu mutasyonlar, erkeklerde de meme kanseri ve prostat kanseri riskini artırabilir. BRCA mutasyonları, tüm meme kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 5-10’unu oluşturur ve özellikle aile öyküsü olanlarda daha yaygındır.
Diğer Genler: TP53 (Li-Fraumeni sendromu ile ilişkili): Nadir, ancak yüksek meme kanseri riski taşır.
PTEN (Cowden sendromu): Meme kanseri dahil çeşitli kanser riskini artırır.
ATM, CHEK2, PALB2: Orta düzeyde risk artışı ile ilişkilidir.
Bu genlerdeki mutasyonlar, BRCA mutasyonlarına kıyasla daha az sıklıkta görülür, ancak toplu olarak meme kanseri riskine katkıda bulunur.
Kalıtsal ve Sporadik Meme Kanseri:
Kalıtsal Meme Kanseri: Meme kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 5-10’u kalıtsaldır, yani aileden geçen genetik mutasyonlarla ilişkilidir. Ailede meme kanseri, yumurtalık kanseri veya diğer kanser türlerinin erken yaşta görülmesi, genetik test yapılmasını gerektirebilir.
Sporadik Meme Kanseri: Meme kanseri vakalarının çoğunluğu (Yüzde 90-95) kalıtsal değildir ve çevresel faktörler (ör. yaşam tarzı, hormonlar) ile somatik mutasyonların (yaşam boyu hücrelerde biriken mutasyonlar) bir kombinasyonu sonucu ortaya çıkar.
Genetik Testler ve Risk Değerlendirmesi:
Genetik Testler: BRCA1, BRCA2 ve diğer yüksek riskli genlerde mutasyonları tespit etmek için genetik testler yapılır. Bu testler, özellikle aşağıdaki durumlarda önerilir:
Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü varsa,
Erken yaşta (50 yaş öncesi) meme kanseri tanısı almış bireyler,
Ailede bilateral meme kanseri veya erkek meme kanseri vakaları varsa.
Risk Değerlendirme Modelleri: Gail Modeli veya Claus Modeli gibi araçlar, genetik ve çevresel faktörleri birleştirerek meme kanseri riskini tahmin edebilir.
Genetik Mutasyonların Klinik Önemi:
Önleyici Tedbirler: BRCA mutasyonu taşıyan bireyler için risk azaltıcı stratejiler şunlardır:
Profilaktik mastektomi: Meme dokusunun cerrahi olarak çıkarılması, riski %90’a kadar azaltabilir.
Profilaktik ooferektomi: Yumurtalıkların alınması, yumurtalık kanseri riskini azaltır ve meme kanseri riskini de düşürebilir.
Yoğun tarama: Düzenli mamografi, MRG ve klinik meme muayeneleri.
Kemoprevansiyon: Tamoksifen veya raloksifen gibi ilaçlar, riski azaltmak için kullanılabilir.
Kişiselleştirilmiş Tedavi: BRCA mutasyonu taşıyan hastalarda, PARP inhibitörleri (ör. olaparib) gibi hedefe yönelik tedaviler etkili olabilir.
Epigenetik ve Diğer Faktörler:
Genetik mutasyonların yanı sıra, epigenetik değişiklikler (genlerin ifade edilme şeklini etkileyen kimyasal modifikasyonlar) de meme kanseri gelişiminde rol oynar.
Çevresel faktörler (ör. hormon replasman tedavisi, obezite, alkol tüketimi) genetik yatkınlıkla birleştiğinde riski artırabilir.
Araştırma ve Gelecek Yönelimler:
Genom çapında ilişki çalışmaları (GWAS), meme kanseri ile ilişkili yeni genetik varyantları tanımlamaya devam ediyor.
Poligenik risk skorları (PRS), birden fazla düşük riskli genetik varyantı birleştirerek bireysel risk tahmini yapmayı sağlıyor.
CRISPR gibi gen düzenleme teknolojileri, gelecekte genetik mutasyonların düzeltilmesi için umut vadediyor.
