Taş Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi, Taş Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kitabesi yok olmuştur. Mimari tarzından 17.-18 yüzyıllar arasında yapılmış olduğu tahmin edilmektedir. Kareye yakın kübik bir kütle olan yapı, muhtelif zamanlarda yapılan onarımlar neticesi süslemelerin ancak izleri kalmıştır.
Ulu Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi, Zeydan Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Bitlis kalesinin doğusunda yer alan camii 1150 yılında Ebu’l Muzaffer Muhammed tarafından yaptırılmıştır. Ulu caminin dış cephesinde dikkat çeken bir süslemesi bulunmamaktadır. Yapının dikkat çeken süsleme öğelerinden birisi minare üzerinden toplanmıştır.
Yapı çeşitli onarımlar geçirmiş olup en esaslı ilk onarımını 1651 yılında yaşamıştır. 1916 Rus işgalinde zarar gören eser, 1960’da yıldırım düşmesiyle minaresi petek kısmına kadar yıkılmıştır. Yapının son onarımı yakın bir tarihte gerçekleştirilmiş olup yapılan arkeolojik kazı çalışmalarıyla avlusu ortaya çıkarılmış ve avlu bölümü eklenmiştir.
Ulu Camii bölgede yoğun olarak kullanılan kesme taş malzemeden inşa edilmiştir. Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen bir plan şemasına sahip olup mihrap önü kubbeli ve mihraba paralel 3 sahınlı bir plan özelliği göstermektedir. Mihrap önü dışında diğer bölümle beşik tonoz ile kapatılmıştır. Üst örtüyü taşıyan kemeler ise haç kesitli ayaklar üzerine oturmaktadır. Yapı üst bölümde kırma bir çatı ile kapatılmıştır.
Şeh Hasan Camii ve Haziresi; Bitlis’in Merkez İlçesi, Taş Mahallesi, Kümüs Yolu, Şeyh Hasan Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Caminin, kitabesine göre Haydar Ağa adlı biri tarafından H.1138 (M.1725) tarihinde yenilendiği belirtilmektedir. Bitlis’in tipik kızıl kahverengi taşıyla, muntazam yontulmuş bloklardan inşa edilmiş, doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen bir kütle meydana getirir. İki katlı olup üst kat cami olarak kullanılmaktadır.
Bodrum katı ise mezarlık ve türbe odasından ibaret olup, burada Sultan Şeyh Hasan Hazretleri yatmaktadır. Eskiden kilise olduğu anlaşılan bu yapı, önce camiye çevrilmiş, sonra herhangi bir sebeple tahribe uğramış, zemin dolmuş, üste yeni bir kat şekli verilmiş ve bugünkü mescit meydana gelmiştir.
Memi Dede Mescidi ve Türbesi; Bitlis’in Merkez İlçesi, Muştakbaba Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Şehrin güney tarafından girişindeki yamaçta bulunan mescidin kitabesi, içindeki türbe kısmı ile ilgilidir. Kitabede, H.980 (M.1572) tarihinde Ahmet Yunus adlı bir zatın yaptırdığı belirtilmektedir. Mescidin de aynı veya yakın bir tarihte yapıldığı tahmin edilmektedir.
Memi Dede Mescidi kuzeyinden bitişik olduğu türbesi ile L şeklinde bir plana sahiptir. Zaviye nin yarısı mescit yarısı türbe olarak düzenlenmiştir. Mescidin biri doğuda diğeri kuzey doğu da iki açıklığı bulunmaktadır. Bunlardan doğu kenardaki içe doğru peşli bir penceredir. Kuzey doğudaki açıklık ise her iki yanda derin nişler içine alınmış bugün türbeye açılan kapıdır.
Türbe ve mescit tonozlarla örtülmüştür. Fakat tonoz yönü mescit tonozuna dikey gelecek şekilde düzenlenmiştir. Mescidin güney duvarında yarım silindirik mihrap nişi ,sağında küçük bir dikdörtgen penceresi türbe kısmının ise doğu kenarda iki küçük dikdörtgen penceresi bulunmaktadır.
Nuhiye Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi, Kurubulak Semti sınırları içerisinde yer almaktadır.
Camiiye, şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Nuhiye Camii, aynı ad ile anılan türbe ve medrese ile bir külliye teşkil etmektedir. Kitabesi olmayan bu yapının 1700’lü yıllarda yapıldığı rivayet edilmektedir.
İşgal sırasında tamamen yıkılmış, yakın tarihimizde yenilenmiştir. İlin kültürüne büyük katkıları olmuş bu yapı halen kullanılmaktadır.
Kureyşi Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi, Zeydan Mahallesi, Kureyşi Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Camii, kitabesine göre H.1225 (M.1810) da tamir görerek şimdiki durumunu almıştır.
Yapının ek kısımları hariç ana yapı düzgün bir plana sahiptir. Camiye doğu kenarda bulunan merdiven ile çıkılmakta ve doğu yanında çıkıntı teşkil eden yekpare taş kemerli bir kapısı bulunmaktadır.
Bugün üstü kapalı olan kuzeydeki dar bir kapı ile ibadet mekanına girilmektedir. İbadet mekanının ortasında bulunan ve düzensiz kalın bir paye ve bu payeyi beden duvarlarına birleştiren kemerlerle dört bölüme ayrılan ibadet mekanının her bölümünün üzeri sivri beşik tonozla örtülmüştür.
Camiinin kıble duvarı yanından geçen yol duvarların kısmen peşli olarak yapılmasına sebep olmuştur. bu nedenle güneydoğu bölümünde kalan mihrap kuzeydoğu köşeye doğru dönüktür.
Kademeli nişler ortasında yarım silindirik mihrap nişi sadedir. Kuzey doğu köşesinde yer alan minare kare kaideye oturur. minare gövdesinde kiremit rengi bilezikler yer alır. Kesme taştan inşa edilen camii dıştan düz damla örtülmüştür.
Hacı Begiye Mescidi; Bitlis’in Merkez İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Hacı Begiye, Gazi Begiye veya Behiye gibi adlarla da anılan bu yapı şehir merkezinde bulunmaktadır. Eskiden mescit, medrese gibi yapılardan meydana gelen küçük bir külliye imiş.
Bugün elde kalan basit bir mescit ile üç kitabeden ibarettir. Kitabelere göre gerek mescit gerekse medrese H. 848 (M.1444) yılında Emir Hacı İbrahim Oğlu, Emir Hacı Mehmed tarafından yaptırılmıştır.
Ayn El Barit (Soğuk Pınar) Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Şehrin doğu yakasında bir yamaçta bulunan camii, Molla Gazi Abdurrahman tarafından, kitabesine göre H. 1075 (M.1664/65) tarihinde yaptırılmış olup, diğer bir kitabeye göre H 1133 (M. 1721) tarihinde tamir görmüştür.
Oldukça muntazam kare plandaki camiin ortasında haç planlı bir ayakla, duvardaki plasterler arasına atılmış dört sivri kemer, hacmi, dört kubbeli üniteye bölmektedir.
Hatuniye Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi, Şemsi Bitlis Mahallesi, Nur Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kendi adıyla anılan semtte bulunan yapı, Abbasilerden Evhadullah Sultan’ın kızı Huma Hatun tarafından 2. asırda yapıldığı rivayet edilmektedir.
Defalarca gördüğü tamirat sonucu kubbe ve kemerler yıkılarak toprak dama çevrilmiştir. Anıt, tarihi kıymetini yitirmiş hale gelmiştir.
Aşağı Kale (Kale Altı) Camii; Bitlis’in Merkez İlçesi, Gazi Bey Mahallesi, Kalealtı Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kitabesi olmayan yapı, Tarihi Bitlis Kalesinin altında yer almakta ve 17.-18 yüzyıllar arasında yapıldığı sanılmaktadır.
Ana mekana doğuda açılan bir kapıyla girilir. ibadet mekanı ortadan kalın bir sütunla desteklenen üst örtü sivri kemerler üzerinde basık tonozludur. Dört kenarda birleşen kemerler mekanı dört bölüme ayırmaktadır.
Bölümler tonozvari kubbelerle örtülmüştür, fakat bütün bölümlerde kemer açıklıkları bina planının yamukluğu nedeniyle eşit değildir. Güney duvarında bulunan mihrabı dıştan çıkıntı yapar.
Caminin iç mekanı süsleme açısından sadelik arz eder. Camiinin minaresi yenidir. Düzgün kesme taştan inşa edilen camii, cephelerde açılan yay kemerli ikiz pencerelerle aydınlatılmaktadır. Yapı dıştan düz damla örtülmüştür.
