Küçük Camii; Elazığ’ın Palu İlçesi, Çarşıbaşı Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Camiye, şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Caminin kitabesi mevcut olmayıp Ulu Cami’den önce yapıldığı sanılmaktadır. Kare planlı olan camiinin tavanı tamamen çökmüş, duvarları da tahrip olmuş vaziyettedir.
Minarenin şerefe kısmında itibaren üst tarafı tamamen yıkılmıştır. Restorasyon çalışmaları devam etmektedir.
Çarşıbaşı Hamamı; Elazığ’ın Palu İlçesi, Çarşıbaşı Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Küçük Camii ile Ulu Camii arasında olup, kapı üzerindeki kitabesine göre hicri 1070 (miladi 1619) yılında yapıldığı anlaşılmaktadır. Yapı şekli olarak klasik Osmanlı hamamlarına benzemektedir.
Üzeri tonozla örtülü, bir koridorla soyunma yerine girilir. Ilıklık kısmı kare planlı ve üzeri kubbe ile örtülüdür. Kubbe üzerinde aydınlık feneri mevcuttur.
Tekrar üzeri tonozla örtülü bir koridordan geçilerek dört eyvanlı ve köşelerde halvet kısımları bulunan sıcaklık kısmına geçilir. Kapının iki yanında yonca yaprağı şeklinde kemerli pencereler yer alır. Restorasyon çalışmaları tamamlanmak üzeredir.
Ulu Camii; Elazığ’ın Palu İlçesi, Çarşıbaşı Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kitabesinde H.1274 (M.1852) yılında yapıldığı anlaşılmaktadır. Rivayete göre Küçük Camii’yi yapan ustanın kalfası tarafından yapılmıştır. Dikdörtgen planlı olup, üst kısmı kubbesiz ve düz dam şeklindedir. Caminin damı tamamen çökmüş durumdadır.
Doğu ve kuzey kısımlarından olmak üzere iki giriş yeri vardır. Minare kaidesi kare planlı olup, yuvarlak gövdeye geçişi kemerler sağlamaktadır. Şerefeden yukarı kısmı yıkılmış durumdadır.
Esas giriş doğuda ikinci giriş ise güneydedir. Yuvarlak yapı kemerli yapıda siyah-beyaz kesme taş kullanılmıştır. Yapı moloz taşla inşa edilmiştir. Doğu girişinde avluda şadırvan bulunmaktadır.
Restorasyonu devam etmekte olup 2016 yılı içinde restorasyon çalışmaları tamamlanacaktır.
Surp Lusaroviç Kilisesi; Elazığ’ın Palu İlçesi, Çarşıbaşı Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kilisenin kitabesi bulunmadığından, ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı bilinmiyor. Bazı kaynaklarda Bizans döneminden kaldığı bahsedilse de, kesin bir bilgi verilemiyor.
Naos kısmı ayakta kalmış olan kilise kare planlı ve üzeri kubbe ile örtülü. Ancak kasnağı sağlam olmasına rağmen kubbesi yıkılmış.
Kubbenin başlangıcına kadar duvarlar taştan, kubbe ve kemerler ise tuğladan yapılmış. Kubbeyi taşıyan kemerler, dört payeye oturtulmuş. Yıkılan kubbenin hemen altında ve dört ayrı yanında silinmesine rağmen kutsal resimlerin kalıntıları halen daha gözükmektedir.
Kuzey duvarına açılmış olan büyük bir delik olmasına karşılık duvar halen daha ayaktadır. Şekilsiz taşlarla örülmüş duvarın üstüne tuğla ile yuvarlak kemerli bir apsis oturtulmuş.
Batı duvarı tamamen yıkılmış olmasına rağmen güney duvarı kısmen ayaktadır. Kuzey – Güney duvarları demir boru ile birbirine bağlanmış.
Palu Köprüsü; Elazığ’ın Palu İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Murat Nehri üzerinde bulunan eski Palu Köprüsü’nün kitabesi mevcut olmayıp Roma Dönemi’nde inşa edildiği düşünülmektedir.
Köprünün kuruluş yapısı ve kemerlerinin Selçuklu köprü mimarisini yansıtması, Artukoğulları döneminde yapılan onarımlar nedeniyledir.
156.50 metre uzunluğunda ve 3,5 metre genişliğinde olan köprü, 2010 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından restore ettirilmiştir.
Eski dönemlerde güney-kuzey bağlantısını sağlayan tek ulaşım ve geçiş yeri olması nedeniyle tarihi kaynaklara İstanbul ‘u Bağdat’a bağlayan köprü olarak geçmiştir.
Eski Hükümet Konağı; Elazığ’ın Merkez İlçesi, Çarşı Mahallesi, Gazi Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
İzzet Paşa Cami’nin 50 metre güneybatısında bulunan tarihi bina, 1896 yılında Vali Enis Paşa tarafından Hükümet Konağı olarak inşa ettirilmiştir. Eski Hükümet Konağı, geç dönem Osmanlı sivil mimarisi eserlerinden biridir. İki katlı yapının zemine oturma alanı 970 m² olup zemin kat kesme taştan yapılmıştır.
Binanın köşeleri dışa taşkın olup çıkıntılı kısımları kesme taştan payelerle süslenmiştir. Yuvarlak kemerli pencerelerin kenarlarında payeler yer alır. Kuzey ve güneyden olmak üzere iki giriş kapısı bulunmaktadır. Kuzeydeki ana kapı ilk dönemlerde çıkmalı ve revaklı şekilde yapılmış sonradan revaklar kaldırılmıştır.
Yuvarlak kapı kemerlerini taşıyan payelerin başlıkları, kabartma volütlerle ve orta kısımları palmet dalları ile bezenmiştir. Kemerlerdeki kilit taşları da kıvrım dallarla süslüdür. Bina içerisinde toplam 33 oda bulunmaktadır. Bina, 1973 yılında taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenmiştir.
2007- 2009 yılları arasında restore edildikten sonra bir müddet sergi ve galeri salonu olarak kullanılmıştır. Elazığ Valiliği binasının yıkılarak yeniden inşa edilmesi nedeniyle Valilik Makamı geçici olarak bu binaya taşınmıştır. Binanın hemen batı kısmında ” Postane Meydanı” olarak bilinen genişçe bir alan mevcuttur.
Postane Meydanı adını, alanda bulunan PTT binasından almaktadır. 15 Temmuz hain darbe girişiminde, Elazığ halkının bu meydanda toplanması ve darbeye karşı cesurca dik durması nedeniyle meydanın adı 15 Temmuz Demokrasi Meydanı olarak değiştirilmiştir.
Ulu Camii; Elazığ’ın Merkez İlçesi, Harput Mahallesi, Paşa Demirbağ Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
2000 metrekarelik bir alan üzerine kurulu olan Harput Ulu Camisinin yapım tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak vergi kitabesinde 1156-1157 tarihlerinde Harput hükümdarı Fahrettin Karaaslan tarafından yaptırıldığı kabul edilmektedir. Harput Ulu Cami Anadolu’daki en eski Türk camilerindendir.
Cami 1899, 1905, 1996 yıllarında restore edilmiştir. Harput Ulu Camisinin içi, iç avlu, son cemaat yeri ve iç cami olmak üzere üç kısımdan meydana gelmiştir. Dikdörtgen planlı duvarları moloz taştan, kubbe kemerleri ve minaresi ise tuğladan inşa edilen caminin iki kapısı vardır.
Caminin minaresi eğri bir şeklide durmaktadır. Kimilerine göre kalın gövdeli ve gittikçe daralarak inşa edilen bu minare bilinçli olarak eğri inşa edilmiştir, kimilerine göre ise bir deprem sonrasında minare eğri bir şekle dönüşmüştür.
Caminin inşa kitâbesi yoktur. Avlunun kuzey kanadında, kemer ayağının üzerinde ve sivri kemer gözleri arasında duvardaki bir nişe gömülü on bir satırlık Arapça vergi kitâbesi ise yapıma ilişkin Artuklu Sultanı Kararslan bin Davud bin Sökmen bin Artuk tarafından 1156-1157 tarihlerinde yaptırıldığı bilgisini vermektedir.
Kitabesinde; “Besmeleden sonra, Allah’ın rızasını tahsil ve Allah’a yakınlaşmak kasdiyle bu binayı yaptıran ol bir kişidir ki, büyük Baş Buğ ve Emirdir. Alimlerin Efendisi, Cenab-ı Hak tarafından yardım görmüş, kuvvetlenmiş, dünyadaki bütün mücahitlerin muzafferi, Dinin medar-ı iftiharı Müslümanların en güzeli, İmamların zahiri, halkın ve devletin yardımcısı, halk arasında şan şeref sahibi, Ümmetin tacı, mülk sahiplerinin güneşi, Sultanların aziz ve şerifi, İslam askerlerinin şerefi, mücahitlerin yardımcısı, Allah’ı tanımayan ve şirk koşanların katili, şerefi göklerden alıcı, sultanların kılıcı, Emirlerin Efendisi, Çiftçilerin babası sıfatında olan Artuk oğlu Sokmanın oğlu, Davud’un oğlu Karaarslandır. Halifenin de yardımcısıdır. Allah onun saltanatını, tac-ü tahtını ve halkını daim ve baki etsin. Allah’ın laneti, Allah yolundan ve emrinden ayrılanların ve dönenlerin üzerine olsun.” yazmaktadır.
Kurşunlu Camisine nakledilen ve halen bu camide kullanılmakta olan Harput Ulu Camisinin meşhur dış minberi, tahta oymacılık sanatı açısından oldukça önemli bir eserdir.
Yusuf Ziya Paşa Külliyesi; Elazığ’ın Keban İlçesi, Kallar Mahallesi, İnönü Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Yûsuf Ziyâ Paşa’nın Erzurum valiliği sırasında 1209-1212 (1794-1798) yılları arasında yaptırdığı külliye bir avlu etrafında cami, medrese, kütüphane, çeşme ile bunların biraz uzağında türbe, çeşme ve hamamdan meydana gelmektedir.
Bu yapılardan medrese günümüze ulaşmamıştır. Ayrıca külliyede yeri tam olarak tesbit edilememekle birlikte vaktiyle bir hanın da olduğu bilinmektedir. Cami Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1965-1966 yıllarında restore edilmiştir.
Arazinin eğiminden dolayı teraslanmış bir avlu üzerinde cami ve kütüphane yer almaktadır. Avluya üç kapıyla ulaşım sağlanır.
Bunlardan kuzeydoğu ve kuzeybatı yönlerinde bulunan iki kapıdan merdivenle inilerek, güneydekinden ise çıkılarak avluya girilmektedir. Kuzeydoğudaki kapının alınlığında ve kuzeybatıdaki kapının kemeri üzerinde 1212 (1798) tarihini veren kitâbeler mevcuttur.
Hoca Hasan Hamamı; Elazığ’ın Merkez İlçesi, Harput Mahallesi, Bedri Hoca Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Hamam, yine aynı yerdeki Hoca Pınarı ve Hoca Mescidi ile kenarları 100 metrelik bir eşkenar üçgen oluşturacak konumda inşa edilmiş. Bu ilginç planlamaya adını veren “hoca”nın hangi hoca olduğu ise bilinmiyor.
Yaklaşık 16 metreye 16 metrelik alanı, çok yüksek ve görkemli kubbesiyle çok ferah bir hamam olduğu anlaşılan Hoca Hamamı’nın 1634 yılında yapıldığına ilişkin bilgiler var.
Doğu ve batı yönlerinde iki kapısı bulunan hamamın, doğuda yeralan ana kapısı, taş sanatının ender örneklerinden ve adeta saray kapısını andırmakta.
Sadece temelleri kalmış olan sıcaklığın, haç şeklinde planlanmış dört halvet ve dört eyvandan oluştuğu, ayrıca; soğukluğun, diğer hamamlarda rastlanmayan şekilde sadece ışıklıktan değil, güneye açılan iki pencereden ışık aldığı gözlemleniyor .
Klasik Osmanlı Hamamları tipindedir. Sıcaklık, ılıklık ve soyunma kısmı mevcuttur. Soyunma yeri kare planlı ve üzeri kubbe ile örtülüdür. Sıcaklık kısmı ise dört halvetlidir. İki kapısı vardır. Doğu kapısının üzerinde kubbeli methal kısmı vardır. Batıdaki kapısı ise sadedir.
Kurşunlu Camii; Elazığ’ın Merkez İlçesi, Harput Mahallesi, Nasrettin Hoca Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Harput’ta Osmanlı Devri camilerinin en güzel örneklerinden biridir. 1738 – 1739 yıllarında yapılmıştır. Cami dikdörtgen plânlıdır. Kare plânlı harim kısmının üzeri kubbe ile örtülüdür.
Kubbe kasnağında dört penceresi vardır. Kubbelerinin kurşunla kaplı olması nedeniyle bu ismi almıştır. Caminin son cemaat mahalli üç kubbelidir. Minaresi kesme taştan yapılmıştır.
Kurşunlu Camii Çınarı;
Kurşunlu Cami ile aynı yaşlarda olan ve avlusunda bulunan devasa çınar ağacı 1.60 m çapında gövdeye sahiptir. Anıt ağaç olarak tescillenip koruma altına alınmıştır.
Osmanlı camilerinin ortak özelliklerinden olan cami avlularındaki çınar ağaçları; Osmanlı İmparatorluğunu sembolize etmelerinin yanı sıra, çınar ağaçlarının bir paratoner işlevi görmesi, nemi seven kökleri sayesinde cami duvarlarını nemden koruması, yapraklarının havadaki tozları tutması ve zamanla geniş bir alana yayılan dal ve yapraklarının cami cemaati için altında dinlenecekleri bir şemsiye gibi gölgelik oluşturması vb. faydalarına istinaden Osmanlı döneminde, cami avlularının geneline çınar ağaçları dikilmiştir.
Osman Bey’in rüyasında çınar ağacını görmesi ve bu rüya sonucunda Şeyh Edebali’nin kızıyla evlenmesi neticesinde, Osmanlı ile bütünleşen ve sembolleşen çınar ağacının ülkemizdeki tek yaygın tür olan “Doğu Çınarı”nın ömrü 600 küsür yıldır. Osmanlı’nın ömrünün de 600 küsür yıl olması ilginç bir tevafuktur.
