Bingöl: Çanakçı Kilisesi

Çanakçı Kilisesi; Bingöl’ün Kiğı İlçesi, Çanakçı Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy dolmuşları ile ulaşım mümkündür. 

Kilise köy içerisinde, kuzeydedir. 3 nefli (bölüm-uzun salon) yapılmıştır. Orta nef geniş tutulmuştur. Kapısı batı cephede olup taç kapı şeklindedir. Kuzeyde bir, güneyde iki adet kemerli büyük pencere bulunmaktadır. Taçkapısı ve pencereleri bej kalkerden (beyaz kesme taştan) yapılmış olup pencereleri süslemelidir.

Kapı üstündeki taş dizelerinde bulunan perde motifleri, Topraklık köyü Kilisesi taç kapısındakilere benzemektedir. Kapının iki yanında, kalker taşından iki aksesuar vardır. Daire formlu olanın içinde çivi yazısına benzer süslemeler görülür. Her ikisinin de ortasında bulunan haç (ya da insan tasvirleri) tahrip edilmiştir.

Düzgün kesme taştan yapılan kapı, yuvarlak kemer ve silmeli profilli saçağa sahiptir. Beden duvarları yonu siyah bazalt taştandır. Köşe taşları ve pencere kenarları düzgün yonu taştan yapılmıştır. Girişte iki yan duvar önünde ikişerden dört paye ve duvara dayalı yan payeler kilise içini üç hole böler. Çatısı üç kademeli saçağa sahip kırma çatı şeklinde olup üzeri toprakla örtülüdür. İç kısımda süslemeye rastlanmamaktadır.

Paylaşın

Bingöl: Güneyağıl Kilisesi

Güneyağıl Kilisesi; Bingöl’ün Kiğı İlçesi, Güneyağıl Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy dolmuşları ile ulaşım mümkündür.

Köyün kuzeybatısında bulunan, üst örtüsü çökmüş ve iç kısımları yıkık durumda olan kilise bugün kullanılmamaktadır. Yıkıntı nedeniyle girişi ve kapısı belli değildir ancak muhtemelen kuzeydedir. Giriş kısmı batıdadır. Ancak bu duvara bitişik ev yapılmış olduğundan giriş kısmı duvarla kapatılmıştır.

1,1 m kalınlığındaki dış duvarlar köşelerde düzgün kesme taş, diğer kısımlarda moloz taştandır. Bazı kesme taşların ahlat taşına benzer şekilde vişneçürüğü renginde olduğu görülmektedir. Apsis’in yarım küre şeklindeki tavanı da orta kısımda donuk vişne renkte taş kemerlerle çevrili olup kubbesinde mavi boya izleri vardır.

Kilise dört sütun, bu sütunlar üzerinde oturan altı kemer, kemerlerin oluşturduğu üç nef, yapının doğu tarafında yer alan apsis ve sağlı sollu birer adet mekândan oluşmaktadır. Sütun başlıkları kazıma tekniği ile köşeleri üçgen süslerle bezeli ve dışa taşkındır.

Kemerlerin oturduğu kısımlardaki demir perçinlerden bu kısımlarda kemerleri bağlayan ağaç hatıllar olduğu anlaşılmaktadır. Kuzey duvarında kenarları haç şeklinde geçilmiş ve kırmızı, sarı, yeşil boya izleri olan silmeleri bulunan kemerli bir niş vardır. Güney ve kuzey duvarlarında payeler üzerine oturtulmuş yalancı kemerler bulunmaktadır.

Paylaşın

Bingöl: Vank Kilisesi

Vank Kilisesi; Bingöl’ün Kiğı İlçesi, Açıkgüney Köyü, Vank Mezrası’nda yer almaktadır. Açıkgüney Köyü dolmuşları ile mezraya ulaşım mümkündür.

Köye kuş uçumu 3 km mesafede ve yüksek bir tepede bulunan ve bu nedenle Perisuyu Barajı altında kalmayan Vank mezrasında, iki tepe arasında, dik bir yamaçtadır. En az 300 yıllık olduğu düşünülmektedir. Giriş (batı) cephesi düzgün kesme taş ile kaplıdır. Eserin en orijinal ve emek verilen bölümü kapısıdır. Kemerli olup eşik dâhil muntazam kesilip yontulmuş beyaz taştandır ancak tahrip olmuştur.

Kapıdaki taşlarda ve süslü alınlığı üzerinde değişik biçim ve büyüklükte çok sayıda haç işaretleri kazılıdır. Üzerinde pencere boşluğu vardır. Kapı girişinde taşa oyulmuş iki yuva vardır. Buradaki sanat değeri yüksek, kitabeli, hint cevizinden yapılma insanlı-hayvanlı figürlerin işlenmiş olduğu kabartmalı ve iki kanatlı olan kapının 1970’li yıllarda çalındığı söylenmektedir. Kapının demir söveleri Elazığ Müzesinde muhafaza edilmektedir. Çatısı dam şeklinde, düz ve toprakla kaplıdır. Dam suyunun akması için aslan ağızlı iki çörten konmuştur.

Yapının içi iki kısım olup ilk kısım büyük tonozlu hol ve payeye oturan kemerlerin ayırdığı, zemini kiremit karo ile kaplı, yuvarlak beşik tonozlu, ikinci mekân daha yüksek ve dardır. Toprak aşındığından temel taşları ortaya çıkmıştır. Nef kısmı kare planlı ve kubbelidir. Kubbesi sert tuğla örülüdür. Mihrap kısmı 90 cm yüksektedir. Buraya taş bir basamakla soldan çıkılır. Yarım daire şeklinde olup yanlarında simetrik birer niş vardır. Tabanda ortada, tuğladan, yarım metrelik bir sütun üzerinde düz bir tabla vardır. Kilisenin güney ve batı duvarlarında bazı taşlarda yazı kalıntıları görülmektedir.

Civardaki taş yığınlarından, bu alanda başka bir yapının ya da kiliseye ait bir bölümün daha bulunduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca kilisenin güneyinde gri, düzgün kesme taştan yapılmış bir çeşme vardır. Kilisenin yanında yeni yapılmış evde de tarihi taşların kullanılmış olduğu, üzerlerinde hafif kazıma kuşlar, daire içinde haç, stilize buğday başağı gibi figürlerden anlaşılmaktadır. Yine üst kısımdaki maşatlıktan getirilmiş olduğu tahmin edilen, koyu gri bir mezar taşı üzerinde büyük bir tek haç kabartması görülmektedir.

Paylaşın

Bingöl: Topraklık Kilisesi

Topraklık Kilisesi; Bingöl’ün Kiğı İlçesi Topraklık Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy dolmuşları ile ulaşım mümkündür. 

Topraklık köyünün üst bitiminde, köye hâkim bir noktada bulunan kilise, ilk bakışta iki ayrı yapı gibi görünmektedir. 1800’lü yıllarda yapıldığı tahmin edilmektedir. Batı yönde çiçek ve bitki motifleriyle süslü, bej renkte mermerden dışa taşkın anıtsal tek bir giriş kapısı vardır. Kapı üzerinde kabartma olarak yapılmış bir kuş motifi vardır.

Kapının üstünde simetrik olarak yerleştirilmiş üç adet pencere açıklığı vardır. İç kısımda uzun duvarlarda üç adet, köşelerde birer paye üzerine oturtulmuş sağır (yalancı) kemerler görülmektedir. Tonoz kilise tavanı bu payeler üzerine oturmaktadır. Toprak olan üst tonoz örtünün büyük kısmı çökmüştür.

Kilisenin ön cephesi düzgün kesme taştandır, ön cephede işçilik göze çarpmaktadır. Diğer cepheler moloz taştandır. Anıtsal kapı çerçevesi, payeler, kemerler ve apsis çevresi düzgün ve yer yer de kırmızı renkli kesme taştan yapılmıştır. Güneydeki yapı ana giriş yeridir.

Yandaki, kiliseye bitişik yapının her yönü kapalı olup girişi kilise içinden sağlanmıştır. Bu bölümde de üç payeye oturmuş ikişer sağır kemer ve tavanın ortasında tonozu ortalayan ana kemer bulunmaktadır. Kiğı barajı altında kalmıştır.

Paylaşın

Bingöl: Toklular, Yıkık Kilise

Yıkık Kilise; Bingöl’ün Karlıova İlçesi, Taklular Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy dolmuşları ile ulaşım mümkündür.

Yalnızca tonozlu üst örtüsü ve yan duvarları ayaktadır. Ön giriş cephesi ve apsis kısmı tamamen yok olmuştur. İçi de toprakla doludur.

Kalıntılardan anlaşıldığı kadarıyla üst örtüsü moloz taş örgülü horasan harçlı ve tonozlu olup bindirme tekniği ile yapılmıştır. Dış cephe duvarlarındaki ve köşelerdeki düzgün kesme taşlar sökülmüştür.

Paylaşın

Bingöl: Bağlarpınarı Kilisesi

Bağlarpınarı Kilisesi; Bingöl’ün Adaklı İlçesi, Bağlarpınarı Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy dolmuşlarıyla ulaşım mümkündür.

Köy içinde, tescilli tek gözlü çeşmenin arkasındaki sokaktadır. Büyük oranda yıkılmıştır. Beden duvarlarının moloz iç dolgu kısmı kalmış olup dış duvarların kesme taşları çoğunlukla sökülmüştür. Kısmen doğu cephe duvarında düzgün kesme taşlar görülmektedir.

Paylaşın

Bingöl: Kaya Sığınak Odaları

Kaya Sığınak Odaları; Bingöl’ün Adaklı İlçesi, Cevizli Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Özel araçla ulaşım mümkündür.

Kayalık bir alan olup alanın kuzey cephesine açılan odalar tahminen 1,5-2 m boyutlarda girişe sahip ve dikdörtgen planlıdır. Odaların sağındaki kayalığın yontulmuş insan yüzü formunu andırması dikkat çekicidir

Paylaşın

Bingöl: Zağ Kaya Odaları

Zağ Kaya Odaları; Bingöl’ün Solhan İlçesi, Gökçeli ve Yenidal köyleri arasında sarp bir kayalıkta yer almaktadır. Özel araçla ulaşım mümkündür.

Kayaya oyulmuş dört katlı sığınak odalarına, yine kayaya oyulmuş dar bir yoldan ulaşılmaktadır. Üst katlara merdiven ve boşluklarla çıkılmaktadır. Her katta farklı sayıda ve ebatta oda vardır. Odalar kare, dikdörtgen ve dairesel formdadır.

Odalarda yine kayaya oyulmuş sedirler, girintiler (raflar) ve pencereler vardır. Odalarda ayrıca bacalar ve içi kireç sıvalı tandırlar, irili ufaklı nişler, el tutamakları, sekiler, çanak ve küp negatifleri, kuyu ve yuva şeklinde oyuntular görülmektedir.

Kayalıkların Urartu orijinli olduğu ancak sonradan Bizans, Ceneviz ve Acem uygarlıklarınca da kullanıldığı düşünülmektedir. En üst katta 400 kadar oda olduğu söylenmekte olup insan ve doğa tahribatından dolayı günümüze 30 kadar mekân-oda kalmıştır.

Paylaşın

Bingöl: Kiği Kalesi

Kiği Kalesi; Bingöl’ün Kiği İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Görgeç Tepe üzerindedir. Kalenin bulunduğu bölgeye özel araçla ulaşım mümkündür.

Kuzey ve batı yamaçları çok dik olan bir mevkide, güney ve doğu yönleri büyük ihtimalle kale beden duvarlarıyla korunmuş bir kaledir. Bingöl’ün üç önemli kalesinden biri kabul edilir. Kaleye çıkış güney taraftandır. Günümüze temel izleri ile duvar kalıntıları olan üç gözlü bir yapı ulaşmıştır.

Kayalar mimari işçilik göstermediğinden Urartulara tarihlenmemektedir. Kalenin yamaçlarında Selçuklu, Osmanlı ve daha erken dönem, ortaçağ seramiklerine rastlanır. Kaynaklarda M.S. 8-9. yüzyıllarda Bizanslı Herakliyus döneminde Erzincan tebaasına bağlı ve Kığıa’nın oğlu Tolon’un hâkimiyeti altında bulunduğu yazılıdır.

Kale çok sağlam olup, içindeki asker sayısı çokmuş. Ebu Ubeyde’nin İslam orduları başkumandanı olduğu dönemde Halit Bin Velid, Diyarbakır, Maden ve Palu Kalelerini zapt ettikten sonra, Kiğı Kalesi’ne gelmiş, Müslüman olan bir rahibin verdiği bilgiden de yararlanarak kurduğu bir planla Talon’u sinirlendirmiş ve Talon 1200 atlı askeriyle kaleden çıkmış, 300 kişilik İslam askeriyle Temuran (Bağlarpınarı) civarında savaşmıştır.

Bu sırada Talon öldürülmüş, askerleri bozguna uğratılmıştır. Talon’un karısı Marcanos Margrit, Halit Bin Velid’i kaleye davet etmiş, sonra da Müslüman olmuştur. Erzincan tarihinde bu kalenin Acemlerin akınına maruz kaldığı rivayet olunmaktadır. Kale’ye giren İranlıların halka işkence yaptıkları, evleri yakıp yıktıkları, erkeklerin çoğunu öldürdüklerinden bahsedilmektedir.

Paylaşın

Bingöl: Ginc Kalesi

Ginc Kalesi; Bingöl’ün Solhan İlçesi, Kaleköy Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Kaleköy’ün 1 km kadar kuzeybatısındadır.

Kayalıktan destek alarak inşa edilmiş, Murat Irmağı kıyısında bir kaledir. Hâkim bir tepe üzerinde bulunan kalenin güneyinde birkaç gözlü bir yapı kalıntısı, batısında da sur duvarı parçaları görülmektedir. Aynı alanda su sarnıcı ya da zindan olabilecek kavisli bir yapı kalıntısı bulunmakta olup bazı bölümlerinde kopmalar olsa da sağlam durumdadır.

Kuzeyinde ise taş moloz parçalar halindeki yapı yıkıntısı vardır. Mimari kalıntılar kum-kireç (Horasan harcı) karışımlı çakıl, moloz ve kiklopik taşlardan, Ortaçağ mimari üslubuyla yapılmıştır. Kalede geç klasik ve orta çağ sırlı-sırsız keramik parçaları, Osmanlı seramiği formunda ince ve kalın cidarlı yeşil renkli amorf seramik parçaları görülmektedir. Ayrıca kalenin batısında, kalenin uzantısı olan bir alanda Hariri yazısı ile yazılmış bir mezar, tek hücre halinde bir yapı kalıntısı ve geometrik motiflerle süslü taş parçaları görülmektedir.

 

Paylaşın