Nevşehir: Balım Sultan Türbesi

Balım Sultan Türbesi; Nevşehir’in Hacıbektaş İlçesi, Savat Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Hacı Bektaş Velî Dergâhı’nda, Hazret Avlusu’nun sağında Balım Sultan Türbesi bulunmaktadır. Türbe önünde Hacı Bektaşî Velî ile çağdaş olduğuna inanılmış kara dut ağacı bulunmaktadır. Bektaşî inanışında ikinci bir pir olarak tanınan Balım Sultan’ın Bektaşîliğin kurulup genişletilmesinde büyük payı olmuştur. Dimetoka’da 1462’de doğan ve 1516’da ölen (Hakk’a yürüyen) Balım Sultan’ın türbesini Yavuz Sultan Selim’in kumandanlarından Şehsuvaroğlu Ali Bey 1519’da yaptırmıştır.

Türbe kesme taştan, içerisi kare planlı, dışı sekizgen gövdeli olup, üzeri sekizgen taş bir külah ile örtülmüştür. Külahın ucundaki alem gökyüzüne doğru uçan bir güvercin şeklindedir. Türbenin giriş kapısı üzerine “İnna Fetahnaleke fethan mübina” ayeti işlenmiş, türbenin girişinde bulunan bir sütun parçası üzerinde de şunlar yazılmıştır:“Bir nokta-i nahd etdi hıynı veruben bade Hakk oldu ayaklarda çok sal-u felek-i rifad.

Türbe kapısının üst duvarında; “Bina hazihi kubbetü’ş-şerifetü’l-emirü’l-Ali Ali Bey b. Şehsuvar Bey li kutbi’l-evliya ve hulasetü’l-budala Hızır Bali b.Resul Bali b.Hacı Bektaşî’l Horasani Nurullah-i mergadi fihim sene hamse ve ışrin tis’a mie. 1519” ibareleri kayıtlıdır.

Balım Sultan Türbesi’nin ön tarafında demir parmaklıklarla çevrili muhafazanın içinde biri erkek diğeri de kadına ait olduğu anlaşılan iki adet mezar bulunmaktadır. Bu mezarların çelebiler tarafından onarıldığı söylenmektedir. Erkek mezarının kitabesinde; “Mazhar sırr-ı velayet memba feyz-i hüda bima ak gülşeninde bülbülüdür güya nokta-i tevhid-i vahdet hem kim besde-i şah bir tuy-ı hidayet bir tarik-i mürteza hafız-ı erkân sırdır hem selavat-ı vasatı ile nice defa irşad senindir Seyyid Hacı Ali Baba zümre-i abdala mürşid-i hakikat hem çu pir ruh şad olsun zayıflar Hacı Ali Baba sene 1205 (1790.)” yazılıdır.

Kadın mezar kitabesinde ise; “Suiale-i tahire Hazret-i Hünkar Hacı Bektaş Velîden Feyzullah Efendi zevcesi merhume ve meğfure Fatıma Samut Ana ruhu için Fariha 1267 (1850)” yazılıdır. Türbenin girişinde kalın taş duvarlar arasına iki sütunlu, yuvarlak kemerli bir giriş eklenmiştir. Türbenin içerisinde kanatlarında ejder ve buket taşıyan güvercin heykellerinin bulunduğu büyük bir şamdan ile küçük şamdanlar ve levhalar bulunmaktadır. Ayrıca türbenin kuzeyindeki bir niş içerisinde de Balım Sultan’ın kardeşi Şah Kalender’in mezarı vardır. Balım Sultan Türbesi ile cami arasındaki hazirede dergâha hizmet etmiş Bektaşî babalarının 40’a yakın mezarı bulunmaktadır.

Nevşehir: Aziz Theodoros Trion (Üzümlü) Kilisesi

Aziz Theodoros Trion (Üzümlü) Kilisesi: Nevşehir’in Derinkuyu İlçesi, Demirci Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Bölgenin önemli Rum yerleşimlerinden biri olan 19. yüzyıla ait üzümlü Kilise olarak da bilinen, çan kulesi de bulunan Aziz Theodoros Trion Kilisesi, Ayastefanos Antlaşması gereği Osmanlılar tarafından savaş tazminatı karşılığı olarak Sultan Abdulmecid döneminde yapıldı

Kilisenin Yunanca kitabesinde şu ifadeler yer alıyor:

“Agios Theodoros Trion’un bu çok kutsal kilisesi, İmparator Sultan Abdülmecid Han zamanında, onun yüksek iradesi ile Aziz İkonion (metropoliti) Neofitos Efendi’nin teşviki ile ve burada (Malakopi) ikamet eden Hristiyanların bağışları ile Haldiaslı baş mimar Kiriako Papadopoulos Efendi’nin zahmetleriyle inşa edilmiştir.

Agios Theodoros’a ithaf edilmiş ve kutsanarak açılmıştır. Ki onun (Agios Theodoros) vasıtalarıyla Allah bu memleketi bütün tehlikelerden korusun. âmin. Sene 1858 Mayıs 15…”

Özellikle yabancı turistlerin daha çok ilgisini çeken Aziz Theodoros Trion Kilisesi, sadece mimari açıdan değil, aynı zamanda, mimari plastik bezemelerinin zenginliği, anıtsal duvar resimlerindeki yüksek kalite ile de dikkat çekiyor.

Kilisenin yapılışında Selçuklu mimarisinden etkilendiği belirtiliyor. Üzümlü Kilise, her yıl Mayıs ayında Fener Rum Patriği Bartemelos’un da katıldığı bahar ayinine ev sahipliği yapıyor.

Nevşehir: Sarıhan (Saruhan) Kervansarayı

Sarıhan (Saruhan) Kervansarayı; Nevşehir’in Avanos İlçesi’ne bağlı Aktepe Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Avanos’ta yer alan Sarıhan (Saruhan) Kervansarayı zamanında İstanbul-Bağdat arasındaki ticaret yolunda kalan en önemli duraklardan birisi olmuştur.

Meşhur İpek Yolu’nun Aksaray-Kayseri tarafında yer alan Selçuklu yapımı Sarıhan Kervansarayı 1249 yılında, II. İzzettin Keykuvas tarafından inşa edilmiştir.

Klasik yapıda planlanan yapıda kubbeli mescit, girişin hemen solunda avluya açılan çeşmeli bir eyvan (önü açık, üstü kapalı yüksekçe döşemesi olan, ortasında bir de küçük havuzu bulunan oturma yeri) ve avlunun sağ köşesinde hamam yer almaktadır.

Nevşehir: Ağıllı Yazılı Kaya

Yazılı Kaya; Nevşehir’in Acıgöl İlçesi’ne bağlı Ağıllı Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Ana kayanın yüzü düzeltilerek  “Hitit Hiyeroglif” yazısı ile 8 satırlık bir kitabe yazılmıştır. Yazıt İstanbul’da yaşayan Alman Öğretmen Rudolf Fraz tarafından 1908 yılında bulunmuştur. Hitit Hiyeroglifi  işaretlerinden oluşan anıtta el, ayak, baş, kol, bacak gibi insan organları,kuş, hayvan başları ve birçok şekiller bulunmaktadır.

Topada yazılı kayasının Geç Hitit döneminde (M. Ö. 738-730 yazıldığı tahmin edilmektedir. Bu dönem Nevşehir-Niğde-Kayseri illerini içine alan bölgenin adına ‘Tobal Ülkesi’ deniliyordu. Topada Yazılı Kaya Anıtında, Tobal Kralı Wasusarmas’ın  kendisine düşmanca davranan sekiz krala karşı  yaptığı mücadele anlatılır.

Yazıttı tek bir kahramanın yaptığı mücadele ile birlikte, değişik yörelerde pek çok kişinin yer aldığı ve üç yıl süren bir savaş konu edildiğinden metin oldukça uzundur. Metin 400 kelimeden oluşur.

Bu kelimelerin bir çoğu erozyon ve insanların yaptığı tahribatlardan dolayı yok olmuştur. Yazıtın bazı yerleri bu nedenle tam olarak anlamlı bir cümle oluşturmaz. Yazıtın son bölümünde nasihat, beddua ve yazıtı kayaya kazıyan kişinin adı yer almaktadır.

Nevşehir: Hasan Dede Türbesi

Hasan Dede Türbesi; Nevşehir’in Acıgöl İlçesi’ne bağlı Yuva Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır.

Türbeye, şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Bölgede Türk İslam tarihini yansıtan en etkileyici yapı kalıntısı Hasan Dede Türbesidir. Hasan Dede Türbesinin yapılan araştırmalar sonucu 800-900 yıllık olduğu tahmin edilmektedir. Yapı: cami, mutfak ve türbeden oluşmaktadır.

Fevkalade güzel taş işçiliği ve mimari tarzı görenleri hayran bırakmaktadır. Ayakta kalan bölümlerinden türbe giriş kapısı tavanına yapılmış mermer çarkıfelek motifi ve Türk üçgenleri  ile sandukayı çevreleyen çivit mavisi boyalı taşları da sanatsal açıdan ilgi çekici ve görülmeye değerdir.

Hacıbektaş Arkeoloji ve Etnografya Müzesi

Arkeoloji ve Etnografya Müzesi; Nevşehir’in Hacıbektaş İlçesi, Bala Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

1988 yılında hizmete açılan müzede, ilçe sınırları içerisinde bulunan Sulucakarahöyük’ten 1967-1976 yılları arasında Ankara Üniversitesi Dil, Tarih, Coğrafya Fakültesi’nden Prof.Dr. Kemal Balkan tarafından gerçekleştirilmiş olan arkeolojik kazı sonucunda çıkarılmış olan Eski Tunç Çağı, Hitit, Hellenistik, Frig, Roma ve Geç Bizans Dönemlerine ait eserlerin yanı sıra yöresel özellikler gösteren etnografik eserler de sergilenmektedir.

Arkeolojik eserler çoğunlukla pişmiş topraktan amfora, yemek kapları, sunak kapları, küpler, ayrıca, kemikten objeler ve sikkelerden oluşmaktadır. Etnografya bölümü ise, 19 yy. ve 20. yy’ın ilk dönemlerine ait gündelik yaşam içerisinde kullanılan dokuma işlemeli kumaşlardan elbiseler, peşkirler, gümüş takılar, silahlar ve kilimlerden oluşmaktadır. Müze, Pazartesi günü dışında her gün açıktır. Ücretsiz ziyaret edilmektedir.

Nevşehir: Özlüce Yeraltı Şehri

Özlüce Yeraltı Şehri; Nevşehir’in Derinkuyu İlçesi’ne bağlı Özlüce Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Girişte bazalttan yapılmış, birbirine geçmeli iki kemerli mekan bulunmaktadır. Daha sonra yine moloz taşlarla örülü 15 m. uzunluğunda bir geçit vasıtasıyla asıl tüf kayaya ulaşılmaktadır.

Yeraltı şehrine girişi sağlayan taştan yapılmış mekanlar, asıl yeraltı şehrini oluşturan kaya oyma mekanlara nazaran daha yenidir. Bu koridorun bitiminde 1.75 m. çapında sert granit taştan yapılmış sürgü taşı bulunmaktadır.

Girişteki ana mekan, yeraltı yerleşiminin en geniş alanı olup iki bölümden ibarettir. Büyük mekanın sağında erzak depoları, solunda ise oturma odaları bulunmaktadır. Oldukça uzun olan galerilerin kenarlarında hücre tipi odalar, tabanlarda ise tuzaklar yer alır. Henüz ziyarete açılmamıştır.

Nevşehir: Mazı Yeraltı Şehri

Mazı Yeraltı Şehri; Nevşehir’in Ürgüp İlçesi’ne bağlı Mazı Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Değişik yerlerde 4 girişi tespit edilebilmiştir; asıl girişi düzensiz taşlarla örülmüş koridor sağlamaktadır. Kısa koridordaki iri sürgü taşı, yeraltı şehrinin giriş çıkışını kontrol altına almaktadır.

İç kısımdaki küçük oda, sürgü taşının rahat bir şekilde hareket etmesi için yapılmıştır. Yeraltı yerleşiminin geniş alanlarına yayılan ahırlar, diğerlerinden farksızdır.

Ahırlardan kısa bir koridor vasıtasıyla yeraltı şehrinin kilisesine ulaşılmaktadır. Bu mekânın girişi sürgü taşı ile kapatılabilmektedir. Kilise apsisi, köşeye oyulmuştur ve cephesi kabartmalarla süslüdür.

Nevşehir: Tağar (St. Theodore) Kilisesi

Tağar (St. Theodore) Kilisesi; Nevşehir’in Ürgüp İlçesi’ne bağlı Yeşilöz Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

T planlı, merkezi kubbeli bir yapıya sahip olan ve Aziz Theodore adına yapılmış olan kilisenin bir de Kapadokya kiliseleri içerisinde farklı bir özelliği bulunmaktadır. Bu fark ise kilisenin kubbesinin altında, merdivenle çıkılabilen bir galeriye sahip olmasıdır.

Aziz Theodore Kilisesinin geneline bakıldığında bugüne kadar resimleri iyi korunmuş olarak geldiği görülebilmekte ve içerisinde yer alan bu resimlerin ise 11. ve 13. yy’a kadar uzandığı bilinmektedir.

Müjde, doğum, peygamberlerin ve havarilerin görünümü, İsa’nın çarmıha gerilişi, melekler Gabriel ve Michael ile madalyonlar içindeki aziz tasvirlerinin yer verildiği resimlerde farklı üslup kullanılmış olması nedeniyle üç ayrı ressam tarafından yapıldığı anlaşılmaktadır.

Aziz Theodore Kilisesi’nin günümüze kadar ulaşmış fresklerini incelemek ve bölgede geniş bir kültür turu olanağı bulabilmek için kilise ziyareti Kapadokya seyahat planına mutlaka dahil edilmelidir.

Nevşehir Müzesi

Nevşehir Müzesi; Nevşehir’in Merkez İlçesi’ne 350 Evler Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.

Nevşehir’de ilk müze kurma çalışmalarına zamanın Merkez Kütüphane Müdürü Hamit Özalp’in çabaları sonucu başlanmıştır. Özalp’in 1963-1964 yıllarında çevreden topladığı tarihi eserler kütüphanesinin bir odasında depolamıştır.

1966 yılında Damat İbrahim Paşa Külliyesi’nin bir parçası olan Aş Evi ve Sübyan Mektebi müze olarak kullanılmak üzere Kültür Bakanlığı’nca restore edilerek ve 1967 yılında ziyarete açılmıştır.

1987 yılında ise şimdiki Kültür Sitesi bünyesinde bulunan yerine taşınmıştır. Müzede, arkeolojik ve etnografik olmak üzere iki teşhir salonu mevcuttur.