Megaloblastik Anemi Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi

Megaloblastik anemi, normal şekilde çalışmayan, alışılmadık derecede büyük, yapısal olarak anormal kan hücreleri (megaloblastlar) ile karakterize edilir. Bazı kemiklerin içinde bulunan yumuşak süngerimsi malzeme olan kemik iliği, vücudun ana kan hücrelerini (kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler) üretir.

Haber Merkezi / Megaloblastik anemide her üç hücre dizisi de etkilenebilir. Anemi, dolaşımdaki kırmızı kan hücrelerinin düşük seviyeleri ile karakterize edilen bir durumdur. Kırmızı kan hücreleri kemik iliğinden kan dolaşımına salınır ve vücutta dolaşarak dokulara oksijen sağlar. Sağlıklı, tamamen olgunlaşmış kırmızı kan hücrelerinin eksikliği, yorgunluğa, ciltte solgunluğa (solgunluk), baş dönmesine ve ek bulgulara neden olabilir.

Megaloblastik aneminin birkaç farklı nedeni vardır; kobalamin (B12 vitamini) veya folat (B9 vitamini) eksiklikleri en yaygın iki nedendir; dihidrofolat redüktaz eksikliği başka bir nadir nedendir. B12 vitamini ve B9 vitamini kırmızı kan hücrelerinin üretiminde önemli bir rol oynar. Bu hastalığın tanısı laboratuvar testleri veya doku mikroskop altında incelendiğinde ortaya çıkan karakteristik bulgulara dayanarak konulabilir.

Çoğu hastada megaloblastik anemi yavaş gelişir ve etkilenen bireylerde uzun yıllar boyunca herhangi bir belirgin semptom (asemptomatik) görülmeyebilir. Anemiye özgü semptomlar genellikle bir noktada gelişir ve yorgunluk, cildin solgunluğu (solgunluk), nefes darlığı, baş dönmesi, baş dönmesi ve hızlı veya düzensiz kalp atışını içerebilir. Her bireyde mevcut olan spesifik semptomlar büyük ölçüde değişebilir.

Yaygın görülen diğer semptomlar arasında ağrılar, kas zayıflığı ve nefes almada zorluk (nefes darlığı) yer alır. Megaloblastik anemisi olan bireylerde ayrıca ishal, bulantı ve iştahsızlık gibi gastrointestinal anormallikler de gelişebilir. Etkilenen bazı bireylerde ağrılı, kızarmış bir dil gelişebilir. Bu anormallikler istenmeyen kilo kaybına neden olabilir. Karaciğerde hafif büyüme (hepatomegali) ve ciltte veya gözlerde hafif sararma (sarılık) da meydana gelebilir.

Kobalamin eksikliğinden kaynaklanan megaloblastik anemi, ellerde veya ayaklarda karıncalanma veya uyuşma olarak ortaya çıkan nörolojik semptomlarla da ilişkili olabilir. Denge veya yürüme sorunları, retinadan beyne uyarıları ileten sinirin (optik sinir) dejenerasyonu (atrofi) nedeniyle görme kaybı ve zihinsel karışıklık veya hafıza kaybı gibi ek semptomlar zamanla gelişir. Kobalamin eksikliği olan bireylerde depresyon, uykusuzluk, halsizlik ve panik atak gibi çeşitli psikiyatrik anormallikler de rapor edilmiştir. Kobalamin eksikliği ile ilişkili potansiyel nöropsikolojik semptomların spektrumu geniş ve çeşitlidir.

Nadir görülen kobalamin eksikliği vakalarında aneminin karakteristik bulgularından önce nörolojik semptomlar ortaya çıkabilir. Folat eksikliğinin genellikle nörolojik semptomlara yol açmadığı düşünülür, ancak bazı yeni araştırmalar nadir durumlarda bazı nörolojik semptomlara neden olabileceğini öne sürmektedir.

Dihidrofolat redüktaz eksikliğine bağlı megaloblastik anemi semptomları şu anda araştırılmaktadır. Bu tip megaloblastik aneminin semptomlarının başlangıcı bebeklerde (1-23 ay) ve küçük çocuklarda (2-11 yaş) ortaya çıkmaya başlayabilir.

Megaloblastik aneminin en yaygın nedenleri kobalamin (B12 vitamini) veya folat (B9 vitamini) eksikliğidir. Bu iki vitamin yapı taşı görevi görür ve kırmızı kan hücrelerinin öncülleri gibi sağlıklı hücrelerin üretimi için gereklidir. Bu temel vitaminler olmadan, tüm hücrelerde bulunan genetik materyal olan deoksiribonükleik asidin (DNA) oluşumu (sentezi) sekteye uğrar.

Megaloblastik anemi, diyetteki folatın yetersiz olmasından, kobalaminin bağırsaklarda zayıf emiliminden veya bu vitaminlerin vücut tarafından yanlış kullanılmasından kaynaklanabilir.

Birçok ülkede belirli gıdalara folat takviyesi yapıldığı için folat eksikliği nadir hale geldi. Çoğu zaman folat eksikliği ciddi beslenme yetersizliği olan hastalarda ortaya çıkar. Folat yeşil yapraklı sebzelerde, turunçgillerde, bazı tahıllarda ve kuruyemişlerde, ette ve karaciğerde bulunur. Folat eksikliği, bu gıdaların yeterince tüketilmediği diyetlerde veya alkol kullanım bozukluğu veya yetersiz beslenmeden kaynaklanan alımın azalması nedeniyle ortaya çıkabilir. Alkol folat içermediğinden ve vücutta folatın parçalanmasını (metabolizmasını) bozabileceğinden alkoliklerde folat eksikliği gelişebilir.

Gastrik bypass ameliyatı sonrası hastalarda veya genel bağırsak iltihabı olan hastalarda (örneğin çölyak hastalığı olanlarda) folatın malabsorbsiyonu meydana gelebilir. Folat eksikliği, kronik egzama veya hemolitik anemi gibi folatın tüketildiği veya artan miktarda folat gerektiren durumlardan kaynaklanabilir.

Hamile veya emziren kişilerin ve böbrek hastalığı nedeniyle hemodiyalize giren kişilerin folat ihtiyacı normalden yüksektir. Bu bireylerde folatın yeterince desteklenmemesi potansiyel olarak folat eksikliğine neden olabilir.

Kobalamin et, balık, yumurta ve süt ürünlerinde bulunur. Yetersiz beslenme nedeniyle kobalamin eksikliği son derece nadirdir ancak vegan beslenen kişilerde ortaya çıkmıştır. Kobalamin vücuda tüm gastrointestinal sistemi kapsayan karmaşık bir süreçle girer. Normalde mide paryetal hücreleri bağırsakta kobalamini bağlayan intrinsik faktör (IF) üretir. Bağlanmamış kobalamin zayıf bir şekilde emilir ve sindirim sırasında bozunabilir. IF-kobalamin kompleksi bağırsaklardan, kobalaminin en fazla emildiği yer olan distal ince bağırsağa (ileum) doğru ilerler. IF-kobalamin kompleksinin emilmesi, ileumu kaplayan enterositler üzerindeki spesifik reseptörler yoluyla gerçekleşir.

Şu anda neredeyse tüm kobalamin eksiklikleri, diyet eksikliklerinden ziyade vitaminin emiliminin bozulmasından kaynaklanmaktadır. Örneğin, bozulmuş mide fonksiyonu, intrinsik faktörün (IF) yetersiz üretimi nedeniyle kobalamin eksikliğine yol açabilir. İnce bağırsağın yapısal veya fonksiyonel bozuklukları, IF’ye bağlı kobalaminin ince bağırsak tarafından emiliminin bozulmasına da yol açabilir.

Malabsorbsiyon ayrıca ileumun kısaltılmasına veya çıkarılmasına yol açan ameliyatlardan, Crohn hastalığı veya tropikal sprue gibi bağırsak hastalıklarından veya gastrointestinal sistemdeki enfeksiyondan da kaynaklanabilir. Mide atrofisine yol açan kronik otoimmün inflamatuar bir hastalık olan pernisiyöz anemi de kobalamin eksikliğine neden olabilir. Bu anemi türü, kobalamin ile bağlanan ve ince bağırsak tarafından emilmesine yardımcı olan bir protein olan intrinsik faktörün eksikliği ile karakterize edilir. Yeterli içsel faktör olmadan vücut yeterli miktarda kobalamini ememez.

Doğuştan metabolizma hataları olarak bilinen nadir enzim eksiklikleri ve miyelodisplastik sendromlar ve akut miyeloid lösemi dahil birincil kemik iliği bozuklukları dahil olmak üzere megaloblastik aneminin (vitamin eksikliği ile ilgisi olmayan) çok daha nadir nedenleri tanımlanmıştır.

Kobalaminin ince bağırsak emilimi, ileumdaki IF-kobalamin kompleksinin emiliminde rol oynayan proteinleri oluşturan genlerdeki kalıtsal değişikliklerden de (varyantlar veya mutasyonlar olarak adlandırılır) kaynaklanabilir. Imerslund-Graesbeck sendromu, genellikle bebeklik veya erken çocukluk döneminde teşhis edilen, megaloblastik anemi ile karakterize edilen ve sıklıkla idrarda artan protein kaybıyla ilişkili olan nadir, otozomal resesif bir hastalıktır.

Dihidrofolat redüktaz eksikliği, DHFR genindeki megaloblastik anemiye neden olabilecek varyantların neden olduğu genetik bir hastalıktır. Tiamine duyarlı megaloblastik anemi sendromu (TRMA), SLC19A2 genindeki varyantların neden olduğu, megaloblastik anemi, diyabet ve erken başlangıçlı işitme kaybına neden olabilen genetik bir hastalıktır.

Bazı ilaçlar, kanser tedavisinde kullanılan birçok ilaç veya antikonvülzanlar da dahil olmak üzere vücudun folatı absorbe etme yeteneğini bozabilir. İlaçlar ayrıca DNA sentezini bozarak megaloblastik anemiye neden olabilir. Bazı insanlarda bakteriler, ince bağırsakların tıkanmasının gastrointestinal sistemde anormal bakteri birikmesine neden olduğu bir hastalık olan kör döngü sendromunda olduğu gibi kobalamin için vücutla rekabet edebilir.

Nadir durumlarda, Diphyllobothrium latum olarak bilinen balık tenyası ince bağırsakta kök salabilir ve kobalamini tüketerek vücudu bu önemli vitaminden gerekli miktarda mahrum bırakabilir. Bazı kişilerde megaloblastik aneminin nedeni bilinmemektedir.

Megaloblastik anemi tanısı, kapsamlı bir klinik değerlendirmeye, ayrıntılı hasta öyküsüne, karakteristik bulguların tanımlanmasına ve çeşitli kan testlerine dayanarak konur. Kan testleri megaloblastik anemiyi karakterize eden anormal derecede büyük, şekilsiz kırmızı kan hücrelerini ortaya çıkarabilir. Kan testleri ayrıca megaloblastik aneminin nedeni olarak kobalamin veya folat eksikliğini doğrulayabilir. Kobalamin eksikliğinin nedeninin zayıf emilim olduğunu doğrulayan Schilling testi gibi ek testler gerekli olabilir.

Hastalar megaloblastik anemiye yol açabilecek altta yatan koşullar açısından değerlendirilmelidir. Megaloblastik aneminin yanı sıra ilerleyici sensörinöral işitme kaybı ve diyabeti olan hastalar, tiamine duyarlı megaloblastik anemi sendromu (TRMA) açısından test edilmelidir. SLC19A2 genindeki varyantlar için moleküler genetik testler veya genomik dizileme bu tanıyı doğrulayabilir.

Megaloblastik aneminin tedavisi, bozukluğun altında yatan nedene bağlıdır. Kobalamin ve folatın diyet yetersizliği, diyette ve diyet takviyelerinde uygun değişikliklerle tedavi edilebilir. Kobalamin veya folatı gerektiği gibi ememeyen bireylerde ömür boyu vitamin takviyesi gerekli olabilir. Kobalamin eksikliğinin hızlı tedavisi nörolojik semptom riski nedeniyle önemlidir. Hem kobalamin hem de folat eksikliği olan hastalarda, omuriliğin dejenerasyonunu önlemek için kobalaminin yenilenmesi ilk öncelik olmalıdır.

Bu vitamin eksikliklerinin nedeni altta yatan bozukluklar (örn. Crohn hastalığı, tropikal sprue, çölyak sprue, kör döngü sendromu, doğuştan metabolizma hataları) ise, spesifik bozukluğa yönelik uygun tedavi gereklidir. Kobalamin veya folat takviyesi de gerekli olabilir. Vitamin eksikliğinin nedeni ilaçlar ise ilacın kullanımı durdurulmalı veya dozu azaltılmalıdır.

Tiamine duyarlı megaloblastik anemi sendromu (TRMA) gibi bazı hastalarda megaloblastik anemi, oral tiamin ile tedavi edilebilir. İşitme kaybı tiamin tedavisiyle tersine çevrilemez. Şiddetli anemi vakalarında kırmızı kan hücresi transfüzyonu kullanılabilir. Hamileler gibi folat ihtiyacı normalden yüksek olan kişilere koruyucu (profilaktik) folat takviyesi önerilebilir.

Paylaşın

Megaloblastik Anemi Nedir? Bilinmesi Gereken Her Şey

Megaloblastik anemi, kemik iliğinin alışılmadık derecede büyük, yapısal olarak anormal, olgunlaşmamış kırmızı kan hücreleri (megaloblastlar) ürettiği bir durumdur. 

Haber Merkezi / Belirli kemiklerin içinde bulunan yumuşak süngerimsi malzeme olan kemik iliği, vücudun ana kan hücrelerini – kırmızı hücreler, beyaz hücreler ve trombositler – üretir. Anemi ise, dolaşımdaki kırmızı kan hücrelerinin düşük seviyeleri ile karakterize edilen bir durumdur. 

Megaloblastik anemi, çoğu durumda yavaş gelişir ve etkilenen bireyler yıllarca herhangi bir belirgin semptom göstermeden (asemptomatik) kalabilir. Anemide sık görülen semptomlar genellikle bir noktada sonra gelişir: Yorgunluk, ciltte solgunluk (solgunluk), nefes darlığı, baş dönmesi, hızlı veya düzensiz kalp atışı.

Megaloblastik aneminin en yaygın nedenleri, kobalamin (B12 vitamini) veya folat (B9 vitamini) eksikliğidir. Bu iki vitamin yapı taşı görevi görür ve kırmızı kan hücrelerinin öncüleri gibi sağlıklı hücrelerin üretimi için gereklidir. Bu temel vitaminler olmadan, tüm hücrelerde bulunan genetik materyal olan deoksiribonükleik asidin (DNA) oluşumu (sentezi) engellenir.

Megaloblastik anemi ile sonuçlanan vitamin eksikliği, kobalamin ve folatın diyetle yetersiz alınmasından, bu vitaminlerin bağırsaklar tarafından yetersiz emilmesinden veya bu vitaminlerin vücut tarafından yanlış kullanılmasından kaynaklanabilir. Folat eksikliği ayrıca aşırı miktarda folat tüketen veya gerektiren durumlardan da kaynaklanabilir.

Megaloblastik anemi tanısı kapsamlı bir klinik değerlendirme, ayrıntılı hasta öyküsü, karakteristik bulguların tanımlanması ve çeşitli kan testlerine dayanılarak konur.

Kan testleri, megaloblastik anemiyi karakterize eden anormal derecede büyük, şekilsiz kırmızı kan hücrelerini ortaya çıkarabilir. Kan testleri ayrıca megaloblastik aneminin nedeni olarak kobalamin veya folat eksikliğini doğrulayabilir. Kobalamin eksikliğinin nedeni olarak zayıf emilimi doğrulayan Schilling testi gibi ek testler gerekli olabilir.

Megaloblastik aneminin tedavisi, bozukluğun altında yatan nedene bağlıdır. Kobalamin ve folatın diyetteki yetersizliği, diyette uygun değişiklikler ve takviyelerin uygulanmasıyla tedavi edilebilir.

Kobalamin veya folatı uygun şekilde absorbe edemeyen bireylerde, bu vitaminlerin ömür boyu ek uygulaması gerekli olabilir. Kobalamin eksikliğinin hızlı tedavisi, nörolojik semptom riski nedeniyle önemlidir.

Bu vitamin eksikliklerinin nedeni altta yatan bozukluklarsa (örneğin, Crohn hastalığı, tropikal ladin, çölyak hastalığı, kör halka sendromu, doğuştan gelen metabolizma hataları), spesifik bozukluk için uygun tedavi gereklidir. Kobalamin veya folatın takviyesi de gerekli olabilir.

Vitamin eksikliğine ilaçlar neden oluyorsa söz konusu ilacın kullanımı durdurulmalı veya dozu azaltılmalıdır. Hamile kadınlar gibi folat için normalden daha yüksek talepleri olan kişiler için önleyici (profilaktik) folat takviyesi önerilebilir.

Not: Sunulan bilgilerin amacı herhangi bir hastalığı teşhis veya tedavi etmek, iyileştirmek veya önlemek değildir. Tüm bilgiler yalnızca genel bilginize yöneliktir, tıbbi tavsiye veya belirli tıbbi durumların tedavisinin yerine geçmez. Uygulamadan önce bu bilgileri doktorunuzla görüşün.

Paylaşın