Washington İle Tahran Yeni Savaşın Eşiğinde

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasındaki gerilim, son günlerde yaşanan askeri hareketlilik ve sonuç alınamayan diplomatik girişimlerle yeniden tırmanışa geçti. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik yeni saldırı seçeneklerini gündemde tutması, Tahran yönetiminin ise olası bir askeri müdahaleye sert karşılık vereceğini açıklaması, Orta Doğu’da çatışmaların yeniden genişleyebileceği endişelerini artırdı.

Associated Press’in (AP) haberine göre ABD ordusu, 6 Kasım Cuma günü İran’ın Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası’nda bulunan bir hava savunma sistemini hedef alan sınırlı saldırı gerçekleştirdi. Trump, operasyonu küçük çaplı olarak nitelendirirken, ABD ordusunun aynı hafta başında da bölgede savunma amaçlı saldırılar düzenlediği bildirildi. İran devlet medyası ise Keşm Adası çevresinde patlama seslerinin duyulduğunu aktardı.

Saldırılar, Washington’ın Tahran üzerindeki askeri baskıyı sürdürdüğünü gösterirken, diplomatik çözüm arayışlarının da tamamen sona ermediğine işaret eden gelişmeler yaşanıyor.

KATAR ARABULUCULUĞUNDA YENİ PLAN

Krizin diplomatik yollarla çözülmesi amacıyla Katar’ın yürüttüğü arabuluculuk girişimleri son günlerde yoğunlaştı. AP’nin aktardığı bilgilere göre Doha yönetimi, ABD ile İran arasındaki anlaşmazlıkları aşmak ve nükleer müzakerelerin yeniden başlamasını sağlamak amacıyla iki günlük bir geçiş planı üzerinde çalışıyor.

Plan kapsamında ilk gün ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırması ve Tahran’ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümünü serbest bırakması öngörülüyor. Buna karşılık İran’ın, ABD ve İsrail saldırılarında hedef alınan nükleer tesislerinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin inceleme yapmasına izin vermesi bekleniyor.

İkinci gün ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması hedefleniyor. Bu adımların ardından tarafların İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları ve nükleer programının geleceği konusunda kapsamlı görüşmelere başlaması planlanıyor.

Ancak Tahran yönetimi, ABD’nin kendi taleplerini karşılamadan nükleer müzakerelere başlamaya yanaşmıyor. İran’ın şartları arasında yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, savaş nedeniyle oluşan zararların karşılanması, deniz ablukasının sona erdirilmesi ve bölgedeki askeri operasyonların durdurulması bulunuyor.

TRUMP’TAN HEM MÜZAKERE HEM ASKERİ MÜDAHALE MESAJI

ABD Başkanı Donald Trump, bir yandan İran’la görüşmelerin sürdüğünü belirtirken diğer yandan askeri seçenekleri masada tutuyor. Trump, 6 Kasım’daki açıklamasında İran’la temasların devam ettiğini ifade ederken, Washington’ın Tahran üzerindeki baskısını sürdüreceği mesajını verdi.

Al Jazeera’nın 9 Kasım tarihli haberine göre Trump, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da bir araya gelerek İran konusundaki diplomatik girişimleri değerlendirdi. Görüşmelerde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in de yer almasının planlandığı bildirildi.

Bununla birlikte ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın sunduğu şartların önemli bölümünü kabul edilemez bulduklarını belirterek müzakerelerde henüz bir ilerleme sağlanamadığını dile getirdi. Trump ise güçlü bir anlaşmaya ulaşılması durumunda yeni saldırıların önlenebileceği mesajını verdi.

TAHRAN: ABD’NİN ŞARTLARA YANITI YETERSİZ

İran yönetimi, Washington’ın diplomatik girişimlerine temkinli yaklaşırken askeri hazırlıklarını da sürdürdüğünü duyuruyor. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi yetkilisi Muhsin Rızai, 10 Kasım’da yaptığı açıklamada ABD ile şu anda herhangi bir müzakerenin yürütülmediğini söyledi.

Reuters’ın haberine göre Rızai, Washington’dan İran’ın belirlediği yedi şart konusunda açık ve net bir yanıt istediklerini, ancak henüz böyle bir yanıt alamadıklarını belirtti. İranlı yetkili, ABD’nin ilerleyen dönemde cevap verebileceğini de ifade etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de daha önce yaptığı açıklamalarda, ülkesinin yeni bir askeri saldırıya karşılık vermeye hazır olduğunu vurgulamıştı. Tahran yönetimi, özellikle Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve ABD’nin bölgedeki askeri varlığının azaltılması konularında geri adım atmayacağının sinyallerini veriyor.

ABD’DE SAVAŞIN SİYASİ VE EKONOMİK FATURASI TARTIŞILIYOR

ABD-İran gerilimi yalnızca Orta Doğu’daki güvenlik dengelerini değil, Washington’ın iç siyasetini de etkiliyor. Associated Press’in değerlendirmesine göre 3 Kasım’da gerçekleştirilen ara seçimlerde Cumhuriyetçilerin yaşadığı ağır kayıplarda İran savaşı ve yükselen enerji fiyatları etkili oldu.

AP tarafından 100 binden fazla seçmenin katılımıyla gerçekleştirilen araştırmada, seçmenlerin yaklaşık yüzde 60’ı ABD’nin İran’a yönelik askeri müdahalesini yanlış bir karar olarak değerlendirdi. Bununla birlikte hayat pahalılığı ve yolsuzluk da seçmenlerin tercihlerini etkileyen önemli başlıklar arasında yer aldı.

Başkan Yardımcısı JD Vance, seçim sonuçlarının ardından yaptığı değerlendirmede Cumhuriyetçilerin kaybında savaşın etkisine dikkat çekti. Trump ise seçim sonuçlarına rağmen İran politikasını değiştirmeyeceğini ve aynı kararı yeniden vereceğini söyledi.

AP’nin aktardığı değerlendirmelerde, Trump yönetiminin önünde sınırlı askeri operasyonları sürdürmek, İran’ın nükleer tesislerine yönelik yeni saldırılar düzenlemek veya daha geniş çaplı bir askeri harekâta yönelmek gibi seçeneklerin bulunduğu belirtiliyor. Ancak daha kapsamlı bir operasyonun enerji fiyatlarını yükseltmesi ve çatışmanın bölge geneline yayılması ihtimali Washington açısından önemli riskler oluşturuyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE NÜKLEER PROGRAM KRİZİN MERKEZİNDE

ABD ile İran arasındaki anlaşmazlığın en önemli başlıklarından biri Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor. Küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu stratejik su yolunda yaşanabilecek yeni bir kesinti, enerji piyasaları üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilir.

Bir diğer kritik mesele ise İran’ın nükleer faaliyetleri. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı verilerine göre İran’ın yüzde 60 saflıkta zenginleştirilmiş uranyum stoku 440,9 kilogram seviyesinde bulunuyor. Bu oran, nükleer silah üretiminde kullanılan yaklaşık yüzde 90’lık seviyeye teknik açıdan daha yakın bir aşamaya işaret ediyor.

Washington, İran’ın nükleer silah edinmesini önlemeyi askeri ve diplomatik politikasının temel gerekçelerinden biri olarak gösteriyor. Tahran ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor.

BÖLGESEL SAVAŞ RİSKİ GÜNDEMDEKİ YERİNİ KORUYOR

İran ile ABD arasındaki gerilimin bölgesel etkileri de giderek daha fazla tartışılıyor. Özellikle Kızıldeniz’de Husilerin faaliyetleri, Körfez ülkelerinin güvenlik kaygıları ve İsrail’in İran’a yönelik tutumu, olası bir yeni çatışmanın kapsamını genişletebilecek unsurlar arasında gösteriliyor.

AP’nin değerlendirmesine göre mevcut gerilim, yalnızca Washington ve Tahran arasındaki askeri hesaplaşmayla sınırlı değil. Kızıldeniz’deki gelişmeler Yemen’deki insani krizi de ağırlaştırırken, enerji taşımacılığı ve bölgesel güvenlik üzerindeki baskıyı artırıyor.

Son gelişmeler, ABD ile İran arasında diplomatik temasların tamamen kesilmediğini ancak tarafların temel konularda henüz uzlaşamadığını ortaya koyuyor. Katar’ın arabuluculuk girişimleri ve Washington’ın müzakere mesajları diplomatik çözüm ihtimalini gündemde tutsa da ABD’nin yeni saldırıları ve İran’ın karşılık verme tehdidi gerilimin düşmesini zorlaştırıyor.

Önümüzdeki günlerde Washington’ın İran’ın şartlarına nasıl yanıt vereceği ve Tahran’ın Hürmüz Boğazı konusunda hangi adımları atacağı, krizin seyrini belirleyecek temel başlıklar olarak öne çıkıyor.

Paylaşın

Ukrayna Savaşı: Afrika’dan Latin Amerika’ya Asker Avı

Rusya ile Ukrayna arasında Şubat 2022’de başlayan savaş, yalnızca iki ülkenin ordularının karşı karşıya geldiği bir mücadele olmaktan çıkarak uluslararası gönüllülerin, paralı askerlerin ve farklı ülkelerden devşirilen savaşçıların yer aldığı geniş çaplı bir çatışmaya dönüştü.

Haber Merkezi / Her iki tarafın da yabancı askerlerden yararlandığı savaşta, özellikle Rusya’nın Afrika, Asya ve Latin Amerika ülkelerinden asker temin etme yöntemleri uluslararası kamuoyunda tartışma yaratıyor. Ekonomik vaatler, vatandaşlık imkânları ve sivil iş teklifleri üzerinden yürütülen bu faaliyetler, yabancıların yanıltılarak cepheye gönderildiği iddialarını da beraberinde getiriyor.

Atlantic Council’in 6 Kasım 2026 tarihli analizine göre, Rusya Şubat 2022’den bu yana 151 ülkeden 45 binden fazla yabancı uyrukluyu silahlı kuvvetlerine kattı. Ukrayna makamlarının verilerine dayandırılan bu rakam, savaşın giderek daha uluslararası bir insan kaynağı boyutu kazandığını ortaya koyuyor. Ancak bu kişilerin tamamının kendi isteğiyle askere katıldığı söylenemiyor. Bazı kişilerin yüksek maaşlı sivil iş vaatleriyle Rusya’ya götürüldüğü, ardından askerî sözleşme imzalamaya yönlendirildiği ve cepheye sevk edildiği belirtiliyor.

Rusya’nın asker temininde Afrika ve Asya açılımı

Rusya’nın yabancı savaşçı temininde özellikle ekonomik açıdan kırılgan ülkelerde yaşayan insanları hedef aldığı değerlendiriliyor. Almanya merkezli Deutsche Welle’nin Temmuz 2026 tarihli haberinde, Kenya başta olmak üzere Afrika ülkelerinden çok sayıda kişinin Rusya’da iş bulma umuduyla ülkeye gittiği, ancak daha sonra Ukrayna cephesinde savaşmaya gönderildiği aktarılıyor.

Rusya’nın kullandığı yöntemler arasında sosyal medya ilanları, yerel aracılar ve yüksek ücretli iş teklifleri öne çıkıyor. Bazı ilanlarda güvenlik, lojistik veya farklı sivil işlerde çalışma imkânı sunulurken, Rusya’ya ulaşan kişilerin askerî sözleşmelerle karşı karşıya kaldığı ifade ediliyor. Özellikle ekonomik sıkıntı yaşayan ve ailesine gelir sağlamak isteyen genç erkeklerin bu yöntemlerle hedef alındığı belirtiliyor.

Latin Amerika da Rusya’nın asker temininde öne çıkan bölgelerden biri hâline geldi. İspanyol gazetesi El País’in 29 Nisan 2026 tarihli araştırmasına göre Küba ve Kolombiya, Rus ordusuna asker kazandırılmasında başlıca merkezler arasında bulunuyor. Ukrayna istihbaratının aktardığı verilere dayandırılan haberde, Rus ordusunda yaklaşık 18 bin yabancı savaşçının bulunduğu iddiasına yer veriliyor. Haberde ayrıca Kübalıların Rus ordusuna katılımının dikkat çekici boyutlara ulaştığı ve bazı askerlerin yeterli eğitim almadan cepheye gönderildiği öne sürülüyor.

Ukrayna tarafında yabancı gönüllülerin rolü değişiyor

Yabancı savaşçıların önemli bir bölümü Ukrayna saflarında görev yapıyor. Rusya’nın geniş çaplı işgalinin ardından Şubat 2022’de kurulan Ukrayna Uluslararası Lejyonu, dünyanın farklı ülkelerinden gelen gönüllüleri bünyesinde toplamıştı. ABD, İngiltere, Kanada, Polonya, Gürcistan ve Latin Amerika ülkelerinden gelen savaşçılar, Ukrayna ordusunun farklı cephelerinde görev aldı.

Ancak Ukrayna’nın yabancı savaşçı politikası 2025’in sonundan itibaren önemli bir değişim geçirdi. Kyiv Independent ve Le Monde’un haberlerine göre Ukrayna Genelkurmayı, Uluslararası Lejyon’un bağımsız birlik yapısını sona erdirerek bünyesindeki askerleri düzenli orduya bağlı saldırı birliklerine aktarma kararı aldı. 2026’nın başında uygulamaya konulan düzenleme, bazı yabancı savaşçılar arasında belirsizlik ve memnuniyetsizlik yarattı.

Lejyon bünyesinde görev yapan bazı askerler, yeniden yapılanma sürecinde kendilerine yeterli bilgi verilmediğini, dil engelleri ve yeni komuta yapısına uyum konusunda sorun yaşadıklarını dile getirdi. Ukrayna yönetimi ise yabancı savaşçıların düzenli ordu bünyesinde daha etkin kullanılmasını ve askerî yapının standartlaştırılmasını hedefliyor.

Ukrayna’nın yabancı asker teminini tamamen bırakmadığı da görülüyor. Ukrayna hükümetinin Temmuz 2026’da açıkladığı yeni düzenleme, yabancı gönüllülerin ülkeye getirilmesi, belgelerinin hazırlanması, konaklaması ve askerî sözleşme sürecinin daha sistemli yürütülmesini öngörüyor. Başbakan Yuliia Svyrydenko, yabancı gönüllülerin piyade ve taarruz birliklerindeki payının yüzde 30-50 seviyesine çıkarılmasının hedeflendiğini açıkladı.

Yabancı savaşçılar için ölüm riski ve kayıplar

Savaşta yabancı uyruklu askerlerin karşı karşıya kaldığı en büyük sorunlardan biri, cephedeki yüksek ölüm riski. Özellikle yeterli askerî deneyimi bulunmayan kişilerin doğrudan çatışma bölgelerine gönderilmesi, kayıpların artmasına neden oluyor. Rus ordusuna katılan yabancıların bazı durumlarda kısa süreli eğitimlerin ardından ön cepheye sevk edildiğine ilişkin haberler, bu tartışmaları daha da büyütüyor.

Avustralya kamu yayıncısı ABC News’in 11 Kasım 2026 tarihli haberine göre, Ukrayna saflarında savaşan bir Avustralya vatandaşının daha hayatını kaybetmiş olabileceğine ilişkin iddialar araştırılıyor. Avustralya makamları, Jeremie Robert Munso isimli kişinin ağustos ayında öldürüldüğüne ilişkin haberleri doğrulamaya çalışıyor. Aynı olayda Avustralyalı eski asker Shane Bagley’nin de hayatını kaybettiği bildiriliyor.

Haberde, Rusya yanlısı sosyal medya hesaplarının yabancı savaşçıların ölüm haberlerini yayarak yeni gönüllülerin Ukrayna’ya katılmasını engellemeye çalıştığına ilişkin değerlendirmelere de yer veriliyor. Bu durum, yabancı savaşçıların yalnızca cephede değil, aynı zamanda bilgi ve propaganda mücadelesinde de gündeme geldiğini gösteriyor.

İnsan ticareti ve hukuki statü tartışmaları

Yabancı savaşçıların savaşa katılımı, uluslararası hukuk açısından da önemli tartışmaları beraberinde getiriyor. Özellikle Rusya saflarında savaşan yabancıların tamamını paralı asker olarak nitelendirmek hukuken doğru bulunmuyor. Bir kişinin yabancı uyruklu olması veya askerî hizmet karşılığında ücret alması, tek başına onu uluslararası hukuk bakımından paralı asker statüsüne sokmuyor.

Atlantic Council’in 6 Kasım 2026 tarihli analizinde, Rusya’nın yabancı asker temininde kullandığı yöntemlerin insan ticareti ve zorla çalıştırma tartışmalarını gündeme getirdiği belirtiliyor. Analizde, bazı kişilerin Rusya’da sivil iş bulacakları düşüncesiyle ülkeye gittikleri, borçlandırıldıkları veya askerî sözleşmelerin içeriğini tam olarak anlamadan imzaladıkları aktarılıyor. Daha sonra bu kişilerin cepheye gönderildiği ve ciddi kayıplar verdiği ifade ediliyor.

Ukrayna Dış İstihbarat Servisi de Eylül 2026’da yayımladığı açıklamada, Yemen vatandaşlarının Rusya’ya getirilerek askerî sözleşme imzalamalarının planlandığını duyurdu. Açıklamada, Rusya’nın yabancıların ülkedeki yasal statülerini düzenlemek için kullandığı mekanizmaların asker temininde de devreye sokulduğu ileri sürüldü. Bu iddialar, Rusya’nın asker ihtiyacını karşılamak için farklı coğrafyalara yöneldiği tartışmalarını güçlendirdi.

Savaşın uluslararası boyutu genişliyor

Ukrayna savaşı uzadıkça her iki tarafın da insan kaynağı ihtiyacı artarken yabancı savaşçıların çatışmadaki rolü daha görünür hâle geliyor. Rusya, farklı ülkelerden asker temin ederek cephedeki personel ihtiyacını karşılamaya çalışırken Ukrayna da uluslararası gönüllüleri düzenli ordu yapısına entegre ederek askerî kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor.

Ancak bu süreç, gönüllülük ile ekonomik çaresizlik, askerî hizmet ile insan ticareti arasındaki sınırların tartışılmasına neden oluyor. Özellikle iş ve yüksek gelir vaatleriyle başka ülkelere götürülen insanların savaşın en tehlikeli bölgelerine gönderilmesi, uluslararası toplumun dikkatini çekiyor.

Gelinen noktada Ukrayna savaşı, yalnızca Rusya ile Ukrayna arasındaki askerî güç mücadelesi olarak değerlendirilmiyor. Asya’dan Afrika’ya, Avrupa’dan Latin Amerika’ya uzanan yabancı savaşçı ağı, çatışmanın küresel insan kaynağı boyutunu ortaya koyuyor. Savaşın ne zaman sona ereceğine ilişkin belirsizlik sürerken, farklı ülkelerden insanların cepheye katılması ve hayatını kaybetmesi de uluslararası gündemdeki yerini koruyor.

Paylaşın

Mahmut Arıkan, Fon Skandalı Üzerinden İktidarı Hedef Aldı

Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, Yeni Yol Grup toplantısında yaptığı konuşmada Türkiye’nin gündemindeki siyasi, ekonomik ve toplumsal gelişmeleri değerlendirdi.

İktidarın öncelikleriyle vatandaşların gündeminin birbirinden uzaklaştığını savunan Arıkan, fon soruşturması, iş güvenliği, hayat pahalılığı ve geçim sıkıntısı üzerinden hükümete eleştiriler yöneltti.

Konuşmasına İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ fabrikasında meydana gelen patlamada hayatını kaybeden 18 işçiyi anarak başlayan Arıkan, olayın sıradan bir iş kazası olarak değerlendirilemeyeceğini söyledi. Aynı tesiste son 20 gün içerisinde üç ölümlü kaza yaşandığını belirten Arıkan, facianın ihmal ve denetimsizlik boyutlarının araştırılması gerektiğini ifade etti.

Saadet Partisi’nin olayın Meclis tarafından araştırılması amacıyla verdiği önergenin AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildiğini hatırlatan Arıkan, “AK Parti iktidarı bizim önergemizi değil, sorunları çözmeyi reddetti. Sorunları sümen altına itmeyi tercih etti” dedi.

Bolu’daki otel yangını ve Dilovası’ndaki fabrika faciasını da hatırlatan Arıkan, yetkililere, “İnsanlar hayatını kaybetmeden önce neredesiniz? İnsanlar paralarını kaybetmeden önce neredesiniz? İnsanlar umudunu kaybetmeden önce neredesiniz?” sözleriyle seslendi.

“İktidarın gündemi COP31, milletin gündemi FON-131”

Fon soruşturmasına ilişkin değerlendirmelerinde iktidarın Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi’ne odaklandığını, vatandaşların ise yolsuzluk iddialarını ve soruşturmayı takip ettiğini savunan Arıkan, “İktidarın gündeminde COP-31 var ama milletin gündeminde FON-131 var” ifadelerini kullandı.

COP31’de iklim değişikliği, çevre kirliliği ve yeşil dönüşümün konuşulduğunu belirten Arıkan, fon soruşturması üzerinden iktidara yönelik eleştirilerini şu sözlerle sürdürdü:

“Orada da yeşil dönüşüm konuşuluyor. Ama bazı farklar var! Orada iktidar kadrolarının doğanın, çevrenin yeşiline olan muhabbeti değil, doların yeşiline olan büyük muhabbeti konuşuluyor.”

Fon soruşturmasını karınca ile ağustos böceği masalı üzerinden de değerlendiren Arıkan, çalışan vatandaşların geçim mücadelesi verirken bazı kesimlerin fon işlemleriyle servetlerini artırdığını öne sürdü.

“Karıncalar; alın teri döküyor, vergi ödüyor, geçim derdiyle boğuşuyor; ağustos böcekleri ise fon soygunlarıyla servetlerine servet katıyor. Karıncanın sofrasında ekmek küçülürken ağustos böcekleri rüşvet paralarını saklamak için ev kiralıyor” diyen Arıkan, kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin iddiaların açıklığa kavuşturulmasını istedi.

“Ali Baba’yı da kırk haramileri de açıklayın”

Fon soruşturması kapsamında AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya’nın tutuklanmasına da değinen Arıkan, meselenin yalnızca bir kişi üzerinden ele alınamayacağını savundu.

Arıkan, “Mesele bir kişinin suça karışıp karışmadığından çok daha büyük. Mesele, kurmuş oldukları kokuşmuş düzen. Mesele, Türkiye’de yıllardır hesap vermeyen bir yönetim anlayışının kurumsallaşması” dedi.

Soruşturmanın siyasi bağlantılarıyla birlikte tüm yönleriyle aydınlatılması gerektiğini belirten Arıkan, iktidara ellerindeki bilgi ve belgeleri kamuoyuyla paylaşma çağrısında bulundu.

“Fakir tavuğu gibi tek tek yumurtlamayın! Bildiğiniz ne varsa, elinizde hangi bilgi, hangi belge varsa hepsini milletimizin önüne koyun” ifadelerini kullanan Arıkan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Kim bu Ali Baba? Kim bu kırk haramiler? Kimler kazandı? Kimler korundu? Kimler hesap vermekten kaçıyor? Madem biliyorsunuz, madem elinizde liste var, neden milletle paylaşmıyorsunuz? Neden korkuyorsunuz?”

Arıkan, “Bizim derdimiz sansasyon üretmek değil, milletin hakkını ve hukukunu korumaktır. Ali Baba’yı da kırk haramileri de açıklayın! Bu millet masalın devamını değil, hesabın tamamını istiyor” dedi.

83 yaşındaki kadının doğal gaz faturasını Meclis’te gösterdi

Ekonomik sorunlara da geniş yer ayıran Arıkan, grup toplantısında 83 yaşında ve yalnız yaşayan bir kadına ait olduğunu belirttiği doğal gaz faturasını gösterdi.

İki odalı evinde yaşayan kadının, faturanın yükselmemesi için çoğu zaman battaniye altında oturmak zorunda kaldığını anlatan Arıkan, faturanın toplam tutarının 6 bin 638 lira olduğunu söyledi. Bunun 3 bin 273 lirasının devlet desteği kapsamında karşılandığını, vatandaşa ise 3 bin 364 lira ödeme çıkarıldığını belirtti.

Devlet desteğinin bir lütuf gibi sunulmasını eleştiren Arıkan, “O teyzemize minnet değil, özür mesajı atmanız lazım. ‘Sizi bu yaşta battaniye altında oturmaya mahkûm ettiğimiz için özür diliyoruz’ demeniz lazım. Affı saraydan değil, 83 yaşındaki bu teyzemizden istemeniz lazım” ifadelerini kullandı.

Elektrik faturalarındaki destekli tarifeye ilişkin düzenlemeye de değinen Arıkan, yıllık tüketim sınırının 2027 yılında 3 bin kilovatsaate düşürüleceğini ve yaklaşık 6,5 milyon konutun bu değişiklikten etkileneceğini ileri sürdü.

Çiftçi ve esnafın borç yüküne dikkat çekti

Türkiye’de çiftçi, esnaf, sanayici, emekli ve kamu çalışanlarının ekonomik sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirten Arıkan, borçluluk ve üretimdeki daralmaya ilişkin rakamlar paylaştı.

Çiftçilerin bankalara olan tarımsal kredi borcunun yaklaşık 1,6 trilyon liraya, KOBİ’lerin toplam borcunun ise 7,5 trilyon liraya ulaştığını söyleyen Arıkan, yalnızca ekim ayında 21 binden fazla çekin karşılıksız çıktığını ifade etti.

Sanayide 31 aydır daralma yaşandığını öne süren Arıkan, artan üretim maliyetlerinin işletmeleri küçülmeye ve çalışan sayısını azaltmaya zorladığını dile getirdi.

Emeklilerin geçim sıkıntısına da dikkat çeken Arıkan, Aliağa’daki patlamada hayatını kaybeden işçilerden Abdülkadir Kınacı’nın emekli olmasına rağmen çalışmak zorunda kaldığını ve işe başladıktan yalnızca dört gün sonra yaşamını yitirdiğini hatırlattı.

Arıkan, 8 Eylül 1999 ve sonrasında sigortalı olanlar arasındaki emeklilik farklılıklarının giderilmesi için kademeli emeklilik düzenlemesi yapılmasını istedi. Kamu mühendisleri ve avukatlarının özlük haklarının iyileştirilmesi gerektiğini de belirten Arıkan, Teknik Sorumluluk Tazminatı ve Mühendislik Meslek Kanunu taleplerini gündeme taşıdı.

“Millet size hazinesini emanet etti”

Ekonomik tabloya ilişkin eleştirilerini sürdüren Arıkan, Türkiye’de icra ve iflas dosyalarının 33 milyona yaklaştığını, 2021 yılından bu yana sosyal yardım talebinde bulunanların sayısının ise 27 milyonu aştığını ileri sürdü.

Vatandaşların ağır ekonomik koşullara rağmen çalışmaya devam ettiğini belirten Arıkan, iktidarın sürekli fedakârlık çağrısı yapmasını eleştirdi.

“Bu millet çalışıyor! Çiftçisi, esnafı, sanayicisi, işçisi, memuru hatta emeklisi karınca gibi çalışıyor. Hem de gece gündüz demeden, yaz kış demeden çalışıyor” diyen Arıkan, iktidara yönelik eleştirisini şu sözlerle tamamladı:

“Millet size hazinesini emanet etti; siz hazineyi soygunculara emanet ettiniz!”

Siyasi ahlak manifestosu 21 Kasım’da açıklanacak

Arıkan, Saadet Partisi’nin üzerinde çalıştığı siyasi ahlak manifestosunun 21 Kasım’da İstanbul’da kamuoyuna açıklanacağını duyurdu.

Manifestoda yalnızca mevcut iktidar politikalarına yönelik eleştirilerin değil, partinin önerdiği yönetim anlayışının ve siyasi ilkelerin de yer alacağını belirten Arıkan, hesap verebilirlik konusunda kararlı olduklarını söyledi.

“Bugün iktidara hesap sormada ne kadar kararlıysak, iktidara geldiğimizde de milletimize her bir kuruşun hesabını vermekte kararlı olacağız” ifadelerini kullandı.

Gazze için insani yardım çağrısı

Dış politikaya ilişkin değerlendirmelerinde Gazze’de yaşanan insani krize de değinen Arıkan, ABD Başkanı Donald Trump’ın başkanlığındaki Gazze Barış Kurulu’nu eleştirdi.

Bölgedeki sivillerin yaşam koşullarının ağırlaştığını belirten Arıkan, Türkiye’nin insani yardım sevkiyatlarının önünü açmak için harekete geçmesi gerektiğini söyledi.

“Çadırları, battaniyeleri, ilaçları, gıdaları doğrudan Gazze’ye ulaştıralım. Biz üzerimize düşen sorumluluğu almaya hazırız” diyen Arıkan, Türkiye’nin insani yardım konusunda daha etkin rol üstlenmesi çağrısında bulundu.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 43. yıl dönümüne de değinen Arıkan, KKTC’nin uluslararası alanda tanınması için diplomatik girişimlerin hızlandırılmasını istedi.

Konuşmasının sonunda siyasi görüş ayrılıklarının bir kenara bırakılarak adalet ve hak arayışı etrafında birleşilmesi çağrısı yapan Arıkan, “Bir ülkede yolsuzluk yapılıyorsa, beytülmal yağmalanıyorsa, liyakat ayaklar altına alınıyorsa bu işin sağcısı-solcusu kalmamıştır” dedi.

Arıkan, “Gelin, adalet çatısı altında birleşelim! Gelin, bu ülkenin bütçesine de çocuklarımızın geleceğine de hep beraber sahip çıkalım” sözleriyle konuşmasını tamamladı.

Paylaşın

Mutlak Sıfıra Bir Adım Daha!

Çin’e ait Tiangong Uzay İstasyonu’nda gerçekleştirilen deneyde bilim insanları, atomları 9,7 pikokelvine kadar soğutarak şimdiye kadar ölçülen en düşük eşdeğer sıcaklık rekorunu kırdı.

Haber Merkezi / Mutlak sıfıra yaklaşma yolunda elde edilen bu başarı, kuantum fiziği ve gelecekteki hassas ölçüm teknolojileri için yeni araştırma olanaklarının kapısını araladı.

Bilim insanları, uzayda gerçekleştirdikleri deneyle şimdiye kadar ölçülen en düşük eşdeğer sıcaklığa ulaştı. Çin’e ait Tiangong Uzay İstasyonu’nda yapılan çalışmada rubidyum atomları 9,7 pikokelvine kadar soğutuldu. Bu değer, mutlak sıfıra ulaşmanın mümkün olmadığı bilinen fizik kuralları çerçevesinde, insanlığın şimdiye kadar elde ettiği en düşük sıcaklıklardan biri olarak kayıtlara geçti.

Görünüşte tamamen boş olan uzay, aslında mutlak bir soğukluğa sahip değil. Yaklaşık 13,8 milyar yıl önce meydana gelen Büyük Patlama’dan geriye kalan kozmik mikrodalga arka plan ışınımı, evrenin her noktasına yayılıyor. Bu nedenle uzayın ortalama sıcaklığı yaklaşık 2,7 Kelvin, yani -270,45 santigrat derece olarak ölçülüyor.

Bilim insanları ise şimdi bu sıcaklığın çok daha altındaki değerlere ulaşmayı başardı. Çin’in Tiangong Uzay İstasyonu’nda gerçekleştirilen deneyde elde edilen 9,7 pikokelvinlik eşdeğer sıcaklık, araştırmacılara göre şimdiye kadar ölçülen en düşük değer oldu. Sonuçlar, Science dergisinde yayımlandı.

Yerçekiminin Etkisinden Yararlanmak Yerine Onu Taklit Ettiler

Mutlak sıfır, yani sıfır Kelvin, sıcaklığın teorik olarak ulaşabileceği en düşük sınır olarak kabul ediliyor. Bu noktada termal enerji en düşük seviyesine iner. Ancak fizik yasaları gereği mutlak sıfıra tam olarak ulaşmak mümkün değil. Sıcaklık bu sınıra yaklaştıkça kalan enerjiyi uzaklaştırmak giderek zorlaşıyor.

Bu sınırın ötesindeki fiziksel olayları araştırmak isteyen bilim insanları, atomları son derece düşük sıcaklıklara soğutarak Bose-Einstein yoğunlaşması adı verilen özel bir madde hâli oluşturuyor. Bu durumda atomlar, birbirinden bağımsız parçacıklar gibi davranmayı bırakıp tek bir kuantum sistemi gibi hareket etmeye başlıyor. Böylece kuantum dünyasında normal koşullarda yalnızca atom ölçeğinde gözlemlenebilen etkiler, çok daha büyük ölçekte incelenebiliyor.

Ancak bu yoğunlaşmayı oluşturmak ve atomları uzun süre gözlemleyebilmek Dünya’daki laboratuvarlarda yerçekimi nedeniyle zorlaşıyor. Bu nedenle araştırmacılar deneylerini uzay ortamına taşıdı.

Pekin Üniversitesi’nden Xiaoji Zhou ve Xuzong Chen ile Çin Bilimler Akademisi’nden Weibiao Chen’in öncülük ettiği ekip, deneyde rubidyum-87 atomlarını kullandı. Önce lazerlerle soğutulan atomlar, özel bir cihazdaki optik tuzakta bir arada tutuldu. Ardından buharlaşmalı soğutma yöntemi uygulandı. Bu yöntemde enerjisi en yüksek atomların ortamdan ayrılması sağlanarak geride kalan atomların sıcaklığı düşürülüyor.

Ancak mikro yerçekimi ortamı, bu kez farklı bir sorun ortaya çıkardı. Dünya’da yerçekimi, tuzaktan ayrılan atomların uzaklaşmasına yardımcı olurken uzayda bu etki bulunmuyor. Araştırmacılar sorunu aşmak için manyetik alan gradyanı kullanarak yerçekiminin etkisini taklit etti ve yüksek enerjili atomların tuzaktan daha verimli biçimde ayrılmasını sağladı.

Atomlar Yedi Saniye Boyunca Gözlemlenebildi

Bu işlemlerin ardından yaklaşık 20 bin rubidyum atomundan oluşan ve 3,1 nanokelvine kadar soğutulmuş bir Bose-Einstein yoğunlaşması elde edildi. Araştırmacılar daha sonra atom bulutunu lazer ışığından oluşturulan ikinci bir tuzağa aktardı. Tuzağın etkisini aşamalı olarak azaltarak atomların genişlemesini sağladılar. Son aşamada tuzak tamamen kapatıldı ve atom bulutu serbest bırakıldı.

Atomların yayılması son derece yavaş gerçekleşti. Araştırmacılar, bulutu serbest bırakılmasından yedi saniye sonra bile gözlemleyebildi. Yayılma hızından hareketle yapılan hesaplamalar sonucunda 9,7 pikokelvinlik eşdeğer sıcaklık değeri elde edildi.

Bu ölçüm, geleneksel anlamda doğrudan bir sıcaklık ölçümü değil. Atomların hareketinden kaynaklanan enerjiye dayalı bir eşdeğer sıcaklık hesabı yapılıyor. Atomlar ne kadar yavaş hareket ederse o kadar uzun süre gözlemlenebiliyor ve kontrol edilebiliyor. Bu da bilimsel ölçümlerin hassasiyetini artırıyor.

Kuantum Fiziği Araştırmalarında Yeni Dönem

Araştırmanın önemi yalnızca sıcaklık rekoruyla sınırlı değil. Elde edilen sonuçların, kuantum fiziği ve hassas ölçüm teknolojilerinde yeni çalışmaların önünü açması bekleniyor.

Özellikle atom interferometrisi alanında önemli gelişmeler sağlanabileceği değerlendiriliyor. Atomların dalga benzeri özelliklerinden yararlanan bu yöntem, çevredeki son derece küçük değişimlerin ölçülmesini mümkün kılıyor. Atomların daha uzun süre gözlemlenebilmesi, yerçekiminin tüm cisimleri kütle ve bileşimlerinden bağımsız olarak aynı şekilde etkilediğini öngören eşdeğerlik ilkesi gibi temel fizik yasalarının daha hassas biçimde test edilmesine yardımcı olabilir.

Araştırmacılar ayrıca uzayda ultra soğuk kuantum gazları üretmenin, Dünya’daki laboratuvarlarda incelenmesi güç olan egzotik madde hâllerinin araştırılmasına imkân sağlayacağını belirtiyor.

Bilim insanlarına göre tamamen optik sistemlerle çalışan bu ultra soğuk platform, gelecekteki uzay görevlerinde kuantum simülasyonu ve hassas ölçüm çalışmaları için önemli bir altyapı oluşturabilir.

 

Paylaşın

10 Ayda En Az 1930 İşçi, İş Cinayetlerinde Hayatını Kaybetti

İSİG Meclisi’nin raporuna göre, ekim ayında en az 193 işçi çalışırken hayatını kaybetti. Böylece yılın ilk 10 ayında iş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçilerin sayısı 1930’a yükseldi.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG Meclisi), 2026 yılının ekim ayına ilişkin İş Cinayetleri Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı. Rapora göre, ekim ayında en az 193 işçi çalışırken hayatını kaybetti. Böylece yılın ilk 10 ayında iş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçilerin sayısı 1930’a yükseldi.

Aylık verilere bakıldığında, iş cinayetlerinde ocak ayında 155, şubat ayında 129, mart ayında 151, nisan ayında 190, mayıs ayında 214, haziran ayında 228, temmuz ayında 216, ağustos ve eylül aylarında 227’şer, ekim ayında ise 193 işçi hayatını kaybetti.

Cumhuriyet’in haberine göre, ekim ayında yaşamını yitiren 193 işçinin 167’sini (%87) ücretli çalışanlar, 26’sını (%13) ise kendi nam ve hesabına çalışan çiftçi ve esnaflar oluşturdu.

En fazla ölüm tarım ve inşaat işkollarında

İşkollarına göre yapılan değerlendirmede en fazla işçi ölümü tarım ve orman ile inşaat ve yol işkollarında meydana geldi. Tarım ve orman işkolunda 40, inşaat ve yol işkolunda 38, taşımacılıkta 23, gemi, tersane ve liman işkolunda 17, konaklama ve eğlence sektöründe 15 işçi yaşamını yitirdi.

Madencilik ve metal işkollarında 12’şer, belediye ve genel işler işkolunda ise 10 işçi hayatını kaybetti.

Sektörel dağılımda ise 74 ölüm sanayi, 42 ölüm inşaat, 40 ölüm tarım ve 37 ölüm hizmet sektöründe kaydedildi.

İlk sırada ezilme ve göçük var

Raporda, ekim ayında meydana gelen iş cinayetlerinin nedenleri de sıralandı. Buna göre 43 işçinin ölümüne ezilme ve göçük, 35 işçinin ölümüne trafik ve servis kazaları, 30 işçinin ölümüne ise yüksekten düşmeler neden oldu.

Kalp krizi ve beyin kanaması nedeniyle 20, şiddet sonucu 16 işçi yaşamını yitirirken, patlama ve yanma ile elektrik çarpması nedeniyle 9’ar işçi hayatını kaybetti.

Raporda ayrıca Karadeniz’de devam eden bölgesel çatışmalar nedeniyle Türkiye merkezli firmaların işlettiği gemilerde görev yapan 13 deniz işçisinin de yaşamını yitirdiği bilgisine yer verildi.

9 çocuk işçi hayatını kaybetti

Ekim ayında çocuk işçi ölümleri de dikkat çekti. Hayatını kaybeden 9 çocuğun 4’ünün 14 yaş ve altında, 5’inin ise 15-17 yaş aralığında olduğu belirtildi.

Çocuk işçi ölümleri işkollarına göre incelendiğinde 4 ölümün tarımda, 3 ölümün inşaatta, birer ölümün ise metal ve konaklama sektörlerinde meydana geldiği görüldü.

Aynı dönemde en az 15 kadın işçi ile 25 göçmen işçi de iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. Hayatını kaybeden göçmen işçilerin 17’sinin Suriye, 3’ünün Türkmenistan, 2’sinin Afganistan, 2’sinin Azerbaycan, birinin Mısır ve birinin Ukrayna vatandaşı olduğu kaydedildi.

Ölen işçilerin yüzde 94’ü sendikasız

Rapordaki en dikkat çekici verilerden biri de işçilerin sendikalılık durumuna ilişkin oldu. Ekim ayında hayatını kaybeden işçilerin yalnızca 11’inin (%6) sendika üyesi olduğu, 182’sinin (%94) ise sendikasız çalıştığı tespit edildi. Sendikalı işçilerin ağırlıklı olarak maden, metal ve kimya işkollarında çalıştığı bildirildi.

Coğrafi dağılıma göre ise ekim ayında 58 kentte ve yurt dışında 7 ülkede iş cinayeti yaşandı. En fazla ölüm 23 işçiyle İstanbul’da kaydedildi. İstanbul’u 12 ölümle Ankara, 10 ölümle Bulgaristan ve 9 ölümle Manisa izledi.

İSİG Meclisi’nin raporu, iş cinayetlerinin farklı sektörlerde ve çalışma alanlarında can almaya devam ettiğini ortaya koyarken, sendikasız çalışanların, çocukların ve göçmen işçilerin karşı karşıya kaldığı riskleri de bir kez daha gözler önüne serdi.

Paylaşın

İnsan Evriminde Şaşırtan Keşif: Erkek Pelvisi Bir Enerji Motoru Gibi Çalışıyor

Tel Aviv Üniversitesi’nde yürütülen ve Scientific Reports dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, Neandertaller ile modern insanlar arasındaki anatomik farklılıklara ilişkin yerleşik görüşleri sorgulatıyor.

Haber Merkezi / Araştırmaya göre, uzun yıllar Neandertallere özgü olduğu düşünülen pelvis (leğen kemiği) yapısı, aslında modern insan kadınlarında ve Neandertallerde ortak olan atalara ait bir özellik olabilir. Modern insan erkeklerinin pelvisi ise evrimsel süreçte farklılaşarak uzun mesafeli yürüyüşü daha verimli hâle getiren özgün bir biyomekanik sisteme dönüşmüş olabilir.

Tel Aviv Üniversitesi Anatomi ve Antropoloji Bölümü’nden Profesör Yoel Rak liderliğinde yürütülen araştırma; İspanya’dan, Technion’dan, Bar-Ilan Üniversitesi’nden ve Ono Akademik Koleji’nden bilim insanlarının iş birliğiyle gerçekleştirildi. Çalışmada, İsrail’deki Kebara Mağarası ile İspanya’daki Sima de los Huesos bölgesinde bulunan, neredeyse tamamen korunmuş iki erkek Neandertal pelvisi, çok sayıda modern insan pelvisiyle karşılaştırıldı.

Araştırmacılar, Neandertal pelvislerinin büyük ve sağlam yapılı olmalarına rağmen ölçü ve oran bakımından modern insan erkeklerinden çok modern insan kadınlarının pelvislerine benzediğini belirledi.

Neandertal Pelvisine İlişkin Yerleşik Görüş Değişiyor

Uzun yıllar boyunca Neandertal pelvisi, modern insan anatomisinden farklı ve kendine özgü işlevsel açıklamalar gerektiren bir yapı olarak değerlendirildi. Ancak yeni araştırma, bu yaklaşımın yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Bulgulara göre Neandertallerde ve modern insan kadınlarında ortak olan pelvis yapısı, atalarımızdan miras kalan anatomik özellikleri koruyor. Modern insan erkeklerinin pelvisi ise evrimsel süreçte önemli değişikliklere uğrayarak kendine özgü bir anatomik yapıya kavuşmuş durumda.

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, modern insan erkeklerinde kalça eklemlerinin pelvis halkasının ön tarafına, modern kadınlara ve Neandertal erkeklerine kıyasla daha yakın konumlanmış olması. Bilim insanlarına göre bu anatomik değişiklik, ön uyluk kaslarının yay gibi çalıştığı yeni bir mekanik sistemin ortaya çıkmasını sağladı. Bu sistemde vücut ağırlığının oluşturduğu kuvvet pelvisin arka bölümüne aktarılıyor.

Her Adımda Enerji Depolayan Doğal Mekanizma

Araştırmanın yürütücüsü Profesör Yoel Rak’a göre, iki ayak üzerinde yürürken vücudun kütle merkezi her adımda aşağı doğru hareket ediyor. Bu sırada eklemlere binen yük artarken, bir sonraki adıma geçebilmek için vücudun yeniden yukarı kaldırılması gerekiyor. Bu hareket ise enerji tüketimine neden oluyor.

Araştırmacıların geliştirdiği modele göre modern insan erkeklerinin pelvisindeki özgün geometri, bu enerji kaybını azaltan bir mekanizma oluşturuyor. Ön uyluk kasları, vücudun aşağı doğru hareketini yumuşatarak adım sırasında potansiyel enerji depoluyor. Ardından depolanan enerji serbest bırakılarak vücudun bir sonraki adıma geçişine katkı sağlıyor.

Böylece pelvis, doğal bir şok emici ve enerji geri kazanım sistemi gibi çalışıyor. Bu mekanizmanın enerji tüketimini azaltarak özellikle uzun mesafeli yürüyüşlerde hareket verimliliğini artırdığı düşünülüyor.

Ancak kalça eklemlerinin konumundaki bu değişiklik, iskelet sisteminde başka uyumları da beraberinde getirdi. Yeni mekanik yüklere dayanabilmek için kasık kemiğinin kalınlaşması ve pelvisin ön bölümünün derinleşmesi gibi yapısal değişiklikler meydana geldi.

Kadın ve Erkek Pelvisleri Neden Farklılaştı?

Araştırmacılara göre modern insan kadınlarının pelvisi, erkeklerde görülen bu evrimsel değişikliklerin tamamını benimseyemedi. Bunun temel nedeni, doğumun getirdiği anatomik kısıtlamalar.

Doğumun gerçekleşebilmesi için kadın pelvisinin belirli bir genişliğe ve doğum kanalının yeterli açıklığa sahip olması gerekiyor. Bu nedenle kadın pelvisinin atalarından miras kalan yapıya daha yakın kaldığı değerlendiriliyor. Araştırmaya göre bu yapı, Neandertal erkeklerinin pelvislerinde gözlemlenen genel anatomik konfigürasyonla da örtüşüyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından Ono Akademik Koleji Profesörü Ella Been, bulguların yalnızca insanın uzak geçmişini anlamak açısından değil, günümüz tıp araştırmaları bakımından da önemli olduğunu vurguluyor.

Been, yürüme mekanizmasının evrimini anlamanın biyomekanik, kas-iskelet sistemi hastalıkları, rehabilitasyon ve yaralanmaların önlenmesi gibi alanlardaki çalışmalara katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Neandertallerin anatomik özelliklerinin incelenmesinin, modern insan vücudunun işleyişini daha iyi anlamak için önemli bir karşılaştırma olanağı sunduğunu ifade ediyor.

Evrimsel Yenilik Neandertallerde Değil, Modern İnsan Erkeklerinde

Profesör Yoel Rak’a göre araştırmanın en önemli sonuçlarından biri, insan pelvisinin evrimine ilişkin bakış açısını değiştirmesi. Uzun yıllar boyunca açıklanması gereken anatomik farklılık olarak görülen Neandertal pelvisi değil, modern insan erkeğinin pelvisindeki özgün yapı olabilir.

Bu yaklaşım, modern insan erkeklerinde gelişen biyomekanik mekanizmanın insan evrimindeki önemli yeniliklerden biri olduğunu ortaya koyuyor.

Araştırmacılar, çalışmanın insan pelvisindeki cinsel dimorfizmi, yani kadınlar ve erkekler arasındaki anatomik farklılıkları açıklamak için yeni bir biyomekanik model sunduğunu belirtiyor. Ayrıca araştırma, insan anatomisinin uzun yıllardır ayrıntılı biçimde incelenmesine rağmen, vücudun yapısında ve işleyişinde henüz keşfedilmemiş önemli özellikler bulunabileceğine de dikkat çekiyor.

Paylaşın

İnsanlar Neden Hatıra Saklar? Cevabı 500 Bin Yıl Öncesinde

Çoğumuz sahilden deniz kabuğu toplama ya da doğa yürüyüşünde bulduğumuz bir taşı hatıra olarak saklama isteği duyarız. Sakladığımız nesne sıradan bir taş veya deniz kabuğu olsa da bizim için özel bir anıyı, yeri ya da kişiyi temsil edebilir.

Haber Merkezi / Peki, bu davranışın kökeni ne kadar eskiye dayanıyor? İlk insanlar da benzer şekilde hatıra eşyaları biriktiriyor muydu? Tel Aviv Üniversitesi araştırmacılarının gerçekleştirdiği yeni bir çalışma, bu alışkanlığın yaklaşık 500 bin yıl öncesine uzandığını ve insan hafızasının evriminde önemli bir rol oynamış olabileceğini ortaya koyuyor.

Evolutionary Anthropology dergisinde yayımlanan araştırma, Tel Aviv Üniversitesi Wise Yaşam Bilimleri Fakültesi Zooloji Bölümü’nden Dr. Yoav Ram, Entin Beşeri Bilimler Fakültesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Ran Barkai ve Dr. Ella Assaf ile Gordon Sosyal Bilimler Fakültesi Psikoloji Bilimleri Bölümü’nden Prof. Liad Mudrik tarafından, Oxford Üniversitesi’nden Dr. Bar Efrati’nin iş birliğiyle yürütüldü.

İlk İnsanlar Neden Alışılmadık Nesneleri Saklıyordu?

Araştırmada arkeolojik bulgular; evrim teorisi, psikoloji ve nörobilim alanlarındaki verilerle birlikte değerlendirildi. Araştırmacılar, ilk insanların herhangi bir pratik amaç taşımamasına rağmen topladıkları, taşıdıkları ve sakladıkları nesnelere dikkat çekti. Bu nesnelerin, insanların ziyaret ettikleri yerleri veya yaşadıkları deneyimleri hatırlamalarına yardımcı olan kişisel hatıralar olarak kullanılmış olabileceği belirtildi.

İsrail’de bulunan yüz binlerce yıllık arkeolojik alanlar, bu davranışa ilişkin çeşitli örnekler sunuyor. Qesem Mağarası’nda farklı bölgelerden getirilmiş, küçük ve renkli çakıl taşları bulundu. Ancak bu taşların herhangi bir pratik amaçla kullanıldığına dair bulguya rastlanmadı.

Sakhnin Vadisi’nde ise fosiller veya sıra dışı jeolojik oluşumlar içeren çakmaktaşı parçalarından yapılmış el baltaları keşfedildi. Bu aletlerin bazılarında söz konusu ayırt edici özelliklerin taşın merkezinde korunduğu, böylece hem görülebilir hem de dokunulabilir durumda olduğu tespit edildi.

Revadim, Jaljulia ve Qesem Mağarası’nda bulunan bazı eski çakmaktaşı aletlerin yüzeyleri de zaman içinde değişime uğramıştı. Bu aletlerin bir bölümü yeniden bilenmiş olsa da çoğunun ilk biçimleri ve önceki işçilik izleri korunmuştu. Araştırmacılara göre bu eski izler, nesneleri saklayan insanlar için başlı başına bir değer taşıyor ve adeta nesnenin geçmişini anlatıyordu.

Hatıra Eşyaları Kişisel Anıları Nasıl Şekillendiriyor?

Araştırmacılar, belirli bir bölgeden alınarak başka bir yere taşınan nesnelerin, o bölgede yaşanan kişisel deneyimleri yeniden hatırlatmış olabileceğini düşünüyor. Nesnenin görünümü ve dokusu, kişinin bizzat yaşadığı bir olayı başkalarından duyduğu veya hayal ettiği hikâyelerden ayırt etmesine de yardımcı olmuş olabilir.

Hatıra eşyalarının en önemli özelliklerinden biri, kişisel bir anlam taşımasının yanı sıra bir yerden başka bir yere götürülebilmesi ve başkalarına gösterilebilmesi. Bu özellik, kişinin anlattığı deneyimin gerçekliğini ve güvenilirliğini de güçlendirebilir.

İnsan topluluklarında belirli yerlerde yaşanan karşılaşmaları, kurulan ittifakları, verilen hediyeleri, karşılıklı yükümlülükleri ve hakları hatırlamak büyük önem taşıyor. Güvenilir bir kişisel hafıza, toplumsal iş birliğini kolaylaştırırken ilişkilerin sürdürülmesine ve insanlar arasında güven oluşturulmasına da katkı sağlıyor.

Araştırmacılar, hatıra eşyalarının nesiller boyunca kullanılmasının, anıların kaynağını ve güvenilirliğini değerlendiren beyin mekanizmaları üzerinde evrimsel bir baskı oluşturmuş olabileceğini belirtiyor. Bu süreçte maddi kültür ile nörobiyolojinin karşılıklı etkileşime girmiş olabileceği ve otobiyografik hafızanın gelişimine katkıda bulunmuş olabileceği düşünülüyor.

Otobiyografik hafıza, kişinin kendi yaşamında yaşadığı olayları bir bütün hâlinde hatırlamasını ve bunları kesintisiz bir yaşam öyküsüne dönüştürmesini sağlayan yetenek olarak tanımlanıyor. Araştırmacılara göre bu hafıza biçimi, insanın benlik duygusunun oluşmasında da temel bir rol oynuyor.

Bu Davranışın Ortaya Çıkışında Çevresel Değişimler Etkili Olmuş Olabilir

Araştırmanın yanıt aradığı sorulardan biri de hatıra eşyası saklama davranışının neden özellikle bu dönemde ortaya çıkmış olabileceği. Prof. Ran Barkai, bu alışkanlığın gelişimini çevresel değişimlerle ilişkilendiriyor.

Barkai, büyük memelilerin, özellikle de fillerin ortadan kaybolmasının ilk insanları yeni avlanma stratejileri geliştirmeye yönelttiğini belirtiyor. Bu süreçte alageyik ve yabani sığır gibi hayvanların yaşadığı bölgeleri yakından tanımak, hayatta kalabilmek açısından önem kazandı.

Barkai’ye göre bu bölgelerden toplanan nesneler, ilk insanların gelecekte geçimlerini sağlayacakları alanlarla kişisel bir bağ kurmalarını kolaylaştırmış olabilir.

Hatıra Eşyaları İnsan Hafızasının Evrimine Katkı Sağlamış Olabilir

Araştırmacılar, sıra dışı bulunan her taşın mutlaka bir hatıra eşyası olarak saklandığını kanıtlamanın mümkün olmadığını vurguluyor. Bununla birlikte, ortaya koydukları yaklaşımın arkeolojik bulgularla desteklenen güçlü bir hipotez olduğuna dikkat çekiyorlar.

Arkeolojik kayıtlar, hatıra eşyası olarak yorumlanabilecek nesnelerin yaklaşık yarım milyon yıldır insan yaşamında yer aldığını gösteriyor. Bu durum, söz konusu davranışın yalnızca geçici bir meraktan ibaret olmayabileceğini, insan evrimi açısından önemli sonuçlar doğurmuş olabileceğini düşündürüyor.

Dr. Yoav Ram, araştırmanın önemini şu sözlerle açıklıyor:

“Erken dönem insanları, arazide buldukları renkli bir taşı ya da eski bir aleti mağaralarına taşıdıklarında, bu nesne önemli bir olayı veya karşılaşmayı yaşamları boyunca hatırlamalarına yardımcı olmuş olabilir. Bu açıdan hatıra eşyaları birer ‘harici hafıza cihazı’ işlevi görmüş ve insanlara özgü olan, kimliğimizin oluşumunda önemli rol oynayan otobiyografik hafıza mekanizmalarının evrimini desteklemiş olabilir.”

Paylaşın

Diyabette İnsülin Hücrelerini Yıpratan Gizli Etken Keşfedildi

Oxford Üniversitesi’nden bilim insanları, tip 2 diyabet hastalarında insülin üreten pankreas hücrelerinin neden zamanla işlevlerini kaybettiğine ilişkin olası bir mekanizma belirledi.

Haber Merkezi / Araştırma, vücudun glikozu (kan şekerini) işlerken ortaya çıkardığı bazı maddelerin, hücreler üzerinde glikozun kendisinden daha doğrudan etkiler oluşturabileceğini ortaya koyuyor.

Araştırma, yüksek glikoz seviyelerinin pankreastaki insülin üreten hücreleri nasıl etkilediğine odaklanıyor. Söz konusu hücreler, kan şekerinin sağlıklı seviyelerde tutulmasına yardımcı olan insülin hormonunu üretiyor.

Araştırmacılar, bu mekanizmanın daha iyi anlaşılmasının insülin üretimini korumaya yönelik yeni tedavilerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini düşünüyor. Bu bulgu, hastalık ilerledikçe kontrol altına alınması zorlaşabilen tip 2 diyabet açısından önem taşıyor.

Tip 2 diyabet hastalarında genellikle birbiriyle bağlantılı iki temel sorun görülüyor. Bunlardan ilki, vücudun insüline karşı duyarlılığının azalması ve hormonun kan şekerini düzenleme konusunda daha az etkili hâle gelmesi. İkincisi ise pankreasın zamanla vücudun ihtiyaç duyduğu miktarda insülin üretememesi.

Yüksek kan şekeri seviyeleri uzun vadede kan damarlarına ve organlara zarar verebiliyor. Bu durum kalp, böbrek, göz ve sinirlerle ilgili sağlık sorunlarının ortaya çıkma riskini artırıyor. Bu nedenle kan şekerinin kontrol altında tutulması, tip 2 diyabet tedavisinin temel unsurlarından biri olmayı sürdürüyor.

Glikozun Hücre İçinde İşlenmesi Mercek Altında

Bilim insanları uzun süredir yüksek glikoz seviyelerinin insülin salgılayan pankreas hücrelerini neden olumsuz etkilediğini araştırıyor. Yeni çalışma ise bu sorunun yanıtını, hücrelerin glikozu enerjiye dönüştürmek için kullandığı kimyasal süreçlerde arıyor.

Glikoz metabolizması olarak adlandırılan bu süreçte şeker, metabolit adı verilen daha küçük moleküllere dönüştürülüyor. Araştırmacılara göre bu moleküllerin bazıları, pankreas hücrelerine insülin salgılamaları gerektiğini bildiren normal sinyal mekanizmalarını bozabiliyor.

Bu bulgu, diyabette yalnızca kandaki glikoz miktarının değil, glikozun hücre içinde nasıl işlendiğinin de önemli olabileceğine işaret ediyor. Başka bir ifadeyle, hücrelerde ortaya çıkan zararlı etkiler yalnızca yüksek şeker seviyelerinden değil, şekerin metabolize edilmesi sırasında oluşan maddelerden de kaynaklanabiliyor.

Yeni Tedaviler İçin Farklı Hedefler Gündeme Gelebilir

Araştırmacılar, söz konusu mekanizmanın aydınlatılmasının ilaç geliştirme çalışmaları açısından yeni hedefler ortaya çıkarabileceğini belirtiyor. Gelecekte geliştirilecek tedavilerin, kan şekerini kontrol altına almanın yanı sıra pankreastaki insülin üreten hücrelerin işlevlerini korumaya da yardımcı olması hedefleniyor.

Ancak hücresel düzeyde bir mekanizmanın belirlenmesi, henüz insanlarda etkili ve güvenli bir tedavinin geliştirildiği anlamına gelmiyor. Bilim insanlarının, insan vücudunda hangi metabolik süreçlerin daha belirleyici olduğunu ve bu süreçlere güvenli biçimde nasıl müdahale edilebileceğini ortaya koyması gerekiyor.

İnsülin üreten pankreas hücreleri, kandaki glikoz seviyesindeki değişikliklere sürekli tepki vererek ihtiyaç duyulduğunda hormon salgılıyor. Bu hücrelerin iç işleyişindeki aksaklıklar, hücreler canlılığını korusa bile insülin salgılama kapasitelerinin azalmasına neden olabiliyor. Dolayısıyla hücrelerin bu işlevinin korunması, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik araştırmalar açısından önem taşıyor.

Öte yandan tip 2 diyabetin gelişiminde genetik yatkınlık, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite düzeyi, yaş ve çevresel etkenler gibi çok sayıda faktör rol oynuyor. Bu nedenle tek bir mekanizmanın keşfedilmesi, hastalığın tüm gelişim sürecini açıklamaya yeterli değil.

Araştırma, glikozun hücreler tarafından işlenme biçiminin de kan şekeri düzeyleri kadar önemli olabileceğini göstererek tip 2 diyabetin anlaşılmasında yeni bir perspektif sunuyor. Elde edilecek bulguların, ilerleyen dönemde insülin üretimini korumaya yönelik daha etkili ve uzun vadeli tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.

Paylaşın

Alzheimer’ın İlk Nedeni Enerji Kaybı Olabilir

Bilim insanlarının yürüttüğü deneysel araştırmalar, hücrelerin enerji üretim süreçlerinde meydana gelen aksaklıkların, Alzheimer hastalığıyla ilişkilendirilen bazı bilinen değişikliklerden daha önce ortaya çıkabileceğini gösterdi.

Haber Merkezi / Araştırma, hastalığın gelişim sürecini anlamak ve gelecekte yeni tedavi yöntemleri geliştirmek açısından önemli ipuçları sunuyor.

Yale-NUS Koleji’ndeki bilim insanları, hücrelerdeki enerji üretimiyle ilgili sorunların, Alzheimer hastalarının beyinlerinde biriken amiloid proteiniyle ilişkisini inceledi. Araştırma sonuçları, hücresel metabolizmadaki bozulmaların, hastalığın erken evrelerinde ortaya çıkabileceğine işaret etti.

Bu bulgu önem taşıyor. Çünkü günümüzde Alzheimer tedavilerine yönelik çalışmaların önemli bir bölümü, beyinde biriken amiloid proteinini ortadan kaldırmaya veya azaltmaya odaklanıyor. Hücrelerin enerji üretimindeki aksaklıkların da hastalığın gelişiminde rol oynadığı doğrulanırsa, gelecekteki tedavi yaklaşımlarının her iki süreci de hedeflemesi gerekebilir.

Vücuttaki her hücre, temel işlevlerini yerine getirebilmek için enerjiye ihtiyaç duyuyor. Mitokondri adı verilen hücresel yapılar, bu enerjinin üretilmesinde önemli rol oynuyor. Özellikle beyin hücrelerinin iletişim kurması, aralarındaki bağlantıları koruması ve hücresel strese karşı koyabilmesi için mitokondrilerin sağlıklı çalışması gerekiyor.

Bu sistemde meydana gelen aksaklıklar, hücrelerin temel görevlerini yerine getirmesini zorlaştırabiliyor. Bilim insanları, mitokondri işlevlerindeki bozulmaların beyin yaşlanmasına katkıda bulunabileceğini uzun süredir değerlendiriyor. Ancak bu değişimlerin Alzheimer hastalığının gelişimindeki kesin rolü henüz tam olarak açıklığa kavuşmuş değil.

Araştırmacılar, hastalıkla ilişkili hücresel değişimlerin hangi sırayla ortaya çıktığını belirlemek amacıyla küçük bir laboratuvar organizması üzerinde deneyler gerçekleştirdi. Deneylerde, büyük amiloid birikimleri oluşmadan önce enerji metabolizmasının bozulduğuna ilişkin belirtiler gözlemlendi. Bu sonuç, Alzheimer araştırmalarında önemli bir soruyu yeniden gündeme getirdi: Hastalık sürecinde ilk olarak enerji metabolizması mı bozuluyor, yoksa protein birikimi mi başlıyor?

Metformin Deneylerde Olumlu Sonuç Verdi

Araştırma kapsamında, tip 2 diyabet tedavisinde yaygın olarak kullanılan metformin ilacı da test edildi. Deneysel modelde metforminin, enerji metabolizmasıyla ilgili bazı olumsuz değişikliklerin iyileşmesine yardımcı olduğu ve daha sağlıklı yaşlanmayı desteklediği görüldü.

Hücrelerin enerji kullanımını doğrudan etkileyen metforminin bu sonuçları, araştırmacılar açısından yeni bir inceleme alanı oluşturdu. Ancak bilim insanları, deneylerin basit bir laboratuvar organizması üzerinde gerçekleştirildiğine dikkat çekiyor. Dolayısıyla elde edilen bulgular, metforminin insanlarda Alzheimer hastalığını önlediğini, tedavi ettiğini veya kaybolan hafızayı geri kazandırdığını kanıtlamıyor.

Alzheimer, tek bir mekanizmayla açıklanamayan, birbiriyle etkileşim hâlindeki çok sayıda biyolojik süreci içeren karmaşık bir hastalık olarak biliniyor. Amiloid birikiminin yanı sıra tau proteininin anormal değişimleri, iltihaplanma, genetik faktörler ve yaşlanmaya bağlı hücresel değişiklikler de hastalığın gelişiminde rol oynayabiliyor.

Bu nedenle erken dönemde ortaya çıkan metabolik bozukluklar, ilerleyen süreçte meydana gelen hücresel hasarlara zemin hazırlayabileceği gibi, beyinde gelişen daha kapsamlı bir soruna karşı hücrelerin verdiği tepkinin bir parçası da olabilir. Aralarındaki neden-sonuç ilişkisini ortaya koyabilmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor.

Bilim insanları ayrıca enerji yetersizliğinin iltihaplanma ve anormal protein birikimiyle nasıl etkileşime girdiğini araştırıyor. Hastalık ilerledikçe bu süreçlerin birbirini tetiklemesi mümkün. Bu durum, yalnızca tek bir biyolojik mekanizmayı hedefleyen tedavilerin etkinliğinin, uygulama zamanına ve hastanın durumuna göre değişebileceğini gösteriyor.

Yeni Tedavi Yaklaşımları İçin Daha Fazla Araştırma Gerekiyor

Araştırmanın bundan sonraki aşamalarında, benzer metabolik değişimlerin insan beyin hücrelerinde de meydana gelip gelmediğinin belirlenmesi ve erken dönemde yapılacak müdahalelerin hastalığın seyrini değiştirip değiştiremeyeceğinin incelenmesi gerekiyor. Metformin veya benzeri ilaçların Alzheimer’ın önlenmesi ya da tedavisinde kullanılabilmesi için kapsamlı insan araştırmalarına ve klinik deneylere ihtiyaç bulunuyor.

Araştırmanın en dikkat çekici yönü, Alzheimer hastalığının erken evrelerinde ortaya çıkabilecek hücresel uyarı işaretlerine ve yeni tedavi hedeflerine ışık tutması. Henüz hastalığın kesin nedenini ortaya koymayan bu çalışma, hücrelerin enerji üretimindeki bozulmaların Alzheimer sürecindeki rolünü anlamak için bilim dünyasına önemli bir araştırma alanı sunuyor.

Paylaşın

Sanayi Üretimi Yüzde 2,6 Arttı

TÜİK’in açıkladığı verilere göre; sanayi üretimi, eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6, bir önceki aya göre ise yüzde 2,1 artış gösterdi.

Haber Merkezi / Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Eylül 2026 dönemine ilişkin Sanayi Üretim Endeksi verilerini açıkladı. Verilere göre sanayi üretimi, eylülde bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6, bir önceki aya göre ise yüzde 2,1 artış gösterdi.

Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, yıllık bazda madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi yüzde 1,2, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,6, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi ise yüzde 4 arttı.

Sanayi üretiminde aylık artış yüzde 2,1 oldu

Eylül ayında sanayinin alt sektörlerinde aylık bazda da artış kaydedildi. Bir önceki aya göre madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi yüzde 1,1, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,3 artarken, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksindeki artış yüzde 0,1 ile sınırlı kaldı.

Açıklanan veriler, eylül ayında sanayi üretimindeki artışta özellikle imalat sanayinin etkili olduğunu ortaya koydu.

Paylaşın