Cem Sultan Bedesteni; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Hepkebirler Mahallesi, Nalburlar Çarşısı’nda yer alır.
Kitabesi olmadığından yapım yılı bilinmemektedir.
Bedestenin banisi olan Cem Sultan’ın 1469 yılında Kastamonu sancak beyi olduğu ve 5-6 yıl burada kaldığı dönemde yapıldığı düşünülmektedir.
Pembe (Balkapanı) Han; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Hepkebirler Mahallesi sınırları içerisinde yer alır.
1481 – 1512 yılları arasında Osmanlı Padişahı 2. Beyazıt tarafından yaptırılmıştır. Geçmiş yıllarda yangın geçirdiği bilinen Han’ın sadece kuzey cephesi ayakta kalabilmiş ve uzun yıllar harabe kalmıştır.
Bir dönem bal ticareti merkezi olduğundan Balkapanı, bir dönememde pamuk ticareti merkezi olduğundan Penbe Han denilmiştir. Penbe farsçada pamuk demektir. Ve günümüzde restaurant olarak işletilmektedir.
Yukarı (Gavur) Hamam; Konya’nın Akşehir İlçesi, Çimenli Mahallesi, Hamam Sokak üzerinde yer almaktadır.
Yapı malzemesi olarak; beden duvarlarında, küçük parçalar halinde kayrak taşı ve moloz taş, kapı ve pencere söveleri ile üst örtüye geçişlerde ve halvet duvarlarında düzgün kesme taş; örtü sistemi ve bazı kemerlerde ise, tuğla kullanılmıştır.
Yapı, her biri soyunmalık, ılıklık ve dört eyvanlı köşe halvetli sıcaklık bölümlerini sahiptir. Süsleme bakımından kısır bir görüntüye sahip yapıda, sadece kubbe çevrelerinde meandır ve bitkisel süslemeler yer alır. Hamamın inşa kitabesi yoktur. XIX yy. sonu XX. yy. başına tarihlenebilir.
Gökçeağaç Hanı; Kastamonu’nun Hanönü İlçesi yerleşim sınırları içerisinde yer alır.
Bu hanın Jüstinyen zamanında kilise olarak yapıldığı, daha sonra Türkler tarafından kervansaray olarak kullanıldığı ileri sürülmektedir.
Tarihi Han moloz taşından harçla yapılmıştır. Hanın kapısı yuvarlak kemerlidir. Girişte 4 tane paye bulunmaktadır.
Dört köşe olan bu payelerin alt kısımları kesme taştan, üst tarafları da enli tuğladan yapılmıştır.
Tavanlar bir nevi tekne tonozludur. Hanın eni 9 m. boyu 13 m, yüksekliği 3.5 m’dir. Duvar kalınlıkları birer metredir.
Orta Hamam; Konya’nın Akşehir İlçesi, Selçuklu Mahallesi, Ulu Cami Caddesi üzerinde yer almaktadır. Hamam, kentsel sit alanı içerisindedir.
Selçuklulardan, Karamanoğullarına sonrada Osmanlılara devredilen hamam; H. 1318’de Aryohyalı Ferit Paşanın Konya Valiliği sırasında, eski hamam yıkılarak, bugünkü çift hamam yaptırılmıştır.
Kadın ve erkek bölümleri vardır. Dikdörtgen planlıdır. Her iki tarafında soyunma bölümü kiremit örtülü, halvet soğukluk bölümleri kubbelidir. Halen kullanılmaktadır. Soyunma yerinin duvarında ve kapının üzerinde iki adet kitabe vardır.
Kitabelerden hamamın II.Abdülhamit Han’ın saltanat yıllarında, Ferit Paşanın Konya Valiliği ve Selim Bey’in Kaymakamlığı zamanında, geliri okul masraflarını karşılamak üzere, Akşehirli Mıgırdıç Kalfaya inşa ettirildiği ve inşaatın Zilhicce 1318 Mart- Nisan 1901 tarihinde yaptırıldığı anlaşılmaktadır.
Meydan Hamamı; Konya’nın Akşehir İlçesi, Selçuk Mahallesi, İnönü Caddesi, Müze Meydanı üzerinde yer alır.
Hamamın batı kanadında erkekler hamamı; doğu kanadında da kadınlar hamamı yer almaktadır.
Üst örtüsü günümüzde kırma çatıyla kapatılmış durumda olan soyunmalık mekanları, hamamın güney cephesine bitişik inşa edilmiştir. Aralık kısmı doğu-batı yönünde dikdörtgen planlıdır.
Kare planlı ılıklığı ise üçgen yüzeyli tromplarla geçilen bir kubbeyle kapatılmıştır. Sıcaklık dört eyvanlı ve köşe halvetlidir.
Hamamda erkekler bölümünün giriş kısmını oluşturan kapının üstünde inşa kitabesi yer alır.
Kitabeye göre hamamın Subaşı Emir Şerafettin Ahmet tarafından yaptırıldı ve inşatın M.1329-1330 tarihinde tamamlandığı anlaşılmaktadır.
Aşirefendi (Urgan) Hanı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Hepkebirler Mahallesi sınırları içinde yer alır.
1748’de ReisülküttapHacı Mustafa Efendi Yaptırmıştır. Revaklarla çevrili avlunun etrafında odalar yer alır.
Eskiden urgan ticareti yapılan han, halk arasından Urgan Hanı olarakta bilinmektedir.
Deve Hanı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, İsmailbey Mahallesi, İnebolu Caddesi üzerinde yer alır.
Deve Hanı, İsmail Bey Külliyesi arkasındadır.
İsmail Bey’in vakfiyesinde külliye ile birlikte inşa edildiği yazılıdır. Yapının ön yüzü kesme taş, yan duvarları moloz taştan yapılmıştır.
İsmail Bey (Kurşunlu) Hanı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Hepkebirler Mahallesi sınırları içerisinde yer alır.
Candaroğulları Beyliğinin son hükümdarı ve Fatih Sultan Mehmet’in dayısı Kemalettin İsmailbey tarafından 1443-1461 yılları arasında yaptırılmıştır.
Kastamonu’da, Aktarlar Çarşısında bulunan bu hanın kuzey ve güneyinde olmak üzere iki kapısı vardır.
Zımbıllı Tepe Höyüğü (Pompeiopolis); Kastamonu’nun Taşköprü İlesi sınırları içerisinde yer alır. Roma kentlerinden biridir.
İsmini, kurucusu general Pompeius Magnus’tan alan Pompeiopolis M.Ö 64/63 yılında Karadeniz Bölgesi’nin iç kısımlarında kurulan Roma kentlerinden biridir.
İklim şartları ve yüzyıllar boyunca taş ocağı olarak kullanılması nedeniyle antik kent yapı kalıntıları yer üstünde pek görülmez.
Pompeiopolis’in tahriplerle yok olmasını önlemek ve tarihe yeniden kazandırmak için Münih Ludwig-Maximilians Üniversitesi’nin Klasik Arkeoloji Enstitüsü tarafından 2006 yılından beri bilimsel kazılar sürdürülmektedir.
Bu zamana kadar yapılan kazı çalışmalarında antik kent hakkında önemli veriler ortaya çıkmıştır. Kentin yayıldığı alan, geç antik sur duvarlarının gidişi, hamamlar, pazar yerleri, villalar gibi binalar kısmen açığa çıkarılmıştır.
Muhtemelen geç antik devir sur duvarlarında devşirme olarak kullanılmış bir mezar taşı, antik kentteki yaşam hakkında bir fikir verir. Kadın dünyasına ait sembollerin yanı sıra mezar stili Yunanca bir yazıt taşır:
“Bu mezar taşını, kendisiyle anlayışlı ve dindar bir şekilde yaşayan eşlerin en tatlısı Kenis’in anısına kocası diktirdi.”
