Ilgarini Mağarası; Kastamonu’nun Pınarbaşı İlçesi sınırları içerisinde yer alır. İlçe merkezine 36 kilometre mesafededir.
Küre Dağları Milli Parkı sınırları içerisinde kalan mağaranın son iki saatlik yürüyüş kısmı nemli, balta girmemiş ve epeyce dik bir yokuşa sahip ormanda yapılmaktadır.
Ancak, rehber almak şartıyla ulaşılabilecek olan mağaranın girişi devasa boyuttadır ve ağzından itibaren toplam uzunluğu 850 m, derinliği 250 m’dir.Ilgarini, Türkiye’nin en derin 4. mağarası sayılmaktadır.
Kastamonu coğrafyası üzerindeki konut çeşitliliğinde kendine özgülüğü ile dikkat çeken örneklerin başında sahil ilçesi İnebolu evleri yer alır.
Belli başlı özellikleri olan İnebolu evlerinin, çatıları yöreye özgü arduaz (marla) taşı ile kaplanmıştır. Yapıların dış cepheleri aşı boyası ile boyanmış ve böylece kırmızı başta olmak üzere mavi, beyaz gibi renklerle göz alıcı bir güzellik kazandırmışlardır.
Evlerin genellikle dik yamaçlara yapılmalarından dolayı ortaya çıkan seki farklılığında, ön cepheler iki katlı görünürken, arka cepheler konakların asıl yüksekliği olan dört katı da göstermektedir.
Konaklardaki ana yapı olan haremlik selamlık uygulamasından dolayı, içlerinde çift merdivenle üst katlara çıkılmakta, bunun yanında katlar birbirinden bağımsız bir şekilde ihtiyaçları karşılayacak bir biçimde apart tarzda yapılmışlardır.
Bu yapı tipini Karadeniz sahilimiz boyunca İnebolu dışında, Abana, İlişi, Bozkurt ve Çatalzeytin gibi yerleşim yerlerinde de görmek mümkündür.
Zıvarık Hanı; Konya’nın Altınekin İlçesi, Refah Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Hanın kim tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir. 14-15. yüzyılda yapıldığı rivayet edilmektedir. Bir çok dönemde restore edilmiştir.
Hana giriş, güneydoğu cephe ortasındandır. Cephelerin alt kısımları büyük kaba yonu taş, üst kısımları ise moloz taşlarla inşa edilmiştir. Taç kapının üst kısmı dışında kalan bölümleri tamamen devşirme antik malzemedir.
Orta sahnın, özellikle kuzeydoğusunda kalan bölümü, bugünkü şekliyle karışık bir düzenleme gösterir. Fakat genel hatlarıyla, orta sahnın her iki yanında kalan bölümler, orta sahnı dik olarak, beşik tonozla örtülü yedişer sahna bölmüştür.
Hanın iç mekân düzenlemesine göre yolcuların kuzeydoğu tarafta kaldıkları, hayvanların ise güneybatı tarafa bağlandıkları anlaşılmaktadır.
Mazlumcuoğlu Konağı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Cebrail Mahallesi, Kuleli Sokak üzerinde yer alır.
Yöresel sivil mimari örneklerinden olan yapının yapılış tarihi bilinmemektedir.Konumlandığı yer itibarı ile Hükümet Konağı ve Kültür Merkezi binası ile birlikte iyi bir kompozisyon oluşturmaktadır.
Kastamonu Valiliği İl Özel İdaresinin ortak olduğu Kastamonu Kalkınma Vakfı Şirketinin tarihi eserlere katkısını sağlamak için Valilikçe eser yoğunluğu olan bölgedeki konumu ve gösterişli olan evin satın alınması önerilmiştir.
20.10.1998 tarihinde ev ve yanındaki parsel satın alınmıştır. Projeleri hazırlanarak,1999 / Haziranında onarım ve restorasyonuna başlanan binanın onarımı tamamlanmıştır. Eylül 2000 tarihinde tefrişi tamamlanarak hizmete girmiştir.
Ali Paşa Cami; Konya’nın Altınekin İlçesi yerleşim sınırları içerisinde yer almaktadır. Camii, 1854-1855 tarihinde yapılmıştır.
Selçuklu dönemi ahşap destekli cami mimarisine uygun biçimde düz toprak damlı ve ahşap destekli yapılmıştır.
Yaklaşık 20×20 m. ölçülerinde kare planlı caminin düz toprak dam örtüsü 1926 yılında dört omuzlu kırma çatı şeklinde kapatılmıştır.
Caminin girişinde ahşap direkli revaklı bölümün batı ucunda kesme taştan yapılmış güdük bir minaresi bulunmaktadır. Son cemaat mahalli ise sekiz ahşap direğin taşıdığı sundurma şeklindedir.
Tavan örtüsü cami hariminde olduğu gibi alttan kaplamalı çıtalı tavandır. Üst örtünün kırma çatıya dönüştürülmesi esnasında son cemaat mahalli ve minare kütlesi tek çatı altına alınarak 1949 yılında çinko ile kaplanmıştır.
1876 yılında Ali Pşa tarafından yaptırıldığı söylenen güdük minare ile cami kütlesi arasında görülen uyumsuzluk cami ile minarenin farklı tarihlerde yapıldığını düşündürtmektedir.
Caminin tek girişi olup, giriş kapısı kuzeyde ve ana eksen üzerindedir. Giriş kapısının revaklı bölümde kalan kısmı bugün demir doğrama ile kapatılarak camekanlı bir hol haline getirilmiştir.
Giriş kapısının tam üzerindeki arapça kitabede; üstte Fetih Süresi’nden alınmış bir ayet, onun altında bir dua cümlesi ve onun altında da caminin inşa tarihi yazılıdır.
Hafizbey Konagi; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, İsmailbey Mahallesi, Alemdar Sokak üzerinde yer alır.
Yapılış tarihi tam olarak bilinmemektedir. Kastamonu sivil mimari örneklerinden olan bina kesme taş , ahşap ve kerpiç kullanılarak yapılmıştır. 26.10.2000 tarihinde Kastamonu Kalkınma Vakfı Yakacak Pazarlama Şirketi tarafından satın alınmıştır.
Onarım ve restorasyon çalışmaları tamamlanmış olup, 21.01.2004 tarihinde açılışı yapılan Hafızbey Konağı turizme yönelik butik otel ve restoran olarak kullanılmaktadır.Müstecir eliyle çalışmakta olan otel 35 yatak kapasitesine sahiptir.
Yücebıyıkların Konağı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Beyçelebi Mahallesi sınırları içerisinde yer alır.
Kültür Bakanlığı tarafından kamulaştırılıp rostore edilerek Kastamonu Üniversitesine tahsis edilmiştir.
Konak, Turizm Otelcilik Yüksek Okulu Uygulama Merkezi olarak hizmet vermektedir.
Kırkodalı Konağı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Akmescit Mahallesi sınırları içerisinde yer alır.
İl merkezi, Akmescit Mahallesinde şehre hakim tepe üzerinde ve tarihi dokunun yoğun olduğu kesimde yer alan tarihi bina; 1881 yılında papaz mektebi olarak inşa edilmiştir.
Sonraki yıllarda hastane olarak kullanılmıştır.Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki bina 1977 yılına kadar Vakıflar Öğrenci Yurdu olarak işlev görmüştür.
Ağustos 2000 tarihinde Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nden Kastamonu Valiliği İl Özel İdare Müdürlüğü’ne tahsis edilmiştir. Günümüzde Bahçeşehir Koleji olarak kullanılmaktadır.
Eflanili Konağı; Kastamonu’nun Merkez İlçesi, Hepkebirler Mahallesi, İnönü Caddesi üzerinde yer alır.
Kastamonu sivil mimari örneklerindendir.Yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber 1910’lu yıllar olduğu tahmin edilmektedir.
İl merkezinde, Sağlık Bakanlığı Çevre Koruma Vakfınca 1999 Ekim ayında Eflanili Ailesi varislerinden satın alınmıştır.
Günümüzde yöresel yemeklerin yapıldığı Restoran olarak ziyaretçilere ve yöre halkına hizmet vermektedir.
