Doğalgaza ‘Yüzde 30’ Zam Bekleniyor

Uluslararası piyasalarda son dönemde gözlenen fiyat artışlarına paralel olarak, nisan ayı başında doğalgaza yeni zam bekleniyor. Dünya gazetesinden Mehmet Kaya’nın haberine göre, aylık güncellemeler kapsamında sanayinin kullandığı doğalgazdaki fiyat artışı yüzde 30’u bulabilecek.

Uluslararası fiyat artışı kaynaklı olarak doğalgaz satışına büyük oranda zam yapılabileceği belirtildi. BOTAŞ çıkış fiyatlarına zam için genellikle ay başlarında açıkladığı tarifeleri kullanıyor. Edinilen bilgilere göre zam özellikle sanayi kullanımında yüzde 30’ları bulabilecek.

Türkiye’de uzun süredir doğalgaz fiyatlarındaki artışın tüketiciye bire bir yansımaması için BOTAŞ satış fiyatlarına uluslararası fiyatları birebir yansıtmıyor. BOTAŞ’ın zararı ise sermaye artışlarıyla karşılanıyor. Bu kez son dönemde yaşan fiyat artışlarının kalıcı olması nedeniyle artışın bir kısmının yansıtılacağı kaydediliyor. Uluslararası enerji fiyatlarındaki artışa bağlı olarak son dönemde her ay doğalgaz satış fiyatlarında artışlar yapılıyor.

Bu artışlar kimi zaman elektrik üretiminde ya da sanayide, bazen de konut tüketicilerinin kullandığı gazlarda yapılıyor. BOTAŞ verilerine göre mart ayı itibariyle küresel olarak doğalgaz satış fiyatları 2022’de bir miktar gerilemekle birlikte yüzde 349,72 oranında artarak 10000 metreküpte 945,95 dolar oldu.

Yine BOTAŞ TL cinsinden konutlarda kullanılan gaz dikkate alındığında Türkiye halen Avrupa ülkelerine göre ucuz konumda bulunuyor. BOTAŞ, 2021 sonbaharına kadar görev zararı yazmazken, 2021 sonundan itibaren 50 milyar TL görev zararıyla yılı kapatmıştı.

Paylaşın

Rusya Ordusu Nerede Hata Yapıyor?

Rusya, dünyadaki en büyük ve en güçlü ordulardan birine sahip, buna rağmen Ukrayna’da bugüne kadar istediği ilerlemeyi sağlayamadı. Batılı birçok askeri uzman, Rusya’nın sahadaki performansı karşısında yaşadığı şaşkınlığı gizlemiyor.

Sahadaki ilerleyişin yavaşlığı, bazı askeri uzmanların “Rusya kayıplarının üstesinden gelebilecek mi?” sorusunu sormasına yol açtı. Bu hafta BBC’ye konuşan üst düzey bir NATO askeri görevlisi, “Rusya açıkçası hedeflerine ulaşamadı, muhtemelen nihayetinde de ulaşamayacak.” dedi. Peki yanlış giden neydi? Batılı üst düzey ordu ve istihbarat yetkilileri, Rusya’nın hataları hakkında ne düşünüyor?

Yanlış varsayımlar

Rusya’nın ilk hatası Ukrayna’nın çok daha küçük olan ordusunun savunma kapasitesini hafife almak oldu. Rusya, yıllık savunma bütçesine 60 milyar dolar ayırırken Ukrayna 4 milyar dolar ayırıyor. Bu da Rusya’nın karşısındaki gücü hafife almasına yol açtı.

Rusya, tıpkı diğer birçok güçlü orduya sahip ülke gibi, kendi askeri gücünü de gözünde fazla büyütmüş olabilir. Devlet Başkanı Vladimir Putin uzunca bir süredir Rusya ordusunun modernizasyon programı için hırsla çalışıyor ve bu çalışmaların karşılığında ordusunun gerçekte olduğundan çok daha fazla güçlendiğini düşünmüş olabilir.

İngiltere ordusundan üst düzey bir yetkilinin verdiği bilgiye göre Rusya’nın savunma yatırımlarının büyük bir kısmı nükleer kapasitesini geliştirmek ve bu konuda deneyler yapmak için kullanılıyor. Buna hipersonik füzeler gibi yeni silahlar üretmek de dahil.

Rusya’nın Kızıl Meydan’da düzenlenen Zafer Günü Geçit Törenleri’nde sergilenen ve dünyanın en gelişmiş tankı olarak tanıtılan T-14 Armata’yı da bu savaşta henüz kullanılırken görmedik. Rusya’nın sahaya çıkardığı tankların çoğu daha eski T-72 tankları, zırhlı personel taşıyıcılar, top ve füze fırlatıcıları…

İşgalin başlangıcında Rusya’nın havada çok belirgin bir avantajı vardı, sınıra gönderilen savaş uçaklarının sayısı Ukrayna’nın savaş uçaklarının üç katı kadardı. Bu sebeple birçok askeri uzman Rusya’nın havada hızlı bir üstünlük kazanacağını düşünmüştü; ancak öyle olmadı. Ukrayna’nın savaş uçaklarına karşı yürüttüğü savunma, bugüne kadar Rusya’nın manevra alanını kısıtlamaya yetecek kadar etkili olabildi. Moskova, özel kuvvetlerinin çok hızlı ve belirleyici bir rol oynayabileceğini de öngörmüş olabilir.

Üst düzey Batılı bir askeri yetkilinin BBC’ye verdiği bilgiye göre Rusya, Ukrayna’nın hava savunmasının ‘güçsüzlüğüne’ güvendiği için Spetsnatz ve VDV gibi paraşütçüler göndermenin yeterli olacağını ve bunun Ukrayna savunmasını saf dışı bırakacağını düşündü. Ancak ilk günlerde Kiev yakınlarındaki Hostomel Havalimanı’nda yapmayı planladıkları helikopterlerin yok edilmesi saldırısı geri tepti, Ukrayna savunması saldırıyı püskürttü. Bu da Rusya’nın asker, mühimmat ve destek göndermek için kullanacağı bir havalimanını ele geçirmesini önlemiş oldu.

Hostomel Havalimanı saldırısı püskürtülünce Rusya, tüm destekleri karayoluyla göndermeye başladı. Bu da belli bir trafikte ilerleyen araçların ve konvoyların Ukrayna tarafından daha kolay şekilde hedef alınmasına yol açtı. Bazı ağır silahlar bunun önüne geçmek için yoldan çıkınca çamura saplandı ve ilerleyemedi.

Bu sırada Rusya’nın kuzeyde uydular tarafından görüntülenen uzun zırhlı araç kuyruğu henüz Kiev kuşatmasına katılmadı. En önemli ilerlemeler güneyden geldi; burada hem mühimmat hem asker sevkiyatı için tren yolları kullanılıyor. Tüm bu gelişmeler üzerine BBC’ye konuşan İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace, “Putin’in güçlerinin momentumu kaybettiğini” söylüyor: Takılıp kaldılar ve yavaş da olsa çok önemli kayıplar veriyorlar.

Kayıplar ve düşük moral

Rusya, Ukrayna’nın işgali için sınıra 190 bin asker yığdı ve bunların önemli bir kısmı da çatışma hattına gitti, yani aktif olarak savaşa katıldı. Ancak Batı’nın istihbaratına göre bu sayının yüzde 10’unu sahada kaybettiler. Rusya veya Ukrayna’nın kayıpları için güvenilir ve teyit edilmiş net bir bilgi yok ancak Ukrayna 14 bin Rus askerinin hayatını kaybettiğini iddia ediyor. ABD istihbaratı ise bu sayının yarısının doğru olabileceğini düşünüyor.

Batılı yetkililer de Rusya ordusundaki askerlerin morallerinin “çok, çok düşük olduğuna dair” işaretler olduğunu savunuyor. Bir yetkili, haftalardır Belarus’ta bekleyen askerler için “Üşüyorlar, yorgunlar ve açlar” dedi.

Rusya, kayıplarını karşılayabilmek için şimdiden ülkenin doğusundan ve Ermenistan’dan Ukrayna sınırına yeni asker takviyesi yapmaya başladı bile. Batılı yetkililer, Suriye’den de savaşçı taşındığı ve bunların da yakında savaşa katılacağı haberleri için “büyük olasılıkla doğru” ifadelerini kullanıyor.

Tedarik ve lojistik sıkıntısı

Rusya aslında çok temel alanlarda zorluklar yaşıyor. Eski bir askeri söylem vardır; “Amatörler taktik konuşurken profesyoneller lojistik çalışır.” Rusya’nın bu savaşta lojistik üzerine yeterince düşünmediğine dair kanıtlar var. Zırhlı ve silahlı araç konvoyları benzin, gıda ve mühimmat eksiği yaşıyor. Bozulan araçlar terk ediliyor ve Ukrayna traktörleri tarafından çekiliyor.

Batılı yetkililer Rusya’nın bazı mühimmat eksiklerinin de olabileceğini söylüyor. Şimdiye kadar uzun menzilde 850-900 hedefe kilitli mühimmat, mesela güdümlü füzeler kullanıldı. Bunların yerini de yönlendirilmeyen silahlarla doldurmak mümkün değil.

ABD’li yetkililer, Rusya’nın bu konudaki eksiklerini gidermek için Çin’den yardım isteyebileceği uyarısında bulunuyor. Tüm bunlara karşın Ukrayna’ya Batı ülkelerinden düzenli bir silah ve askeri mühimmat akışı var. Bu aynı zamanda morallerin de yükselmesine yol açıyor. ABD çok kısa bir süre önce 800 milyon dolarlık daha savunma desteği vereceğini açıkladı.

Daha fazla tanksavar ve uçaksavar füzesinin yanı sıra ABD’nin Switchblade isimli insansız hava aracı da vereceği biliniyor. Bu insansız hava aracına patlayıcı yüklenebiliyor ve hedefe ulaştığı noktada patlatılabiliyor. Batılı yetkililer hâlâ Putin’in Ukrayna şehirlerini uzunca bir süre daha bombalamaya yetecek askeri gücü olduğu konusunda da uyarıda bulunuyor.

Bir istihbarat yetkilisi de, bugüne kadarki kısmî hayal kırıklığına rağmen Putin’in vazgeçmeyeceğini ve büyük olasılıkla saldırılarını artıracağını söylüyor. “Putin Rusya’nın askeri anlamda Ukrayna’yı yenebileceğini hâlâ inanıyor.” diyor.

Ukrayna ordusu bugüne kadar etkili bir savunma göstermiş olsa da, çok ciddi anlamda bir destek ve tedarik gelmediği sürece ellerindeki malzemenin hızla bitebileceği konusunda da uyarıda bulunuyor Batılı uzmanlar. Çünkü savaşın başındaki kadar olmasa da üstünlük hâlâ Rusya ordusunda.

(Kaynak: BBC Türkçe)

Paylaşın

Enerji Faturalarının Yükü Bir Yılda Yüzde 100 Arttı

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkan Yardımcısı ve Balıkesir Milletvekili Ahmet Akın, enerji faturalarının toplam yükünün bir yıl öncesine göre 2 kat arttığını açıkladı.

Akın, iktidarın 2022 yılıyla birlikte başta elektrik olmak üzere enerji faturalarında yaptığı zamların yurttaşın yükünü artırdığına dikkat çekerek, indirim algısına karşın son bir yıl içinde fatura yükünün katlandığını belirtti.

Cumhuriyet’in haberine göre Akın, dört kişilik bir ailenin Mart 2021 tarihindeki enerji faturalarıyla Mart 2022 tarihli faturalarını karşılaştırdı.

‘Fahiş zamlar geri alınmadan…’

Akın’ın çalışmasında özetle şunlar yer aldı:

“Mart 2021 tarihinde, ısınma amaçlı doğal gaz kullanan, ortalama elektrik tüketimi yapan ve bir depo benzin harcayan bir ailenin enerji faturalarının toplamı bin 60 lira tutarındaydı. Mart 2022’de, AKP’nin indirim yapıldığı söylemine karşın bir yıl sonra aynı enerji faturalarının toplamı 2 bin 75 lira oldu.

2022 yılında memurlara yüzde 30, asgari ücretlilere yüzde 50 oranında zam yapılırken, enerji faturalarının yükü ise neredeyse yüzde 100 oranında artış gösterdi. Yıl başından bu yana ikiye-üçe katlanan faturalardaki 40-50 liralık indirimin hiçbir anlamı yok. Cumhuriyet tarihinin en büyük zammı hâlâ geçerli. İlk kademede yüzde 42, ikinci kademede yüzde 119 zam yerinde duruyor. Fahiş zamlar geri alınmadan yapılan hiçbir değişiklik faturalardaki yangını söndürmeyecektir.”

Paylaşın

Tarımsal Girdi Enflasyonu Rekor Seviyeye Yükseldi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Ocak 2022 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verilerini açıkladı. Açıklanan verilere göre, Tarım-GFE’de, 2022 yılı Ocak ayında bir önceki aya göre yüzde 10,12, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 10,12, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 57,26 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 31,35 artış gerçekleşti.

Haber Merkezi / Ana gruplarda bir önceki aya göre tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmet endeksinde yüzde 6,99, tarımda kullanılan mal ve hizmet endeksinde yüzde 10,57 artış gerçekleşti. Bir önceki yılın aynı ayına göre göre tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmet endeksinde yüzde 36,10, tarımda kullanılan mal ve hizmet endeksinde yüzde 60,78 artış gerçekleşti.

Yıllık artışın düşük olduğu alt gruplar sırasıyla, yüzde 9,40 ile tohum ve dikim materyali ve yüzde 16,34 ile malzemeler oldu. Buna karşılık, yıllık artışın yüksek olduğu alt gruplar ise sırasıyla, yüzde 153,34 ile gübre ve toprak geliştiriciler ve yüzde 101,14 ile enerji ve yağlar oldu.

Aylık artışın düşük olduğu alt gruplar sırasıyla, yüzde 2,42 ile malzemeler ve yüzde 4,06 ile hayvan yemi oldu. Buna karşılık, aylık artışın yüksek olduğu alt gruplar ise sırasıyla, yüzde 37,91 ile enerji ve yağlar ve yüzde 17,06 ile bina bakım masrafları oldu. Bir önceki aya göre azalış gösteren tek alt grup ise yüzde 8,41 ile tohum ve dikim materyali oldu.

Paylaşın

Erdoğan’ın Seçim Planı; İkinci Tura Kalmak

Mehmet Tezkan, Halk TV’deki “Erdoğan ikinci tura oynuyor” başlıklı yazısında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ilk turda kaybedeceğinin farkında olduğunu ve bu nedenle AK Parti ile MHP’nin ikinci tura hazırlandığı görüşünü savundu.

“Erdoğan hesabını kitabını yapmış, birinci turda yeniden Cumhurbaşkanı olamayacağını görmüş.” diyerek AKP ve MHP’nin yeni stratejisini açıklayan Mehmet Tezkan, şunları söyledi: Öncelikli hedefi Cumhurbaşkanı seçimini ikinci tura taşımak. Millet İttifakı adayının ilk turda seçilmesini yani yüzde 50+1’i bulmasını engellemek.

Mehmet Tezkan’ın halktv.com.tr’de yer alan yazısının dikkat çeken o kısmı:

“Erdoğan hesabını kitabını yapmış, birinci turda yeniden Cumhurbaşkanı olamayacağını görmüş. Öncelikli hedefi Cumhurbaşkanı seçimini ikinci tura taşımak. Millet İttifakı adayının ilk turda seçilmesini yani yüzde 50+1’i bulmasını engellemek.

Hissediyorum zihninden geçen şu:

Meclis çoğunluğunu alarak ikinci tura eli güçlü girmek. Seçim yasasındaki değişikliğin başka izahı var mı? Dikkatinizi çekerim. Seçimden sonra yapılan koalisyonlar kötüdür, ama seçimden önce yapılan ittifaklar iyidir diye pazarladığı sistemden şimdi kendi vazgeçiyor.

Ne adına?

Daha adil düzen adına!

Daha demokratik seçim adına!

Daha demokratik yapının inşası adına!

Erdoğan milletvekili seçimine yükleniyor. Meclis’te AKP/MHP koalisyonunun (öyle ya artık ittifak yok!) çoğunluğu sağlayacağı yapıyla cumhurbaşkanlığı için ikinci tur seçimine girmek istiyor.

Parti teşkilatlarıyla eski/yeni milletvekilleriyle sürekli toplantı yapmasının nedeni bu…

Meclis çoğunluğunu almak. 301 vekili bulmak.

Kendi de farkında; bir daha Cumhurbaşkanı seçilme şansı yok.

TBMM’de çoğunluğu alırlarsa ancak! O da bir ihtimal.

Yapmak istedikleri yasa değişikliğiyle artık şu netleşti. Erdoğan ilk turda seçimi kazanamayacağını AKP/MHP koalisyonun da Meclis çoğunluğunu alamayacağını görüyor.

Oyununu buna göre kurguluyor.

Seçim yasası değişikliğinin sebebi bu… Kaybetmeyi görmenin telaşı…”

Paylaşın

‘Yurt Dışı Üretici Enflasyonu’ Yüzde 106’ya Yükseldi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Şubat 2022 Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE) verilerini açıkladı. Açıklanan verilere göre, YD-ÜFE Şubat ayında bir önceki aya göre yüzde 2,35, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 5,68, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 106,13 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 53,21 artış gösterdi.

Sanayinin iki sektörünün yıllık değişimleri; madencilik ve taşocakçılığında yüzde 112,24, imalatta yüzde 106,02 artış olarak gerçekleşti.

Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri; ara malında yüzde 124,67, dayanıklı tüketim malında yüzde 94,65, dayanıksız tüketim malında yüzde 86,43, enerjide yüzde 203,41, sermaye malında yüzde 88,52 artış olarak gerçekleşti.

Sanayinin iki sektörünün aylık değişimleri; madencilik ve taşocakçılığında yüzde 3,99, imalatta yüzde 2,32 artış olarak gerçekleşti.

Ana sanayi gruplarının aylık değişimleri; ara malında yüzde 2,67, dayanıklı tüketim malında yüzde 1,70, dayanıksız tüketim malında yüzde 1,90, enerjide yüzde 11,69, sermaye malında yüzde 1,54 artış olarak gerçekleşti.

YD-ÜFE sektörlerinden giyim eşyası yüzde 70,32, basım ve kayıt hizmetleri yüzde 74,81, deri ve ilgili ürünler yüzde 80,17 ile endekslerin en az arttığı alt sektörler oldu.

Buna karşılık kok ve rafine petrol ürünleri yüzde 203,41, ana metaller yüzde 148,50, metal cevherleri yüzde 129,34 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.

YD-ÜFE sektörlerinden tütün ürünleri yüzde 0,02, bilgisayarlar ile elektronik ve optik ürünler yüzde 0,62, diğer ulaşım araçları yüzde 0,69 ile endekslerin en az arttığı alt sektörler oldu.

Buna karşılık kok ve rafine petrol ürünleri yüzde 11,69, diğer mamul eşyalar yüzde 4,87, diğer madencilik ve taşocakçılığı ürünleri yüzde 4,19 ile endeksin en çok arttığı alt sektörler oldu.

Paylaşın

Uykunun Duygular Üzerindeki Etkisi

Uyku, öğrenmeyi, hafızayı, fiziksel iyileşmeyi, metabolizmayı ve bağışıklığı etkileyen insan işlevi ve bilişinde önemli bir rol oynar. Uykunun işlevsel rolü, türler arasında iyi bir şekilde belgelenmiştir ve daha yakın zamanlarda, araştırmalar uykunun duyguları düzenlemedeki işlevini ortaya çıkarmıştır. 

Haber Merkezi / İkisi arasındaki ilişki karşılıklıdır; Uyku, zihinsel ve fiziksel sağlık için çok önemlidir, duyguların düzenlenmesi, duygusal stresin uyku fizyolojisi üzerindeki zararlı etkilerini azaltmada hayati bir rol oynar.

Uyku, olumlu ve olumsuz uyaranları işlemeyi nasıl etkiler?

Uykunun günlük stres ve duyguların işlenmesinde güçlü bir şekilde rol oynadığı yaygın olarak kabul edilmektedir. Bilimsel literatür, uykunun günlük yaşamda duygusal stresle başa çıkma yeteneğimiz için nasıl gerekli göründüğünü göstermiştir. Uyku kaybı ve uykusuzluğun duygusal tepkiselliği ve sosyalleşmeyi etkilediği bulunmuştur. Uykunun etkisi, psikomotor, duyusal-motor ve bilişsel düzeyler gibi çeşitli işlev düzeylerinde iyi belgelenmiştir; ancak, duygusal etkiler daha az açıklayıcıdır.

Bununla birlikte, genel olarak, olumlu olaylara verilen tepkiler genellikle bastırılırken, olumsuz duygulara verilen tepkinin önemli ölçüde arttığı belgelenmiştir. Bir uyku yoksunluğu çalışması, pozitif uyaranlara verilen yanıtın, negatif ve nötr uyaranlardan alınan yanıta göre daha hızlı olduğunu buldu. Diğer çalışmalar bunu doğruladı ve uyku kaybının düşük stresli durumlara yanıt olarak öznel stres, kaygı ve öfke raporlarını artırdığını ve olumsuz uyaranlara karşı dürtüselliği artırdığını gösterdi. Dikkat çekici bir şekilde, dürtüsellik saldırgan davranışla ilişkilidir – uyku yoksunluğuyla ilişkili bir eğilim.

Başka bir uyku yoksunluğu çalışmasında, 33 sağlıklı katılımcıda 42 saatlik uyku yoksunluğunun ve uyku toparlanmasının beyin tepkileri ve sirkadiyen ritim üzerindeki etkisini belirlemek için 33 katılımcıya tekrarlanan fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) seansları uygulandı. Sonuçlar, katılımcıların duygusal sıkıntı duygularının (olumsuz etki) ilk gün boyunca nispeten sabit kaldığını, daha sonra uyku sinyalini veren sirkadiyen ritimlerinde birinci ve ikinci melatonin başlangıcından sonra önemli ölçüde kötüleştiğini gösterdi.

Uykunun kesilmesi veya kesilmesi, birçok psikiyatrik bozukluk için hem bir semptom hem de bir risk faktörüdür. Çocuklar ve genç yetişkinlerle yapılan çalışmalarda, yetersiz uyku, sinirlilik, saldırganlık ve hayal kırıklığı duygularının yanı sıra kafa karışıklığı, öfke ve depresyon olaylarını artırmıştır. Bu, bir gecelik uyku yoksunluğu kadar kısa bir sürede gerçekleşti; denekler, anksiyete, depresyon ve paranoya için psikopatoloji okullarında bir artış gördü. Aynı araştırma grubunda, uyku yoksunluğu, suçu kabul etme yeteneğinin azalmasıyla ilişkilendirildi.

Uyku yoksunluğunun ruh sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri

Uyku bozuklukları, iyi olma duygusunu engeller ve depresyon gibi duygudurum bozukluklarının gelişimini ve prognostik sonuçlarını etkileyebilir. Hem hızlı göz hareketi (REM) hem de REM olmayan (NREM) uyku, duygusal ve motivasyonel dürtüleri modüle etmeye yardımcı olduğundan, bu iki uyku aşaması, uyanıklık sırasında daha fazla duygusal kapasite ve uyum sağlar. Sağlıklı uyku, fonksiyonel beyin aktivitesini ve uyarlanabilir işlemeyi onarır. Medial prefrontal korteks-amigdala bağlantılarının bütünlüğü duygu düzenleme süreçlerinde önemlidir. Gerçekten de, bir gecelik uyku yoksunluğu, normal bir uyku gecesine kıyasla, amigdalanın duygusal olarak olumsuz resimlere tepkisinde %60’lık bir artışa neden olur.

Düzenlemenin bir diğer ana yönü, stresin kontrolünde ve duygulara karşı tepkisellikte rol oynayan kortizol hormonunun düzenleyici etkisidir. Kortizol reaksiyonunu düzenleyebilen melatonin, sirkadiyen rahatsızlık kaynağıdır ve duygusal reaktivitedeki değişikliği ve duygusal düzensizliğin kaynağı olan uyku yoksunluğu sonucunda sirkadiyen döngünün değişmesini açıklar.

Duygusal tepkiselliğin ve korkuya verilen tepkilerin alevlenmesinin yanı sıra uyku, olumsuz bir bakış açısı ve artan kaygı düzeyleri yaratabilir. Toplu olarak, araştırmalar, özellikle denekler genel olarak kaygıya yatkınsa, uyku yoksunluğunun gelecekteki olaylar hakkında endişeyi artırdığını göstermektedir. Böyle bir çalışmada, uyku yoksunluğunun beklenti kaygısını arttırdığı bulundu. 

Beklenti kaygısını tetiklemek için duygusal olarak rahatsız edici veya duygusal olarak nötr içerik içeren görüntüleri gözlemleyen 18 sağlıklı genç yetişkinin beyin taramaları kullanıldı. Bu görüntüleri izlemeden önce, iyi dinlenmiş ve ardından uykusuz kalan deneklere, ortaya çıkacak duyguyu (nötr, olumsuz veya herhangi biri) iletmek için her bir dizi görüntüden önce görsel ipuçları verildi. Beklenti sinyaline yanıt olarak beyin aktivitesi, katılımcılar iyi dinlenmiş duruma göre uykusuz kaldıklarında daha fazlaydı ve bu, şüpheli bir beklenti içinde bekleyen katılımcılara yanıt olarak telaffuz edildi. 

Bu tepkilerin özellikle amigdala ve insular kortekste belirgin olduğu bulundu. Bu, özellikle doğuştan endişeli olduğu bildirilen deneklerde daha da arttı. Bu farkın açıklamaları, duygusal kontrol merkezi olan amigdaladaki değişikliklere bağlanıyor. Burada, uykusuz katılımcılar, iyi dinlenmiş duruma göre bu alanda %60 daha fazla aktivite gösterirler. Ayrıca, uyku yoksunluğunun amigdala ve medial prefrontal korteks arasındaki bağlantıyı bozduğu bulunmuştur – bu alan amigdala işlevini düzenler.

Uyku kaybı aynı zamanda azalmış empati ve duygusal tanıma ile ilişkilidir; bu nedenle, yetersiz uyku, bir ilişkideki ortaklar arasındaki anlayışı azaltabilir ve çatışma potansiyelini artırabilir. Azalan empati ve empatik doğruluk, aynı zamanda, artan yanlış iletişim seviyeleri ve çatışma sırasında misilleme eğiliminin artmasıyla da ilişkilidir. Bu etkiler başka bir bulguyla bağlantılıdır; sadece bir gecelik uyku kaybı problem çözmeyi bozar ve çatışmayı çözememeyi şiddetlendirir.

Uyku kaybı, duygu yaratmayı, duyguları düzenleme ve ifade etme yeteneğini etkileyerek optimal etkili işleyişi tehlikeye atar. Fikir birliği, her gece yeterli miktarda uyku almanın ruh halini ve sağlığı iyileştirdiği yönündedir.

Dikkat: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Paylaşın

Aşırı Uyumanın Sağlık Açısından Riskleri

Uyku, bilişsel, fizyolojik ve fiziksel dahil olmak üzere sağlığın birçok yönü ile ilgili olarak giderek daha fazla çalışılmaktadır. İyi kontrollü uyku çalışmaları, daha iyi uyku ile gelişmiş hafıza ve öğrenme dahil olmak üzere üstün bilişsel işlevler arasında bir ilişki olduğunu göstermiştir. 

Haber Merkezi / Bununla birlikte, hem uzun (8 saat) hem de kısa (6 saat) alışılmış uyku süreleri, olumsuz sağlık sonuçları ile ilişkilidir.

Görsel olarak iletildiğinde, çalışmalar, sağlık riskleri ve uyku süresi arasında, aşırı (önemli ölçüde daha kısa veya daha uzun dinlenme süreleri) artan sağlık bozukluğu veya hastalık riski ile ilişkili olan U şeklinde bir ilişki olduğunu defalarca göstermiştir. 

Aşırı uyumak nedir?

Yetişkinler için yaşlarına, çevrelerine ve sosyo-demografik özelliklerine göre günde kaç saat uykunun gerekli olduğu hala büyük ölçüde bilinmemektedir. Şu anda, yazarlar tipik olarak 8 saat uyku önermektedir; Bu, o zamandan beri normalin altın standardı olarak kabul edildi, ancak bu, 18 ila 64 yaş arasındaki yetişkinler için yedi ila dokuz saat arasında bir aralık önermek üzere genişletildi.

Ayrıca, son zamanlarda daha kısa bir sürenin yaşlılar için optimal olduğu öne sürülmüştür. en düşük ölüm oranı ve hareketlilik ile yedi saatlik uyku arasında güçlü bir ilişki vardır. Araştırma ayrıca 7 saatlik uyku ile uzun ömür ve gelişmiş bilişsel işlev arasında ilişki kurdu.

Bu önerilere rağmen, optimal uyku miktarında kişiler arası değişkenlik vardır. Bununla birlikte, çoğu çalışmada, altı saatten az uyku yetersiz uyku olarak kabul edilir ve dokuz saatten fazla uyku, erişim veya ‘aşırı uyuma’ olarak kabul edilir.

Aşırı uyumayı artan ölüm ve hastalık oranlarıyla ilişkilendiren çeşitli eğilimler ortaya çıkmıştır. Özetle, daha uzun uyku alışkanlıkları depresyon, bilişsel bozulma, artan ağrı, iltihaplanma, doğurganlığı etkileme ve artan diyabet, kalp hastalığı, obezite, felç ve ölüm riski ile ilişkilendirilmiştir.

Aşırı uyku ile bilişsel bozukluk veya zihinsel işlevsellik arasındaki ilişki

Bilişsel işlevle ilgili olarak, kendi kendine raporlama verilerini inceleyen tamamlanmış bir çalışma, 7 saat uyuyan deneklerde bilişsel işlevde optimal performansın gözlendiği sonucuna varmıştır. Yedi saati aşan veya kısa kalanlar daha düşük bilişsel işlevsellik göstermiştir.

Aşırı uyku ve dejeneratif hastalık

19 makalelik bir meta-analizi, kısmi uyku yoksunluğunun ruh halini bilişsel veya motor performanstan daha fazla etkilediğini buldu. Ayrıca, İspanya’da yürütülen toplum temelli bir çalışmada, uzun süreli uyku süresinin artmış demans riski ile ilişkili olduğu bulunmuştur.

Aşırı uyku ve ruh sağlığı arasındaki ilişki

Depresyon ve aşırı uyku arasında bağıntılı bir bağlantı vardır; uykusuzluk, depresyonun yaygın bir belirtisidir ve depresyonu olanların yaklaşık yüzde 15’i aşırı uyuduğunu bildirir.

Uzun uyku ve depresyon arasındaki ilişki, iki değişken arasında açık bir bağlantı olduğunu gösteren birkaç çalışma ile kesindir. Depresyon ve aşırı uyku arasındaki bağlantı ile disani, yani uyumadan yatakta kalma ihtiyacı arasındaki bağlantıyla ilgili bazı kafa karıştırıcı etkiler vardır. Bu, aşırı uyku süresi ile zihinsel sağlık arasındaki bağlantıda bir önyargı oluşturabilir.

Aşırı uyku ve iltihaplanma

C reaktif protein (CRP), kronik, düşük dereceli inflamasyonun sistemik bir belirtecidir. Bu biyobelirteç, uyku süresi ile ilişkilidir ve aşırı uyku süreleri örneklerinde yüksek CRP’nin bulunduğunu gösteren laboratuvar çalışmaları.

İlginç bir şekilde, cinsiyet, etnik köken, uyku bozuklukları ve tıbbi komorbiditelerin bu ilişkileri etkilediği bulundu. Spesifik olarak, farklı etnik gruplar arasında uyku süresi ve CRP seviyeleri arasındaki ilişkinin modellerinde önemli bir fark olduğuna dair kanıtlar vardı.

Aşırı uyku ve obezite ve metabolik bozukluklar

Depresyondan farklı olarak, bu bağlantıyı araştıran 30 tasarım ve popülasyondaki heterojenliğe rağmen, obezite ve aşırı uyku arasında tutarlı bir ilişki yoktur.

Aşırı uyku ve kalp hastalığı

Tanımlanan çoğu sağlık koşulunda olduğu gibi, hem kısa hem de uzun kendi kendine bildirilen uyku süreleri, bağımsız olarak belirli bir sağlık koşulunda mütevazı bir artış riski ile ilişkilendirilmiştir; Kadınlarda koroner kalp hastalığında uyku süresine ilişkin ileriye dönük bir çalışmada, uyku modlarından kaynaklanan bu yanlışların her ikisi de bağımsız olarak orta derecede artan koroner kalp hastalığı riski ile ilişkilidir.

Aşırı uyku ve ölüm

Uyku süresi ile mortalite, bilişsel bozulma, obezite, metabolik bozukluklar, kardiyovasküler durumlar ve ölüm arasındaki ilişki U şeklindedir. Çok az ve çok fazla uykunun (9 saat) çok sayıda kötü sağlık sonucuyla ilişkili olduğunu gösteren bu U şeklindeki fenomen – ve bu etki kümülatiftir.

Dikkat: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Paylaşın

Tıp Tarihinde Uyku Araştırmaları

Uyku sırasında neler olduğunu ve bunun hayvan ve insan sağlığı üzerindeki etkisini anlama çabaları binlerce yıldır belgelenmiştir. Bugün bile araştırmacılar uykuyu ve belirli uyku bozukluklarının nasıl geliştiğini daha iyi anlamaya çalışıyorlar.

Haber Merkezi / Eski Hint bilgeleri, Mısırlılar, Yunanlılar ve Romalılar, uykuyu, uyuyanlara rüyaları getiren tanrıları adlandırmak da dahil olmak üzere çeşitli şekillerde tanımladılar. Aynı zamanda, birçok insanın uykuyu iki vardiya halinde, bir ya da üç saatlik arayla, kişinin yalnız başına sessiz vakit geçirebildiği, komşularını ziyaret edebildiği ya da bir işi tamamlayabildiği zaman içinde yaşadığı da iyi biliniyordu.

MÖ 450 civarında, Alcmaeon adlı bir Yunan doktor, uykunun, vücut yüzeyinden kan akması nedeniyle beyne giden dolaşımın olmamasından kaynaklanan bir bilinçsizlik büyüsü olduğunu öne sürdü. Benzer şekilde MÖ 400 yıllarında da uyuyan bir kişinin yüzey sıcaklığındaki düşüşün uykunun nedeni olduğu düşünülüyordu.

Yaklaşık 50 yıl sonra Aristoteles, uykunun, o zamanlar duyu ve duyarlılığın yeri olduğu düşünülen kalpte bir bilincin tutuklanması olduğu yorumunu yaptı, bu yüzden daha uzun sürecekti. Sindirim sürecini uykunun başlangıcıyla da ilişkilendirdi

MS 162’de Galen, bilincin yeri olarak kalpten ziyade beyni tanımladı. Ancak sonraki 1600 yıl boyunca uykunun doğasını anlamada çok az ilerleme kaydedildi. Uykunun, bazı bedensel mekanizmaları kapatan veya kan eksikliğinden kaynaklanan bir detoksifikasyon süreci olarak düşünüldüğünü belirtmek önemlidir.

Aydınlanma Çağında, bazı bilim uzmanları kendi rüyalarını yorumlama pratiğine başladılar. Yatak odası yavaş yavaş sadece uyku ve cinsel yakınlık için bir yer haline geldi ve uykunun kendisi düzene girdi. 1800’lerde aşırı uyku tembelliğin bir işareti olarak görülüyordu.

Beynin uykudaki rolünü belirleme

1900’lerde nöronların sinir sisteminin bireysel birimleri olduğu keşfedildi. 1903 yılı, ilk uyku hapı olan barbitalin formülasyonu oldu. Daha da önemli bir keşif, vücuttaki sirkadiyen ritimlerin keşfiydi.

1911’de Henri Piéron ve arkadaşları, uykusuz hayvanların beyin omurilik sıvısına uyku indükleyici bir molekül salgıladığını ve bu molekülün, enjekte edildiğinde uyarı köpeklerinin derin bir uykuya dalmalarına neden olabileceğini buldu. Buna ‘hipnotoksin’ adı verildi. İki yıl sonra, Piéron uyku fizyolojisiyle ilgilenmeye çalışan ilk kitabı yayınladı.

Bir doktor olan Constantin von Economo, 1916 ve sonraki yıllarda uyku anormallikleri sergileyen ensefalitli hastaları inceledi ve beynin hipotalamus olarak adlandırılan bölgesini uyku ve uyanıklık aktivitesinin merkezi olarak belirledi.

1925 yılına gelindiğinde, sonunda bu alandaki en seçkin bilim adamlarından biri haline gelen Nathaniel Kleitman, uykunun patofizyolojisini incelemeye başladı. Hızlı göz hareketi (REM) uykusunun varlığını keşfetti ve uyku ve uyanıklık, akıl yürütmede serebral kortikal aktivite, bilinç, istemli hareket ve uyku yoksunluğunun etkilerini incelemeye devam etti.

1924’te elektroensefalogram (EEG) icat edildi; ancak bu keşifle ilgili makale, orijinal gelişiminden 5 yıl sonra yayınlandı. Bu süreçte uyku ve uyanıklık sırasında farklı beyin elektrik dalgaları keşfedildi. Bu süre zarfında, narkolepsi hastalarında uyanıklığı teşvik etmek için uyarıcılar kullanılmaya başlandı.

Uykunun yapısı

1935’te Alman araştırmacı Bunning biyolojik saatin varlığını fark etti ve her türde kalıtsal olduğunu buldu. Sadece iki yıl sonra, Loomis, Harvey ve Hobart’tan oluşan ekip uykunun beş aşamasını keşfetti ve her birinin karakteristik beyin dalgalarını alfa, düşük voltaj, iğler, iğler artı rasgele ve rasgele dalgalar olarak adlandırdı. Bugün bildiğimiz şekliyle uykunun yapısı bu dönemde açığa çıkıyordu.

1939’da Kleitman’ın uzun yıllar uyku araştırmalarını, uyku bozukluklarını, uyku sırasındaki sıcaklık değişimlerini ve uyku-uyanıklık döngülerini kapsayan Uyku ve Uyanıklık adlı kitabı yayınlandı. Daha ileri çalışmalar, uykunun nörofizyolojisinin anlaşılmasını geliştiren uyku sırasında iskelet kası gevşemesinde beyin sapının rolünü ortaya koydu.

REM uykusunu anlama

REM uykusu ilk kez 1953’te genç bir erkek çocukta tespit edildi; bu, ilgili araştırmacı için şaşırtıcıydı çünkü uyku sırasında beyin aktivitesinin düştüğüne dair genel izlenimle çelişiyordu. Ertesi yıl, gece uykusunun birkaç tekrar eden döngüden oluştuğu bulundu. Melatonin 1958’de keşfedildi ve uykunun düzenlenmesinde anahtar olduğu kanıtlandı.

1959’da Michel Jouvet tarafından REM ve NREM uykusu arasında çok önemli bir ayrım yapıldı. Bu amaçla Jouvet, birincisinin hafif uyku olmadığını, artan beyin aktivitesinin, vücudun REM sırasında yaşanan rüyalardaki canlı görüntüleri ve sesleri harekete geçirmesini engelleyen iskelet kası inhibisyonuna eşlik ettiği ‘paradoksal uyku’ olduğunu buldu.

Nispeten, NREM’de bu inhibisyon görülmez ve beyin aktivitesi düşüktür. Aynı yıl, Sirkadiyen ritimler, onları ilk kez insanlarda tanımlayıp inceleyen Halberg tarafından bu şekilde adlandırıldı ve böylece kronobiyolojinin babası oldu.

Uyku bozuklukları

1962’de Jouvet, ponsun REM uykusunu düzenlediğini keşfetti. Obstrüktif uyku apnesi, 1965 yılında uyku ve uyanma ile bağlantılı olarak fizyolojik değişiklikler tanımlanıp ayrıntılı olarak incelendiği ve uyku tıbbının poster çocuğu haline geldi. Bu, uyku sırasındaki sıcaklık, dolaşım ve solunum değişikliklerinin sistematik bir çalışmasına kadar genişletildi.

Parasomniler ve yatak ıslatma, Roger Broughton’un 1968 tarihli bir makalesinde REM uykusundan ziyade yavaş dalga uykusundan konfüzyonel uyanmanın ürünleri olarak tanımlandı. Takip eden on yıl, 1970 yılında Stanford’da ilk uyku araştırma merkezinin kurulmasına, Sirkadiyen ritimler için bir genetik (‘per’ gen) ve fiziksel lokusun (suprakiazmatik çekirdek) tanımlanmasına ve aşağıdakiler gibi güvenilir uykululuk ölçütlerinin evrimine tanık oldu. çoklu uyku gecikme testi (MSLT).

Bu keşiflerin ardından, psikanalitik ve doğaüstü açıklamaların dışında rüyaları açıklamak için aktivasyon-sentez modeli gibi modeller ortaya atılmıştır. Bu modeller ayrıca REM-NREM değişimi için karşılıklı etkileşim hipotezi gibi uyku aşaması geçişi hakkında bilgi sağladı.

1980’lerde sirkadiyen ritim ile uyku süresi arasındaki bağlantı, diğer ipuçlarıyla birlikte belirlendi. Uyku ve öğrenme arasındaki ilişki incelendi ve uykunun yaşam için mutlak fizyolojik gerekliliği nihayet doğrulandı. Moleküler biyoloji bu alanda önemli bir rol oynamaya başladı. Uyku araştırmaları üzerine en güvenilir kitap olan Uyku Tıbbının İlkeleri ve Uygulaması 1989’da yayınlandı.

Uyku üzerine modern keşifler

1990’lar, nöronal grup teorisi ve beyin enerji metabolizması teorisi de dahil olmak üzere çok sayıda çalışan uyku teorisinin ortaya çıkmasına tanık oldu. Ventrolateral preoptik bölgedeki sözde uyku anahtarı Saper ve ekibi tarafından tespit edildi.

Yokluğu narkolepsi oluşturan bir molekül olan oreksin reseptörünün eksikliği de bu dönemde keşfedildi. Ayrıca, van Cauter ve araştırma grubu, uyku yoksunluğunun karbonhidrat metabolizması üzerindeki etkilerini de araştırmaya başladı. Işık ve bir retina pigmenti olan melanopsinin biyolojik saati ayarlamadaki rolü de ortaya çıkarılarak uyku düzenleme sürecine büyüleyici bir ışık tutulmuştur.

2003 yılında Tononi ve Cirelli, uykunun sinaptik ağların toparlanmasına ve güçlerini korumak için aktivasyon seviyelerini düşürmesine izin verdiğini belirten sinaptik homeostaz teorisini önerdiler. Uyku ve hafıza konsolidasyonunun yanı sıra uyku yoksunluğu ve zayıf muhakeme ve motor hata riski üzerinde çalışıldı ve veriler yayınlandı.

Uyku ile ilgili güncel çalışmalar, uyku bozukluklarının genetik, çevresel ve psikososyal yönlerini belirlemeye çalışmaktadır.

Dikkat: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Paylaşın

Uyku Yoksunluğu (Yetersiz Uyku)

Uyku yoksunluğu, gün içinde uykululuk belirtileri, uyanıklığın azalması ve işte veya okulda düşük performans ile karakterize edilen yetersiz uyku miktarına atıfta bulunan bir terimdir. Uyku yoksunluğu genellikle uykunun miktarını, kalitesini veya zamanlamasını kısıtlayan bir uyku bozukluğunun sonucu olarak ortaya çıkar.

Haber Merkezi / Uyku yoksunluğu, nedenine bağlı olarak akut veya kronik bir durum olabilir. Çoğu uyku bozukluğu, uykuda devam eden zorluklara neden olarak kronik uyku yoksunluğuna yol açar. Öte yandan, akut yoksunluğun, etkilenen bireyin yaşamında meydana gelen ağır olaylar nedeniyle uyku süresinin geçici olarak kısıtlanması gibi uyku güçlüklerine yol açan kısa süreli durumlarla ilişkili olması daha olasıdır.

Normal uyku gereksinimleri

Her bireyin uyku gereksinimleri farklıdır ve yaş, genel sağlık, fiziksel aktivite ve zihinsel efor gibi belirli faktörlere göre değişir. Genel olarak çocukların ve ergenlerin sağlıklı beyin gelişimi için günde yaklaşık 9-10 saat uykuya ihtiyaçları vardır. Çoğu yetişkin, optimal işlev için her gün 8 saatten biraz daha az uykuya ihtiyaç duyar, ancak bu gereksinim yaşla birlikte sürekli olarak azalır.

Belirtileri

Bir kişi uykudan mahrum kaldığında, insan vücudunun sağlıklı çalışması için yeterli uyku gerekli olduğundan, ortaya çıkabilecek çeşitli etkiler vardır. Bu kişiler genellikle gün içinde kendilerini yorgun hissederler, daha kötü performans göstermeleri daha olasıdır ve önemli kilo değişiklikleri fark edebilirler.

Uyku, hem beynin hem de bilişsel işlevin bakımı ve gelişimi için önemlidir. Bu nedenle insanlar uykusuz kaldıklarında karar vermede ve problem çözmede daha çok zorlanırlar. Uyku, anıların işlenmesi ve depolanması için de önemli olduğu için, uykudan mahrum kalma, hem öğrenme hem de bilişsel işlevlerdeki zorluklarla ilişkilidir.

Bu nedenle, uyku yoksunluğu olan çocukların okulda daha iyi performans göstermeleri daha az olasıdır. Ek olarak, uyku yoksunluğu bireyin duygusal kontrolü üzerinde bir etkiye sahip olabilir.

Nedenleri

Uyku yoksunluğunun çeşitli olası nedenleri vardır ve bunların en yaygın olanları şunlardır:

  • Kişisel tercih : Uyku gereksinimlerinin farkında olmayan insanlar genellikle sosyalleşmek veya hobilerin tadını çıkarmak için geceleri uyanık kalmayı tercih ederler.
  • Çevre : Yatak odası, aşırı sıcaklıklar veya aşırı ışık ya da ses gibi durumlarda uykuyu da etkileyebilir. Yeni ebeveynler, bebeklerin ağlaması veya beslenmeye ihtiyaç duyması nedeniyle uyku yoksunluğuna da eğilimlidir.
  • Alışkanlıklar : Bazı kişiler iyi uyku hijyeninin farkında değildir ve yatmadan kısa bir süre önce kafein veya alkol tüketebilir, sigara içebilir veya elektronik cihazlar kullanabilir.
  • Vardiyalı çalışma : Düzensiz çalışma saatleri, doğal uyku-uyanıklık döngüsünü bozabilir ve bu da uykuya dalma güçlüğüne neden olabilir.
  • Hastalık : Solunum yolu hastalığı veya enfeksiyonu uyku sırasında solunumu geçici olarak kısıtlayabilir.
  • Uyku bozuklukları : Birçok uyku bozukluğu uykunun miktarını, kalitesini veya zamanlamasını bozabilir.
  • İlaçlar : Bazı ilaçlar uykusuzluğa neden olabilir ve uyku döngüsünü bozabilir.

Yönetmek

Uyku yoksunluğunu yönetmenin en iyi yolu uyumak ve yeterli uyku için kendinize zaman ve uygun ortam sağlayarak vücudun doğal olarak iyileşmesine izin vermektir. Bu, aşağıdakiler gibi basit yaşam tarzı değişikliklerini içerebilir:

  • Daha erken yatmak
  • Yatmadan önce alkol, kafein ve sigaradan kaçınmak
  • Uyku ortamının ışık veya ses yalıtımı
  • Televizyon, bilgisayar veya telefon gibi dikkat dağıtıcı unsurları ortadan kaldırmak
  • Uykuya yardımcı olmak için gevşeme tekniklerini kullanmak

Bazı durumlarda, uyku yoksunluğuna neden olan ve öncelikle ele alınması gereken altta yatan bir tıbbi sorun vardır. Altta yatan sağlık durumu belirlendikten sonra, uyku yoksunluğu semptomlarının çözülmesi muhtemeldir. Bazı insanlar ayrıca geceleri uyumak veya gündüz uyanıklıklarını artırmak için farmasötik yardımcılardan yararlanabilir.

Dikkat: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Paylaşın