Hatimoğulları: Kalıcı Barış Demokratikleşmeye Bağlı

DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde yeni bir aşamaya geçilebilmesi için çerçeve yasanın uygulanması gerektiğini belirterek, gözlerin Milli Güvenlik Kurulu’nun (MGK) alacağı karara çevrildiğini söyledi.

Sürecin uzamasını istemediklerini vurgulayan Tülay Hatimoğulları, demokratikleşme adımlarının gecikmeden atılması çağrısında bulundu.

Mezopotamya Ajansı’ndan Mehmet Aslan’a konuşan Hatimoğulları, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin zaman zaman duraksadığı ve yavaş ilerlediğine yönelik değerlendirmeleri hatırlatarak, hareket ile devlet arasında devam eden görüşmelerin ardından ilerleme sağlandığına ilişkin açıklamaların yapıldığını ifade etti. Bu gelişmelerin somut sonuçlara dönüşmesini beklediklerini belirten Hatimoğulları, sürecin istişare ve müzakere aşamasından somut adımlara evrilmesi gerektiğini kaydetti.

“Çerçeve yasa çıktı ama uygulanmıyor”

Sürecin mevcut aşamasını değerlendiren Hatimoğulları, Abdullah Öcalan ve hareket tarafından çeşitli adımlar atıldığını, son olarak 8 Ekim’de Türkiye’deki bütün iç güçlerin çekildiğine ve sınırın diğer tarafındaki bazı güçlerin de geri çekildiğine ilişkin açıklama yapıldığını hatırlattı.

Buna karşılık devlet ve iktidar tarafından atılması gereken adımların henüz tamamlanmadığını savunan Hatimoğulları, Meclis’te kurulan komisyonun raporunun ardından hazırlanan çerçeve yasanın uygulamaya geçirilmediğine dikkat çekti. Sürecin şu anda birinci aşamadan ikinci aşamaya geçiş evresinde olduğunu belirten Hatimoğulları, bu geçişin tamamlanabilmesi için yasanın hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.

MGK’nin 26 Kasım’daki toplantısına işaret etti

Önümüzdeki MGK toplantısına dikkat çeken Hatimoğulları, toplantının 27 Kasım yerine 26 Kasım’da yapılmasının beklendiğini belirtti. MGK’nin “teyit” ve “tespit” sürecini netleştirerek çerçeve yasanın uygulanmasına ilişkin resmi karar alması gerektiğini ifade eden Hatimoğulları, her ertelemenin süreci uzattığını dile getirdi.

Çerçeve yasanın MGK kararının ardından altı aylık bir uygulama süresi bulunduğunu aktaran Hatimoğulları, bu nedenle zaman kaybedilmemesi gerektiğini vurguladı.

Türkiye’ye ve Avrupa’ya dönüş hazırlıkları

MGK kararının ardından yaşanabilecek gelişmelere de değinen Hatimoğulları, devletin ve hareketin geri dönüşlere ilişkin hazırlıklarının bulunduğunu söyledi. Daha önce silahlarını yakan 30 kişilik barış ekibinin bir bölümünün Türkiye’ye, Avrupa’daki bazı grupların ise ülkelerine dönmeye hazırlandığını belirten Hatimoğulları, cezaevlerinde bulunan yaklaşık 4 bin siyasi mahpusun da sürece ilişkin başvurularının gündeme gelebileceğini ifade etti.

Bu hazırlıkların somut karşılık bulmasının MGK’nin alacağı karara bağlı olduğunu kaydeden Hatimoğulları, geri dönüşlerin gerçekleşmesiyle birinci aşamanın tamamlandığının ve ikinci aşamaya geçildiğinin söylenebileceğini dile getirdi.

“Barış ve demokratikleşme birbirinden ayrılamaz”

Sürecin yalnızca geri dönüşlerle tamamlanamayacağını belirten Hatimoğulları, barışın kalıcı hale gelmesi için demokratikleşme adımlarının da atılması gerektiğini söyledi. Meclis komisyonunun raporundaki yedinci maddenin hayata geçirilmesini isteyen Hatimoğulları, demokratikleşme yasalarının artık gündeme alınması gerektiğini ifade etti.

Hareketin kendi üzerine düşen adımları attığını savunan Hatimoğulları, bundan sonraki süreçte devlet ve iktidarın somut adımlarının daha görünür hale gelmesi gerektiğini belirtti.

Öcalan’la görüşecek kurul için çalışmalar sürüyor

Abdullah Öcalan’ın koordinatörlüğünde oluşturulması planlanan Barış ve Siyasallaşma Kurulu’na ilişkin de bilgi veren Hatimoğulları, kurulda Öcalan’ın avukatlarının yanı sıra Türkiye’den ve Avrupa’dan siyasi temsilcilerin yer almasının planlandığını söyledi.

Kurulda görev alacak isimlerin henüz netleşmediğini belirten Hatimoğulları, hazırlıklarda önemli ilerleme kaydedildiğini ifade etti. Kurulun düzenli aralıklarla İmralı’ya giderek görüşmeler yapabilmesinin önemine dikkat çeken Hatimoğulları, gazeteci, akademisyen, aydın, yazar ve siyasetçilerin de Öcalan’la görüşme taleplerinin bulunduğunu hatırlattı.

Meclis’te kurulması beklenen komisyonun kuruluş çalışmalarının ise henüz tamamlanmadığını belirten Hatimoğulları, Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş’un siyasi partilerle yaptığı görüşmelerde komisyonun yapısı ve görevlerinin ele alındığını aktardı.

“Komisyon yalnızca teknik bir yapı olmamalı”

Meclis’te kurulacak izleme komisyonunun pasif bir yapı olmaması gerektiğini vurgulayan Hatimoğulları, bütün siyasi partilerin komisyonda temsil edilmesini istediklerini söyledi. Komisyonun yalnızca süreci takip eden değil, yaşanan tıkanıklıkların aşılması için aktif rol üstlenen bir yapıda olması gerektiğini ifade etti.

Hatimoğulları, komisyonun demokratikleşme yasalarına ilişkin altyapı çalışmaları yürütmesi, ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeleri belirlemesi ve bunları ilgili ihtisas komisyonlarına önermesi gerektiğini dile getirdi. Kürt sorununun yalnızca güvenlik bürokrasisi üzerinden ele alınamayacağını belirten Hatimoğulları, çözüm sürecinde parlamentonun bütününün sorumluluk üstlenmesi gerektiğini kaydetti.

“Toplumda demokratikleşme duygusu oluşmuş değil”

Devletin Kürtleri resmi olarak tanıması ve mevcut politikalarını değiştirmesi yönündeki beklentilere de değinen Hatimoğulları, samimi demokratikleşme adımları atılmadığı sürece farklı halkların ve inançların kimlik, kültür ve değerlerinin korunması konusunda somut ilerleme sağlanmasının zor olduğunu savundu.

Toplumda henüz demokratikleşmeye ilişkin güçlü bir beklenti oluşmadığını belirten Hatimoğulları, sahada vatandaşların sürecin demokratik boyutuna ilişkin soru işaretleri taşıdığını söyledi. Yasal düzenleme gerektirmeyen konularda dahi somut adımlar atılması gerektiğini ifade eden Hatimoğulları, Kürtçenin anadilinde eğitim statüsüne kavuşması ve kadınların daha özgür bir yaşam sürmesi gibi başlıkların demokratikleşme mücadelesinin önemli parçaları olduğunu dile getirdi.

“Kalıcı barış demokratikleşmeye bağlı”

Kalıcı barışın Türkiye’nin demokratikleşmesiyle mümkün olabileceğini belirten Hatimoğulları, Abdullah Öcalan’ın da görüşmelerinde bu konunun altını çizdiğini söyledi. Demokratik bir cumhuriyetin kalıcı barışın güvencesi olduğunu ifade eden Hatimoğulları, Kürt halkı başta olmak üzere Alevilere, kadınlara ve tüm demokrasi güçlerine mücadeleyi büyütme çağrısında bulundu.

Türkiye’nin demokratikleşmesi için toplumsal kesimlerin daha güçlü örgütlenmesi ve birlikte hareket etmesi gerektiğini belirten Hatimoğulları, sürecin yalnızca siyasi görüşmelerden ibaret olmadığını, aynı zamanda toplumsal bir mücadele alanı olduğunu vurguladı.

Paylaşın

İnsan Evrimini Değiştiren Basit Buluş: Taş Aletler

İlk insanlar, yemek pişirmeyi öğrenmeden çok önce taş aletlerle sert yiyecekleri kolayca tüketmenin yolunu buldular. Bu keşif, dişlerin ve çenelerin küçülmesini sağlamış olabilir.

Haber Merkezi / İlk insanlar, yemek pişirmenin yaygınlaşmasından çok önce önemli bir beslenme sorununa çözüm bulmuş olabilir.

Araştırmalar, basit taş aletlerin sert yiyecekleri tüketmeyi kolaylaştırarak dişlerin ve çenelerin küçülmesinde önemli bir rol oynamış olabileceğini gösteriyor.

Günümüzde insanlar yiyecekleri dilimlemek, ezmek ve pişirmek gibi işlemleri fazla düşünmeden gerçekleştiriyor. Ancak uzak atalarımız için yiyecekleri hazırlamak, yeterli enerjiyi alabilmek ile günün büyük bölümünü çiğnemekle geçirmek arasındaki farkı yaratabiliyordu.

İnsan ailesinin ilk üyeleri zamanla daha büyük vücutlara ve beyinlere sahip oldukça enerji ihtiyaçları da arttı. Buna karşın dişleri, çeneleri ve çiğneme kasları, kendilerinden önceki bazı atalarına kıyasla daha küçük kaldı. Bu durum, bilim insanlarının yanıt aradığı önemli bir evrimsel soruyu gündeme getirdi: İlk insanlar, daha fazla enerjiye ihtiyaç duyarken sert yiyecekleri daha küçük diş ve çenelerle nasıl tüketebildi?

Harvard Üniversitesi araştırmacıları Katherine Zink ve Daniel Lieberman, bu soruya yanıt bulmak amacıyla 2016 yılında Nature dergisinde bir çalışma yayımladı. Araştırmacılar, et tüketiminin ve basit yiyecek hazırlama yöntemlerinin çiğneme için gereken çabayı nasıl azaltabileceğini inceledi.

Çalışmada modern gönüllülerden, erken dönem insanlarının beslenme biçimini temsil edebilecek çeşitli yiyecekleri çiğnemeleri istendi. İşlenmemiş yiyecekler; küçük parçalara ayrılmış et ve dövülerek ezilmiş sert yeraltı bitkileriyle karşılaştırıldı. Bilim insanları, çiğneme sırasında harcanan çabayı ve yiyeceklerin ağızda ne ölçüde parçalandığını ölçtü.

Araştırmanın sonuçları, beslenmenin yaklaşık üçte birinin etten oluşmasının, yıllık çiğneme sayısını yaklaşık yüzde 13 oranında azaltabileceğini ortaya koydu. Ayrıca çiğneme sırasında uygulanması gereken toplam kuvvetin de yaklaşık yüzde 15 azalabileceği hesaplandı.

Etleri kesmek ve bitkisel besinleri taşlarla ezmek ise bu avantajı daha da artırıyordu. Bu basit işlemler, yiyeceklerin daha kolay parçalanmasını sağlayarak dişlerin, çenelerin ve çiğneme kaslarının üzerindeki yükü azaltıyordu.

Taş Aletler, Yemek Pişirmeden Önce Önemli Bir Avantaj Sağladı

Bu bulguların en dikkat çekici yönlerinden biri, söz konusu değişimlerin yemek pişirmenin yaygınlaşmasından önce gerçekleşmiş olabileceği ihtimali. İlk insanlar, düzenli olarak ateş kullanmaya başlamadan çok önce taş aletlerden yararlanarak yiyeceklerini daha kolay tüketilebilir hâle getirmiş olabilir.

Nesiller boyunca daha kolay çiğnenebilen yiyeceklerle beslenmek, daha küçük dişlerin ve çenelerin evrimleşmesine katkıda bulunmuş olabilir. Bu süreç, zamanla insan yüzünün bugünkü biçimini kazanmasında rol oynayan önemli değişimlerden biri olabilir.

Araştırmanın Sınırlılıkları da Bulunuyor

Bununla birlikte araştırmanın bazı sınırlılıkları var. Deneyler, belirli yiyecekleri tüketen modern insanlar üzerinde gerçekleştirildi. Dolayısıyla elde edilen sonuçlar, ilk insanların günlük beslenme alışkanlıklarını, tam olarak ne kadar çiğneme yaptıklarını veya yiyecek hazırlamak için ne kadar zaman harcadıklarını kesin olarak ortaya koymuyor.

Yine de çalışma, insan evriminin yalnızca atalarımızın ne yediğiyle değil, yiyecekleri tüketmeden önce nasıl hazırladıklarıyla da yakından ilişkili olduğunu gösteriyor. Basit taş aletler, yemek pişirmenin henüz yaygınlaşmadığı dönemlerde bile beslenme biçimimizi ve fiziksel gelişimimizi etkilemiş olabilir.

Paylaşın

TÜİK’e Göre İşsizlik Oranı Yüzde 30,9

TÜİK’in açıkladığı verilere göre, Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı, bir önceki çeyreğe göre 1 puan artarak yüzde 30,9’a çıktı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2026 yılı Temmuz-Eylül dönemini kapsayan üçüncü çeyrek işgücü istatistiklerini açıkladı.

Verilere göre, mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı bir önceki çeyreğe kıyasla 0,1 puan artarak yüzde 8,1 seviyesine yükseldi. İşsiz sayısı ise 46 bin kişi artışla 2 milyon 870 bine ulaştı.

Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre, 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,8, kadınlarda ise yüzde 10,7 olarak tahmin edildi. Böylece kadınlardaki işsizlik oranı erkeklere kıyasla belirgin şekilde yüksek gerçekleşti.

Mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre, istihdam edilenlerin sayısı üçüncü çeyrekte bir önceki çeyreğe kıyasla 62 bin kişi azalarak 32 milyon 434 bine düştü. İstihdam oranı ise 0,3 puanlık gerilemeyle yüzde 48,3 olarak kaydedildi.

İstihdam oranı erkeklerde yüzde 65,7, kadınlarda yüzde 31,4 seviyesinde gerçekleşti.

İşgücü, üçüncü çeyrekte bir önceki çeyreğe göre 17 bin kişi azalarak 35 milyon 304 bin kişiye geriledi. İşgücüne katılma oranı da 0,2 puan düşüşle yüzde 52,6 olarak hesaplandı. Bu oran erkeklerde yüzde 70,5, kadınlarda ise yüzde 35,1 oldu.

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı, bir önceki çeyreğe göre 0,1 puan artarak yüzde 14,1’e yükseldi. Genç erkeklerde işsizlik oranı yüzde 10,4 olurken genç kadınlarda bu oran yüzde 21,3 olarak tahmin edildi.

Sektörel istihdam verileri, üçüncü çeyrekte farklı alanlarda değişimler yaşandığını ortaya koydu. Bir önceki çeyreğe göre tarım sektöründe 58 bin, sanayi sektöründe 133 bin kişilik istihdam kaybı yaşandı. Buna karşılık inşaat sektöründe 9 bin, hizmet sektöründe ise 120 bin kişilik artış kaydedildi.

Toplam istihdamın yüzde 13,6’sı tarım, yüzde 19,3’ü sanayi, yüzde 6,8’i inşaat ve yüzde 60,3’ü hizmet sektöründe yer aldı. Böylece hizmet sektörü, toplam istihdam içindeki en büyük payını korudu.

Haftalık ortalama çalışma süresi 42,3 saat

İstihdam edilen ve referans döneminde işbaşında bulunan kişilerin mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi, üçüncü çeyrekte değişmeyerek 42,3 saat oldu.

İşsizlik verilerinin yanı sıra işgücü piyasasının genel görünümünü ortaya koyan atıl işgücü oranında da artış yaşandı. Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı, bir önceki çeyreğe göre 1 puan artarak yüzde 30,9’a çıktı.

Zamana bağlı eksik istihdam ile işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 20,5, işsizler ile potansiyel işgücünün bütünleşik oranı ise yüzde 20,2 olarak hesaplandı.

TÜİK verileri, işsizlik oranındaki sınırlı artışın yanı sıra istihdam ve işgücüne katılım oranlarında gerilemeye, atıl işgücü oranında ise yükselişe işaret etti.

Paylaşın

Yoksulluğu Gizlemek İçin 10 Ayda 470 Milyar Lira Harcandı

AK Parti iktidarları döneminde ekonomik krizin yurttaşlar üzerindeki etkilerini hafifletmek amacıyla uygulanan sosyal yardım programlarına ayrılan kaynak, 2026 yılında rekor seviyeye ulaştı.

Merkezi bütçeden “Yoksullukla Mücadele ve Sosyal Yardımlaşma” programı kapsamında yapılan harcama, yılın henüz ilk 10 ayında 470 milyar 788 milyon TL’ye yükseldi. Böylece 2025 yılının tamamında yapılan 359 milyar 184 milyon TL’lik harcama geride bırakıldı.

BirGün’den Mustafa Bildircin’in haberine göre, ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı karşısında yurttaşların sosyal yardımlara duyduğu ihtiyaç artarken, bütçeden yoksullukla mücadele için ayrılan kaynak da hızla büyüdü. AK Parti hükümetlerinin sosyal yardım politikaları, ihtiyaç sahiplerine sağlanan destekler üzerinden değerlendirilirken, ekonomik sorunların kalıcı çözümü yerine yurttaşların geçim sıkıntısına geçici bir yama olduğu gerekçesiyle de eleştiriliyor.

Merkezi bütçeden yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlaşma programına yapılan harcamalar, son yıllarda dikkat çekici bir artış gösterdi. 2021 yılında 50 milyar 781 milyon 566 bin TL olan harcama, 2022’den itibaren hızla yükseldi.

Yıllara göre gerçekleşen harcamalar şöyle sıralandı:

  • 2021: 50 milyar 781 milyon 566 bin TL
  • 2022: 55 milyar 171 milyon TL
  • 2023: 97 milyar 181 milyon TL
  • 2024: 166 milyar 378 milyon TL
  • 2025: 359 milyar 184 milyon TL
  • 2026 (Ocak-Ekim): 470 milyar 788 milyon TL

Veriler, yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlaşma programı kapsamında yapılan harcamaların beş yıllık dönemde nominal olarak katlandığını ortaya koydu. Özellikle 2024 sonrasında yaşanan hızlı yükseliş, bütçeden sosyal yardımlara ayrılan kaynağın ulaştığı büyüklüğü gözler önüne serdi.

Sosyal yardımlara yönelik bütçe tekliflerinde de yüksek tutarlar öne çıktı. Bakanlığa, yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlar kapsamında 2027 yılı için 345 milyar 202 milyon 248 bin TL ödenek teklif edildi.

Öte yandan sosyal yardımlarla desteklenen çocukların sayısı da dikkat çekici boyutlara ulaştı. Haziran 2026 itibarıyla sosyal yardımlardan yararlanan çocuk sayısı 193 bin 601 olarak açıklandı.

Yoksullukla mücadele kapsamında yapılan harcamalardaki artış, sosyal desteklerin bütçe içerisindeki ağırlığını ortaya koyarken, ekonomik koşulların yurttaşların yaşamına etkisi ve sosyal yardımlara duyulan ihtiyacın boyutu konusundaki tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.

Paylaşın

Bakan Akın Gürlek Fon Vurgununda Son Bilançoyu Açıkladı

Fon soruşturmasında 498 şüpheli, 129 tutuklu ve 40,4 milyar liralık tahsilat… Adalet Bakanı Akın Gürlek, yeni deliller doğrultusunda soruşturmanın derinleştirildiğini belirterek kamu görevlileri dahil hukuki sorumluluğu bulunan herkesin incelendiğini açıkladı.

Türkiye’nin gündemine oturan milyarlarca liralık fon soruşturmasında yeni bilanço açıklandı.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmalar kapsamında 498 şüphelinin bulunduğunu, bunlardan 129’unun tutuklandığını ve 289 kişi hakkında adli kontrol kararı verildiğini bildirdi. Soruşturmanın mali boyutuna ilişkin de önemli rakamlar paylaşan Gürlek, 75 kişiden yaklaşık 40,4 milyar lira tahsil edildiğini açıkladı.

Gürlek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, fon soruşturmalarının elde edilen yeni deliller doğrultusunda derinleştirildiğini belirtti. Para hareketleri, malvarlığı devirleri ve bağlantılı hesapların ayrıntılı biçimde incelendiğini vurgulayan Bakan, soruşturmanın yalnızca fon yöneticileri ve piyasa aktörleriyle sınırlı olmadığını, denetim süreçlerine ilişkin iddiaların ve kamu görevlilerinin olası sorumluluklarının da değerlendirildiğini ifade etti.

Bakan Gürlek’in paylaştığı verilere göre soruşturmalar kapsamında şu ana kadar 498 şüpheli hakkında işlem yapıldı. Bu kişilerin 129’u tutuklanırken, 289’u hakkında adli kontrol tedbiri uygulandı. Hakkında yakalama kararı bulunan 54 şüphelinin yakalanmasına yönelik çalışmaların sürdüğü, gözaltındaki 22 kişinin ise adli işlemlerinin devam ettiği bildirildi.

Soruşturma kapsamında suçtan elde edildiği değerlendirilen gelirlerin kaçırılmasını önlemek amacıyla 417 gerçek kişi ile 149 tüzel kişinin malvarlığı hakkında el koyma ve dondurma kararı uygulandı.

Soruşturmanın en dikkat çekici başlıklarından biri de geri kazanılan para miktarı oldu. Gürlek, gönüllü iade ve geri kazanım çalışmaları kapsamında 75 kişiden yaklaşık 40,4 milyar lira tahsil edildiğini açıkladı. Ancak Bakan, paranın iade edilmesinin soruşturma bakımından tek başına yeterli olmayacağının altını çizdi. Gürlek, “Gönüllü iade yapılması, tek başına hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz” ifadelerini kullandı.

Bakan, soruşturmanın temel önceliğinin iyi niyetli yatırımcıların haklarının korunması ve vatandaşların kaybettikleri birikimlerine kavuşabilmesi için hukuki süreçlerin etkin biçimde yürütülmesi olduğunu belirtti.

Soruşturmanın kapsamına ilişkin değerlendirmesinde hukukun herkes için eşit uygulanacağı mesajını veren Gürlek, kişilerin makamlarının, unvanlarının veya bağlantılarının kendilerine ayrıcalık sağlamayacağını vurguladı. Gürlek açıklamasında, “Bizim için belirleyici olan kişilerin makamı, unvanı veya bağlantıları değil, somut deliller ve hukuki sorumluluktur” dedi.

Fon yöneticileri ve piyasa aktörlerinin yanı sıra denetim süreçlerine ilişkin iddiaların da soruşturulduğunu belirten Bakan, kamu görevlileri dahil hukuki sorumluluk doğurabilecek bütün hususların yetkili adli makamlarca değerlendirildiğini kaydetti.

Hiçbir iddianın peşinen doğru kabul edilmeyeceğini ve hiçbir somut delilin göz ardı edilmeyeceğini ifade eden Gürlek, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için çalışmaların kararlılıkla sürdürüleceğini bildirdi.

Fon Koordinasyon Kurulu Toplandı

Soruşturmanın mali ve idari boyutunun değerlendirilmesi amacıyla ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon da sürüyor. Gürlek, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında 10’uncu Fon Koordinasyon Kurulu Toplantısı’nın gerçekleştirildiğini açıkladı.

Toplantıda soruşturmaların seyri, mali incelemeler, uygulanan tedbirler ve yatırımcıların haklarının korunmasına yönelik çalışmalar ele alındı. Adalet Bakanlığı, ilgili kurumlarla koordinasyon içinde sürecin takip edildiğini bildirdi.

Paylaşın

Konut Fiyatları Yüzde 21,1 Arttı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026 yılı Ekim ayına ilişkin Konut Fiyat Endeksi (KFE) ve Yeni Kiracı Kira Endeksi (YKKE) verilerini açıkladı.

Verilere göre konut fiyatları ekim ayında aylık bazda artış gösterirken, yıllık bazda enflasyondan arındırılmış reel olarak geriledi. Yeni kiracı kira endeksinde de benzer bir tablo ortaya çıktı.

Konut Fiyat Endeksi (KFE), 2026 yılı Ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 0,7 artarak 240,9 seviyesine yükseldi. Bir önceki yılın aynı ayına göre nominal olarak yüzde 21,1 artan endeks, reel olarak ise yüzde 6,6 azaldı.

Türkiye’deki konutların kalite etkisinden arındırılmış fiyat değişimlerini ölçmek amacıyla hesaplanan KFE, 2023 yılı baz alınarak (2023=100) oluşturuluyor.

Ekim ayında konut fiyatları İstanbul ve Ankara’da aylık bazda artarken İzmir’de geriledi. Bir önceki aya göre İstanbul’da yüzde 1,1, Ankara’da yüzde 1,6 artış kaydedilirken İzmir’de yüzde 0,6 düşüş yaşandı.

Yıllık bazda değerlendirildiğinde ise konut fiyatları İstanbul’da yüzde 24,8, Ankara’da yüzde 22,7, İzmir’de yüzde 17,9 oranında arttı.

Bölgesel verilere göre, Ekim 2026 döneminde yıllık konut fiyat artışının en yüksek olduğu bölge yüzde 24,8 ile İstanbul oldu. En düşük yıllık artış ise yüzde 13 ile Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ’ı kapsayan bölgede gerçekleşti.

Yeni kiracı kiralarında yıllık artış yüzde 24,5

TCMB’nin açıkladığı Yeni Kiracı Kira Endeksi (YKKE) verileri de kira piyasasındaki değişimi ortaya koydu.

Ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 0,1 artan endeks, yıllık bazda nominal olarak yüzde 24,5 yükseldi. Ancak endeksin reel değişimi aynı dönemde yüzde 4,1 düşüş olarak kaydedildi.

İstanbul ve İzmir’de yeni kiracı kira endeksi aylık bazda gerilerken Ankara’da artış gösterdi. Ekim ayında bir önceki aya göre İstanbul’da yüzde 0,5, İzmir’de yüzde 1,3 düşüş yaşanırken Ankara’da yüzde 1,3 artış gerçekleşti.

Yıllık değişimlere bakıldığında yeni kiracı kiraları İstanbul’da yüzde 31, Ankara’da yüzde 26,6, İzmir’de ise yüzde 20 oranında arttı.

Bölgesel verilere göre, yeni kiracı kira endeksinde yıllık artışın en yüksek olduğu bölge yüzde 31 ile İstanbul oldu. En düşük artış ise yüzde 16,2 ile Adana ve Mersin bölgesinde kaydedildi.

Paylaşın

Tarımda Üretici Enflasyonu Yüzde 9,69

Tarım ürünü üretici enflasyonu, ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 1,02, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 9,69 arttı. On iki aylık ortalamalara göre artış yüzde 27,64 olarak gerçekleşti.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2026 yılı Ekim ayına ilişkin Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) verilerini açıkladı.

Tarım ürünü üretici enflasyonu, ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 1,02, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 9,69 arttı. On iki aylık ortalamalara göre artış yüzde 27,64 olarak gerçekleşti.

TÜİK verilerine göre Tarım-ÜFE, ekim ayında bir önceki yılın aralık ayına kıyasla yüzde 8,12 yükseldi. Böylece tarım sektöründeki üretici fiyatlarında yıllık artış devam etti.

Sektörler bazında incelendiğinde, ekim ayında bir önceki aya göre tarım ve avcılık ürünleri ile ilgili hizmetlerde yüzde 1,13 artış yaşandı. Ormancılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde yüzde 0,37, balık ve diğer balıkçılık ürünleri, su ürünleri ve balıkçılık için destekleyici hizmetlerde ise yüzde 0,75 düşüş kaydedildi.

Ana ürün gruplarında tek yıllık bitkisel ürünlerin üretici fiyatları yüzde 7,94 artarken, çok yıllık bitkisel ürünlerde yüzde 7,13 gerileme görüldü. Canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerde ise fiyatlar bir önceki aya göre yüzde 0,91 yükseldi.

Alt ürün gruplarında en dikkat çekici değişim turunçgillerde yaşandı. Turunçgiller, yıllık bazda yüzde 57,83’lük düşüşle üretici fiyatlarının en fazla gerilediği alt grup oldu.

Aylık değişimde de turunçgiller ilk sırada yer aldı. Bu ürün grubunda üretici fiyatları ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 27,67 azaldı.

Ekim ayı verileri, tarım ürünü üretici enflasyonunun yıllık bazda yüzde 9,69 seviyesinde gerçekleştiğini ortaya koyarken, on iki aylık ortalamalardaki yüzde 27,64’lük artış dikkat çekti.

Paylaşın

Babil Ve Asur Hukuku: Kadın Babanın Ve Kocanın Malı!

Sümerlerden Babillilere, Asurlulardan Akadlara kadar pek çok uygarlığın yükseldiği Mezopotamya; binlerce yıl öncesine ait çivi yazılı tabletleriyle geçmişin toplumsal, ekonomik ve hukuki düzenine ışık tutmaktadır.

Haber Merkezi / Özellikle Hammurabi Kanunları ve Orta Asur Kanunları; dönemin aile yapısını, mülkiyet anlayışını ve kadınların toplumdaki konumunu anlamak için son derece önemli tarihsel kaynaklardır.

Bu hukuk metinleri incelendiğinde, Babil ve Asur toplumlarında kadının hukuki statüsünün büyük ölçüde erkek egemen aile yapısı tarafından belirlendiği görülmektedir. Kadın; modern anlamda bağımsız bir birey ve eşit haklara sahip bir hukuk öznesi olarak değil, öncelikle babasının, evlendikten sonra ise kocasının otoritesi altında değerlendirilen bir aile üyesiydi. Evlilik, miras, boşanma ve cinsellik gibi hayatın en temel alanlarında kadının hak ve özgürlükleri, çoğunlukla erkeklerin çıkarları ve aile düzeninin devamlılığı doğrultusunda şekilleniyordu.

Ancak Babil ve Asur hukukunda kadınların hiçbir hukuki veya ekonomik hakka sahip olmadığını söylemek de doğru değildir. Bazı kadınlar mülk edinebiliyor, ticaret yapabiliyor, miras alabiliyor ve belirli koşullarda boşanma talebinde bulunabiliyordu. Buna rağmen söz konusu haklar, toplumun genelinde hâkim olan ataerkil düzeni ortadan kaldırmıyordu. Özellikle evli kadınların bedeni, cinselliği, emeği ve ekonomik varlığı üzerindeki erkek denetimi, bu hukuk sistemlerinin en belirgin özelliklerinden biriydi.

1. Babil Hukuku ve Hammurabi Kanunları: Evlilik, Mülkiyet ve Erkek Otoritesi

MÖ 18. yüzyılda Babil Kralı Hammurabi tarafından hazırlatılan ve yaklaşık 282 hukuki hüküm içeren Hammurabi Kanunları, Mezopotamya hukuk tarihinin en önemli belgelerinden biridir. Günümüzde Louvre Müzesi’nde sergilenen ünlü dikilitaş üzerine kazınmış bu hükümler; yalnızca suç ve cezaları değil, aile ilişkilerini, evlilik sözleşmelerini, miras düzenini ve kadınların hukuki konumunu da ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.

Hammurabi Kanunları’nda kadınlar belirli hukuki güvencelere sahipti. Ancak bu güvencelerin önemli bir bölümü, kadının bireysel özgürlüğünü korumaktan ziyade evlilik kurumunu, aile düzenini ve ekonomik ilişkileri güvence altına almaya yönelikti.

Evlilik: Bir Aile Sözleşmesi ve Ekonomik İlişki

Babil toplumunda evlilik, günümüzdeki anlamıyla yalnızca iki kişinin kişisel tercihlerine dayanan bir birliktelik değildi. Büyük ölçüde aileler arasında yapılan anlaşmalarla şekillenen evlilik, aynı zamanda ekonomik ve toplumsal bir sözleşme niteliği taşıyordu.

Evlilik sürecinde damat tarafının gelinin ailesine verdiği terhatum adı verilen evlilik ödemesi ile gelinin ailesi tarafından sağlanan çeyiz (şeriktum veya ilgili tabletlerde farklı adlandırmalarla geçen mal varlığı), bu ilişkinin ekonomik boyutunu oluşturuyordu. Dolayısıyla evlilik, iki ailenin ekonomik ve toplumsal çıkarlarının bir araya geldiği kurumsal bir yapıydı.

Kadının evlilik yoluyla başka bir haneye katılması, onun yaşamını doğrudan erkek egemen aile düzenine bağlı hâle getiriyordu. Koca, aile reisi olarak geniş yetkilere sahipti. Kadının günlük yaşamı, ekonomik faaliyetleri ve aile içindeki konumu büyük ölçüde bu otorite çerçevesinde belirleniyordu.

Babanın Otoritesi: Kız Çocukları Üzerinde Ekonomik Tasarruf

Babil hukukunda baba, aile içindeki en güçlü otorite konumundaydı. Özellikle evlenmemiş kız çocuklarının evlilik kararları ve ekonomik geleceği üzerinde belirleyici bir söz hakkına sahipti.

Dönemin ekonomik koşulları, ailelerin çocuklarını borç ilişkilerinin bir parçası hâline getirmesine de imkân tanıyordu. Hammurabi Kanunları’nın 117. maddesi; kişinin borcu nedeniyle eşini, oğlunu veya kızını hizmet karşılığında alacaklıya vermesini düzenliyordu. Ancak bu uygulamaya üç yıllık bir süre sınırı getiriliyor, dördüncü yılda bu kişilerin özgür bırakılmaları öngörülüyordu.

Bu hüküm, dönemin hukuk anlayışında eşlerin ve çocukların ekonomik borç ilişkilerine dâhil edilebildiğini açıkça ortaya koymaktadır. Kadın ve çocukların özgürlüğünün, aile reisinin ekonomik kararlarından ne ölçüde etkilenebildiğini kanıtlayan bu düzenleme; ataerkil yapının yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda hukuki bir nitelik taşıdığını da gözler önüne sermektedir.

Zina ve Kadının Cinselliği Üzerindeki Denetim

Babil hukukunda kadınların cinselliği, aile düzeninin ve özellikle soyun devamlılığının korunması için büyük önem taşıyordu. Bu nedenle evli bir kadının başka bir erkekle ilişki yaşaması ağır yaptırımlara bağlanmıştı.

Hammurabi Kanunları’nın 129. maddesine göre, evli bir kadın başka bir erkekle zina yaparken yakalandığında her iki kişi de bağlanarak suya atılıyordu. Bununla birlikte kadının kocası eşini bağışlayarak hayatını kurtarabiliyor, kral da belirli koşullarda affetme yetkisini kullanabiliyordu.

Burada dikkat çekici olan, kadının yaşamı ve geleceği üzerindeki karar mekanizmasında kocanın sahip olduğu belirleyici konumdur. Üstelik erkeklerin evlilik dışı ilişkileri aynı hukuki ve toplumsal ölçütlerle değerlendirilmediğinden, cinsel ahlak konusunda kadın ve erkek arasında derin bir eşitsizlik bulunuyordu.

Böylece kadının cinselliği, kişisel bir özgürlük alanı olmaktan çıkarılarak evlilik kurumunun, erkek soyunun ve aile mülkiyetinin korunmasıyla ilişkilendiriliyordu.

2. Asur Hukuku: Kadın Üzerindeki Denetimin Daha Sert Biçimi

Kuzey Mezopotamya’da gelişen Asur uygarlığı, güçlü askerî yapısı ve merkezi yönetimiyle öne çıkıyordu. Bu toplumsal ve siyasal düzenin izleri, özellikle MÖ 2. binyılın sonlarına tarihlenen Orta Asur Kanunları’nda açıkça görülmektedir.

Orta Asur Kanunları; kadınların giyiminden evlilik ilişkilerine, cinsel davranışlarından aile içindeki sorumluluklarına kadar pek çok alanı ayrıntılı biçimde düzenliyordu. Bu metinlerde kadınların toplumsal statüsünün, medeni durumunun ve ait oldukları sınıfın hukuki düzenlemeler üzerinde doğrudan etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Babil hukukunda da güçlü olan erkek otoritesi, Asur hukukunda özellikle kadınların kamusal görünürlüğü ve cinselliği üzerinde çok daha ayrıntılı ve sert kurallarla karşımıza çıkmaktadır.

Örtünme Zorunluluğu: Kadının Statüsünü Belirleyen Kıyafet

Orta Asur Kanunları’nın en dikkat çekici hükümlerinden biri, kadınların kamusal alanda örtünmesine ilişkin düzenlemelerdir. Bu hükümler, örtünmenin yalnızca dinî veya geleneksel bir davranış olmadığını, aynı zamanda toplumsal statüyü belirleyen hukuki bir işaret olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır.

Kanunlara göre evli kadınlar, dul kadınlar ve belirli statüdeki özgür kadınlar sokakta örtünmek zorundaydı. Buna karşılık cariyelerin ve fahişelerin örtünmesi yasaklanmıştı. Bu yasak yalnızca bir giyim kuralının ihlali olarak görülmüyor, doğrudan toplumsal hiyerarşiye karşı bir başkaldırı olarak değerlendiriliyordu.

Orta Asur Kanunları’nın 40. maddesinde, örtünmesi yasak olan bir kadının kendisini örtmesi durumunda cezalandırılması öngörülüyordu. Cezalar arasında dayak, kulak kesme ve zorla çalıştırma gibi son derece ağır yaptırımlar bulunuyordu. Ayrıca bu kurala aykırı davranan kadının yanı sıra, onu denetlemekle yükümlü kişilere yönelik yaptırımlar da uygulanıyordu.

Bu düzenleme, kadınların kıyafetlerinin dahi kendi tercihlerine bırakılmadığını kanıtlamaktadır. Bir kadının toplum içindeki görünümü; özgür iradesinden ziyade medeni durumuna, sosyal sınıfına ve erkek egemen düzen içindeki konumuna göre belirleniyordu.

Kocanın Yetkisi: Kadının Bedeni ve Yaşamı Üzerinde Erkek Denetimi

Asur hukukunda kocanın aile içindeki otoritesi oldukça genişti. Kadının davranışları, evlilik yükümlülükleri ve cinsel yaşamı üzerindeki denetim, hukuk kurallarıyla destekleniyordu.

Orta Asur Kanunları’nda kadına yönelik fiziksel şiddet, aşağılayıcı muamele ve çeşitli cezalandırma biçimlerini düzenleyen hükümler yer alıyordu. Özellikle kadının sadakatsizliği, kocasının otoritesine karşı gelmesi veya toplumsal kuralları ihlal etmesi ağır sonuçlar doğurabiliyordu.

Bu durum; kocanın yalnızca ekonomik açıdan aile reisi olmadığını, aynı zamanda evlilik ilişkisi içinde cezalandırma ve denetleme yetkisi kullanan bir otorite olarak konumlandırıldığını ortaya koymaktadır.

Kadının bedeni, cinselliği ve davranışları üzerinde kurulan bu denetim, Asur toplumundaki ataerkil yapının en çarpıcı göstergelerinden biridir.

Dul Kadınlar: Kocanın Ölümünden Sonra Bile Süren Bağımlılık

Kadının hukuki konumu, kocasının ölümüyle birlikte her zaman bağımsızlaşmıyordu. Dul kadınların ekonomik ve toplumsal geleceği, çoğu zaman kocasının ailesi ve miras düzenlemeleri tarafından belirleniyordu.

Asur hukukunda dul kadının kocasının ailesiyle ilişkisi, çocuklarının durumu ve yeniden evlenme hakkı belirli kurallara bağlanmıştı. Bazı durumlarda kadının kocasının ailesi içinde kalması ve belirli ailevi yükümlülükleri yerine getirmesi bekleniyordu.

Ancak dul kadınların doğrudan bir eşya gibi miras bırakıldığını söylemek, hukuki kaynakların sunduğu tabloyu aşırı genelleştirmek olur. Daha doğru bir ifadeyle dul kadının ekonomik ve toplumsal geleceği, çoğu zaman erkek akrabaların ve aile çıkarlarının belirlediği bir düzen içinde şekilleniyordu.

Bu durum, kadının evlilik sona erdikten sonra bile ataerkil aile yapısının denetiminden tamamen kurtulamadığını kanıtlamaktadır.

3. Miras ve Ekonomik Haklar: Servetin Erkek Soyunda Kalması

Babil ve Asur toplumlarında mülkiyet; yalnızca ekonomik zenginliğin değil, aynı zamanda toplumsal gücün ve aile içindeki otoritenin de temel kaynağıydı. Bu nedenle miras hukukunun en önemli amaçlarından biri, aile servetinin korunması ve kuşaktan kuşağa aktarılmasıydı.

Her iki toplumda da erkek çocukların miras sistemindeki konumu genellikle daha güçlüydü. Özellikle aileye ait toprakların ve diğer önemli taşınmazların erkek soyunda kalması tercih ediliyordu. Kız çocuklarının evlilik yoluyla başka bir aileye katılması, mirasın farklı bir haneye geçmesi ihtimalini doğurduğundan, kızlara yönelik miras düzenlemelerinde farklı uygulamalar geliştirilmişti.

Çeyiz: Kadının Güvencesi mi, Ailenin Ekonomik Aracı mı?

Babil hukukunda kız çocuklarına evlilik sırasında verilen çeyiz, kadının ekonomik geleceği için önemli bir güvenceydi. Çeyiz, yalnızca evlilik masraflarını karşılayan bir ödeme değil, aynı zamanda kadının kendi ailesinden getirdiği ekonomik varlığı temsil ediyordu.

Hammurabi Kanunları’nda çeyizin korunmasına ilişkin çeşitli hükümler bulunuyordu. Örneğin kocanın ölümü hâlinde kadının çeyizi üzerindeki hakları ve çocukların miras paylaşımındaki konumları belirli kurallara bağlanmıştı.

Bununla birlikte çeyizin varlığı, kadının ekonomik bağımsızlığa sahip olduğu anlamına gelmiyordu. Kadının bu mal varlığını kullanması ve yönetmesi, evlilik sözleşmesine ve hukuki statüsüne göre değişebiliyordu. Özellikle evlilik süresince kocanın aile reisi olarak sahip olduğu ekonomik yetkiler, kadının mal varlığı üzerindeki fiilî kontrolünü sınırlandırabiliyordu.

Dolayısıyla çeyiz; bir yandan kadına belirli bir ekonomik güvence sağlarken diğer yandan evlilik kurumunun ekonomik yapısının önemli bir parçasını oluşturuyordu.

Kadınların Mülk Edinme ve Ticaret Yapma Hakkı

Babil ve Asur toplumlarında kadınların ekonomik hayata hiçbir şekilde katılmadığını söylemek doğru değildir. Tarihsel belgeler; bazı kadınların mülk sahibi olabildiğini, ticari faaliyetlerde bulunabildiğini, borç verebildiğini ve belirli ekonomik işlemlere taraf olabildiğini kanıtlamaktadır.

Özellikle rahibeler ve yüksek toplumsal statüye sahip kadınlar, bazı durumlarda diğer kadınlara kıyasla daha geniş ekonomik haklardan yararlanabiliyordu. Örneğin Babil’de naditum olarak bilinen bazı kadınlar, ailelerinden aldıkları mülkleri yönetebiliyor ve çeşitli ticari faaliyetlerde bulunabiliyordu.

Bu örnekler, Mezopotamya toplumlarında kadının hukuki statüsünün her zaman tek tip olmadığını göstermesi bakımından önemlidir. Ancak ekonomik haklara sahip kadınların varlığı, genel ataerkil düzenin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kadının ekonomik gücü ve bağımsızlığı; toplumsal sınıfına, medeni durumuna, ailesine ve sahip olduğu özel hukuki statüye göre değişiyordu.

Başka bir ifadeyle Mezopotamya’da bazı kadınlar ekonomik hayatta aktif rol üstlenebilse de kadınların büyük çoğunluğu erkek egemen aile yapısının çizdiği sınırlar içinde yaşamlarını sürdürüyordu.

4. Babil ve Asur Hukukunda Kadının Ortak Yazgısı: Bireysel Özgürlükten Önce Aile Çıkarları

Babil ve Asur hukuk sistemleri arasında önemli farklılıklar bulunmasına rağmen, kadınların toplumsal konumu konusunda ortak bir anlayış dikkat çekmektedir: Aile düzeninin korunması ve mülkiyetin devamlılığı, kadının bireysel özgürlüğünden daha öncelikli kabul ediliyordu.

Babil’de evlilik sözleşmeleri, çeyiz, miras ve zina hükümleriyle şekillenen bu anlayış; Asur’da kadınların örtünmesine, cinsel davranışlarına ve aile içindeki konumlarına ilişkin çok daha ayrıntılı kurallarla kendisini gösteriyordu.

Her iki uygarlıkta da kadınların yaşamları, yalnızca kendi kararlarıyla belirlenen bağımsız bir alan değildi. Babalarının evinde aile reisinin, evlendikten sonra ise kocalarının otoritesi altında yaşamaları bekleniyordu.

Bu düzenin temelinde üç önemli unsur bulunuyordu:

Mülkiyetin korunması: Aile servetinin başka hanelere geçmesini önlemek ve ekonomik varlığı erkek soyunda devam ettirmek.

Soyun devamlılığı: Kadının cinselliğini ve doğurganlığını denetleyerek babalık ve miras ilişkilerinin güvence altına alınmasını sağlamak.

Toplumsal hiyerarşinin sürdürülmesi: Kadınları medeni durumlarına, toplumsal sınıflarına ve erkeklerle olan ilişkilerine göre farklı hukuki statülere ayırmak.

Bu üç unsur, kadının yalnızca aile içindeki konumunu değil, toplumun genelindeki hukuki ve ekonomik yerini de belirliyordu.

Babil ve Asur hukuk sistemleri, insanlık tarihinin ilk yazılı hukuk gelenekleri arasında yer almaları nedeniyle büyük önem taşımaktadır. Ancak bu hukuk metinleri; yalnızca geçmişte suçların nasıl cezalandırıldığını veya ekonomik ilişkilerin nasıl düzenlendiğini değil, aynı zamanda toplumdaki güç ilişkilerinin nasıl kurulduğunu da ortaya koymaktadır.

Hammurabi Kanunları ve Orta Asur Kanunları incelendiğinde, kadının hukuki statüsünün büyük ölçüde erkek egemen aile yapısı tarafından belirlendiği açıkça görülmektedir. Kadın; babasının evinde evlilik ve ekonomik kararlar üzerinde sınırlı söz hakkına sahip bir aile üyesi, kocasının evinde ise aile düzeninin, soyun devamlılığının ve ekonomik üretimin temel bir unsuru olarak konumlandırılmıştır.

Özellikle zina cezaları, örtünme zorunluluğu, borç karşılığında aile üyelerinin hizmete verilmesi ve miras düzenlemeleri; kadının bedeni ve emeği üzerindeki denetimin hukuki kurallarla nasıl desteklendiğini gözler önüne sermektedir.

Elbette bu toplumlarda kadınların hiçbir hakka sahip olmadığını veya her kadının aynı koşullarda yaşadığını söylemek tarihsel gerçekliği basitleştirmek olur. Mülk edinebilen, ticaret yapabilen ve belirli hukuki güvencelerden yararlanabilen kadınlar da vardı. Ancak bu istisnalar, genel toplumsal düzenin erkek egemen niteliğini değiştirmiyordu.

Sonuç olarak Babil ve Asur hukukunda kadın, modern anlamda bağımsız ve eşit bir birey olarak kabul edilmekten uzaktı. Kadının toplumsal değeri çoğu zaman babasıyla, kocasıyla, doğurduğu çocuklarla ve ait olduğu aileyle kurduğu ilişki üzerinden belirleniyordu.

Binlerce yıl önce çivi yazılı tabletlere kaydedilen bu hükümler; hukukun yalnızca adaleti sağlayan bir araç olmadığını, aynı zamanda dönemin toplumsal güç ilişkilerini, eşitsizliklerini ve mülkiyet anlayışını da yansıtabildiğini kanıtlamaktadır.

Mezopotamya’nın bu iki büyük uygarlığında kadınların hukuki konumu, tarihin en eski yazılı hukuk düzenlerinden itibaren kadın ve erkek arasındaki eşitsizliğin nasıl kurumsallaştırıldığını anlamak için çarpıcı bir örnek sunmaktadır.

Paylaşın

Tuncer Bakırhan: Barışın Doğrusu Müzakere Ve Hukuktur

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM) Eş Genel Başkanı Tuncer Bakırhan, partisinin haftalık Meclis Grup Toplantısı’nda yaptığı konuşmada Türkiye’nin siyasi, ekonomik ve toplumsal gündemine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Konuşmasına cezaevinde hastalanan ve tahliye edildikten sonra yaşamını yitiren siyasi tutuklu Abdulvahap Adsoy’u anarak başlayan Bakırhan, hasta tutukluların tedavi koşullarına dikkat çekti.

Adsoy’un 30 yılı aşkın süre cezaevinde kaldığını ve kanser hastalığına yakalanmasına rağmen tedavisinin geciktirildiğini belirten Bakırhan, avukatları ve ailesinin başvurularının dikkate alınmadığını söyledi. Adsoy’un hastalığı ilerledikten sonra 28 Nisan 2024’te tahliye edildiğini ancak yaşamını yitirdiğini ifade eden Bakırhan, benzer durumların cezaevlerinde devam ettiğini kaydetti.

Tuncer Sağlam’ın da günler önce yaşamını yitirdiğini hatırlatan Bakırhan, Sincan Kadın Kapalı Cezaevi’nden Etlik Şehir Hastanesi’ne kaldırılan Newroz Bozkurt ile Kayseri Bünyan Cezaevi’nde dördüncü evre kanserle mücadele eden Evin Zapsu ve Evin Karasu’nun durumuna dikkat çekti.

Cezaevlerinde hastalığı ilerlemiş yaklaşık 50 tutuklu bulunduğunu belirten Bakırhan, hasta tutukluların tedavisi için yeni bir yasal düzenlemenin beklenmemesi gerektiğini söyledi. “Bir daha cezaevinden bir hasta tutsağın yaşamını yitirmesini istemiyoruz” diyen Bakırhan, yetkilileri sorumluluk almaya çağırdı.

TUHAD-FED, hasta tutuklu yakınları, avukatlar ve milletvekillerinin saat 14.00’te Adalet Bakanlığı önünde süresiz oturma eylemine başlayacağını aktaran Bakırhan, eylemin hasta tutukluların durumuna ilişkin somut bir taahhüt verilene kadar sürdürüleceğini belirtti.

Kürdistan Sosyalist Partisi (PSK) Genel Başkanı Bayram Bozyel, parti yöneticisi Hasan Dağtekin, PDK yöneticisi Mehmet Can Azbay ve siyasetçi Fuat Önen’in gözaltına alınmasına da tepki gösteren Bakırhan, Kürtlerin örgütlenme ve düşüncelerini ifade etme haklarının korunmasının ilkesel bir tutum olduğunu vurguladı.

Bakırhan, siyasi ve ideolojik farklılıkların gözaltı gerekçesi yapılamayacağını belirterek Kürt siyasetçilerin siyasi faaliyetleri ve fikirleri nedeniyle gözaltına alınmasını kabul etmediklerini söyledi.

Sözcü TV’ye kayyım atanmasını da eleştiren Bakırhan, basının kayyım uygulamaları ve yargı yoluyla susturulmasına karşı olduklarını ifade etti. Basının sesini kısmanın Türkiye’nin sorunlarını çözmeyeceğini belirten Bakırhan, bu tür uygulamaların Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne katkı sunmak yerine zarar verdiğini dile getirdi.

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne ilişkin değerlendirmelerde bulunan Bakırhan, Türkiye’nin yaklaşık bir asırdır çözülemeyen Kürt meselesini artık konuşabildiğini belirtti. Sürecin Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında ortak ve eşit yaşam projesi olarak ele alınması gerektiğini söyleyen Bakırhan, siyasetin en önemli sorumluluğunun barışa giden yolu doğru tarif etmek olduğunu ifade etti.

“Barışın doğrusu müzakere ve hukuktur. Barışın yanlışı da bellidir. Barışın yanlışı oyalamaktır, ertelemektir” diyen Bakırhan, demokratik siyasete yönelik tahammülsüzlüğün süreci olumsuz etkilediğini kaydetti.

Sürecin dört aşamadan oluştuğunu belirten Bakırhan, ilk aşamanın silahların susması ve çatışmaların sona ermesi olduğunu, ikinci aşamada ise diyalog ve müzakere zemininin oluşturulduğunu söyledi. Üçüncü aşamanın hukuki ve siyasi çerçevenin hazırlanması olduğunu ifade eden Bakırhan, Meclis’te kurulan komisyon ve çıkarılan yasanın bu kapsamda değerlendirilebileceğini belirtti.

Dördüncü aşamanın demokratik siyasetin önünün açılması ve temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması olduğunu kaydeden Bakırhan, “İlk iki aşamayı geride bıraktık. Artık üçüncü aşamanın içindeyiz, dördüncü aşamanın da kapısındayız” dedi.

Abdullah Öcalan’ın yeni yerine geçmesiyle çalışma koşullarının değiştiğini belirten Bakırhan, daha hızlı ve verimli çalışabilmesi amacıyla sekreteryasının güçlendirildiğini açıkladı.

Silahsızlanma sürecinin ilerlemesiyle birlikte hukukun ve siyasetin devreye girmesi gerektiğini vurgulayan Bakırhan, siyasi iklim normalleşmeden kalıcı barışın sağlanamayacağını söyledi.

Meclis’in barış konusunda daha güçlü bir irade ortaya koyması gerektiğini belirten Bakırhan, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ile yaptıkları görüşmede Çerçeve Yasa’nın uygulanması ve izleme komisyonunun bir an önce kurulması taleplerini ilettiklerini aktardı.

Kurulacak komisyonun yalnızca süreci izleyen bir yapı olmaması gerektiğini ifade eden Bakırhan, komisyonun taraflarla görüşmesini, kamuoyunu bilgilendirmesini ve sivil toplumun sürece katılımını sağlamasını istedi. Kurtulmuş’un öneri ve eleştirilere olumlu yaklaştığını belirten Bakırhan, komisyonun önümüzdeki günlerde çalışmalarına başlamasını beklediklerini söyledi.

HABAŞ’taki işçi ölümleri: “Ölüm hep emekçiye mi düşer?”

Konuşmasında ekonomik sorunlara ve iş cinayetlerine de geniş yer ayıran Bakırhan, 9 Kasım’da İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen iş kazasında 19 emekçinin yaşamını yitirmesine değindi.

DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları ve beraberindeki heyetin taziye ziyareti ve incelemelerde bulunmak üzere bölgeye gittiğini belirten Bakırhan, yaşamını yitiren işçilerin hayat hikâyelerini anlattı.

25 yaşındaki mühendis Kadir Kağan Öztürk’ün fabrikada üç aydır çalıştığını, 40 yaşındaki Göksal Unaldı’nın ise ilk iş gününde yaşamını yitirdiğini söyleyen Bakırhan, 61 yaşındaki Abdülkadir Kınacı’nın emekli olmasına rağmen geçinemediği için yeniden çalışmak zorunda kaldığını ifade etti.

İş güvenliği önlemlerinin alınmamasını ve kâr hırsının işçi yaşamının önüne geçirilmesini eleştiren Bakırhan, “Ölüm hep emekçiye, işçiye mi düşer?” diye sordu.

Bu tür ölümlerin kader olarak görülemeyeceğini belirten Bakırhan, HABAŞ’taki iş cinayetinin takipçisi olacaklarını söyledi. Yaşamını yitiren işçilerin ailelerine de seslenen Bakırhan, DEM Parti’nin ailelerin yanında olacağını ve olayın sorumlularından hesap sorulması için mücadele edeceklerini kaydetti.

Fon vurgunu: “86 milyonu etkileyen bir soygun”

Türkiye ekonomisindeki gelişmeleri de değerlendiren Bakırhan, fon vurgununu yalnızca belirli kişilerin mağdur olduğu sıradan bir adli vaka olarak görmediklerini söyledi. Yaşananları ekonomik politikaların ve sistemdeki sorunların bir sonucu olarak nitelendiren Bakırhan, iktidarın fon vurgununun mağdurlar dışındaki yurttaşları etkilemediği yönündeki açıklamalarını eleştirdi.

Vurgunun ortaya çıkmasından bu yana hane halkı servetinin yaklaşık 80 milyar dolar eridiğini öne süren Bakırhan, yaşananların geniş kesimleri etkileyen bir servet transferi olduğunu savundu.

Bazı sektörlerde üretimin durma noktasına geldiğini, işten çıkarmaların arttığını ve fabrikaların satışa çıkarıldığını belirten Bakırhan, Türkiye genelinde 2 bin 400 fabrikanın üzerinde “Sahibinden satılık” ilanı bulunduğunu söyledi.

Ekonomik sıkıntıların yurttaşların günlük yaşamına yansıdığını ifade eden Bakırhan, yıllardır tasarruf yapmaya ve kemer sıkmaya çağrılan vatandaşların artık dayanacak gücünün kalmadığını dile getirdi.

Zincir marketlere işçi sömürüsü eleştirisi

Üç harfli zincir marketleri de eleştiren Bakırhan, bu işletmelerin yerel esnafı ve üreticiyi baskı altına aldığını, istihdam ve çalışma koşulları açısından ciddi sorunlara yol açtığını savundu.

Siirt’te geleneksel bakkalların yerini zincir marketlerin aldığını belirten Bakırhan, yerel üretimin ve küçük esnafın giderek zayıfladığını söyledi.

Zincir market çalışanlarının uzun mesai saatleri, düşük ücret, mobbing ve iş güvencesizliği gibi sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirten Bakırhan, bazı market çalışanlarının ücretsiz su ve yemek ücretlerinin iyileştirilmesi için eylem yaptığını aktardı.

İşçilerin 14-15 saat çalıştırıldığını, oturmalarının yasaklandığını ve temel ihtiyaçlarının dahi karşılanmadığını söyleyen Bakırhan, market çalışanlarının hak taleplerini desteklediklerini belirtti.

COP31 eleştirisi: “Doğaya yeşil maske takılıyor”

Bakırhan’ın gündemindeki başlıklardan biri de Antalya’da düzenlenen COP31 oldu. İklim zirvesinin doğayı korumak yerine yeni bir kazanç alanına dönüştürüldüğünü savunan Bakırhan, fosil yakıt, petrol, kömür ve madencilik şirketlerinin zirvedeki varlığını eleştirdi.

Bu şirketlerin iklim krizinin nedenleri arasında yer alan faaliyetlerini sürdürdüğünü belirten Bakırhan, COP31’in çevre politikalarına yeşil bir görünüm kazandırma girişimine dönüştürüldüğünü söyledi.

Antalya’daki mermer ve taş ocaklarının doğal alanlara zarar verdiğini, kıyıların lüks otellerin kullanımına açıldığını ve halkın denize erişiminin kısıtlandığını ifade eden Bakırhan, Türkiye’nin iklim performansı endeksinde 64 ülke arasında 53’üncü sırada bulunduğunu hatırlattı.

Sıfır atık politikalarını da eleştiren Bakırhan, Türkiye’nin 650 bin ton plastik atık ithal ettiğini öne sürdü. DEM Parti olarak Antalya’da alternatif Halkların İklim Zirvesi’ne katıldıklarını belirten Bakırhan, Kaz Dağları’ndan Cudi’ye, Gabar’dan Karadeniz’e kadar doğayı ve yaşam alanlarını savunmaya devam edeceklerini söyledi.

“Yeşil Bursa, Beton Bursa’ya dönüştü”

Bursa’daki ekonomik ve çevresel sorunlara da değinen Bakırhan, kentin sanayi ve üretim gücünü kaybettiğini savundu. Geçmişte “Yeşil Bursa” olarak anılan kentin bugün betonlaşma, hava kirliliği ve sanayideki daralmayla karşı karşıya olduğunu belirten Bakırhan, çok sayıda fabrikanın satışa çıkarıldığını söyledi.

Bursa’nın geçmişte Türkiye’nin farklı bölgelerinden gelen insanlara iş ve geçim imkânı sunduğunu ifade eden Bakırhan, bugün ise kentte işsizliğin arttığını ve gençlerin gelecek kaygısı yaşadığını dile getirdi.

Yoksulluğa, ayrımcılığa, hukuksuzluğa ve rant politikalarına karşı Bursalılarla birlikte mücadele edeceklerini kaydetti.

Artuklu Belediyesinin hizmetlerini anlattı

Konuşmasının önemli bir bölümünü Mardin Artuklu Belediyesinin çalışmalarına ayıran Bakırhan, belediyecilik anlayışlarının demokratik, şeffaf, doğadan ve emekten yana olduğunu söyledi.

Mardin’in farklı kimlik ve inançların bir arada yaşadığı çok kültürlü yapısına dikkat çeken Bakırhan, belediyelerde farklı halkların kendi ana dillerinde hizmet alabilmesi için daire başkanlıkları ve müdürlükler kurma kararı aldıklarını ancak idari engellerle karşılaştıklarını belirtti.

Ana dilde hizmetin bir tehdit değil, birlikte yaşamın önemli bir unsuru olduğunu vurgulayan Bakırhan, Artuklu Belediyesinin Türkçe ve Kürtçe okuma yazma kurslarının yanı sıra Arapça ve Süryanice çalışmalarını da sürdürdüğünü aktardı.

Belediyenin çocuklara yönelik tiyatro, sinema ve kültürel etkinlikler düzenlediğini, çok dilli kreş hizmeti sunduğunu ve ihtiyaç sahibi çocuklara kıyafet, kırtasiye ve bisiklet desteği sağladığını belirten Bakırhan; engelli yurttaşlara medikal malzeme, akülü sandalye ve hasta yatağı desteği verildiğini söyledi.

Artuklu’da kadın yaşam merkezleri ve tandırevi projelerinin hayata geçirildiğini, kadınların ekonomik hayata katılımını desteklemek amacıyla tarımsal üretim alanları oluşturulduğunu ifade eden Bakırhan, madde bağımlılığıyla mücadele kapsamında gençlere yönelik eğitim, spor ve kurs çalışmalarının da yürütüldüğünü kaydetti.

Belediyenin halk lokantasında dört çeşit yemeğin 100 liraya sunulduğunu, halk ekmek hizmetinin sürdürüldüğünü belirten Bakırhan, 35 mahallede bir milyon metrekarelik parke taşı döşendiğini ve 65 bin metrekarelik kent ormanının belediyenin sorumluluk alanına kazandırıldığını söyledi. Ayrıca 22 bin metrekarelik sosyal tesis ve spor kompleksinin inşaatına başlanacağını açıkladı.

Artuklu’da üç bin yıllık geçmişe sahip Hassit Merene etkinliğinin yeniden düzenlenmesini de önemsediklerini belirten Bakırhan, bunun halkların ortak tarihini ve kültürel mirasını yaşatmak açısından değerli olduğunu ifade etti.

Kayyım uygulamalarına son verilmesi çağrısı

Mardin Büyükşehir Belediyesine atanan kayyım yönetimini eleştiren Bakırhan, belediyelerin seçilmiş yöneticilerinin görevlerine dönmesi gerektiğini söyledi. Büyükşehir Belediyesinin taşınmazlarının satıldığını öne süren Bakırhan, kayyım yönetiminin belediye kaynaklarını nasıl kullandığının sorgulanması gerektiğini dile getirdi.

Artuklu Belediyesinin devraldığı 180 milyon liralık borcu 80 milyon liraya düşürdüğünü belirten Bakırhan, buna rağmen çok sayıda hizmetin hayata geçirildiğini söyledi.

Mardin Büyükşehir Belediye Eş Başkanı Ahmet Türk ve Devrim Demir’in görevlerine iade edilmesini isteyen Bakırhan, belediyelerin çalışmalarının tarafsız kişiler tarafından incelenmesi çağrısında bulundu.

Hakkâri Belediye Eş Başkanı Mehmet Sıddık Akış’a verilen 19 yıl 6 aylık hapis cezasının istinafta onanmasına da tepki gösteren Bakırhan, kararın hukuki ve siyasi açıdan sorgulanması gerektiğini ifade etti.

Konuşmasının sonunda DEM Parti’nin siyaset ve belediyecilik anlayışını savunan Bakırhan, partilerinin yolsuzluk, rant ve kişisel çıkar ilişkilerinden uzak olduğunu ileri sürdü.

Türkiye’nin adalet, demokrasi ve özgürlük temelinde yönetilmesi gerektiğini belirten Bakırhan, Artuklu Belediyesinin çalışmalarını görmek isteyenleri Mardin’e davet ederek belediye eş başkanlarına, meclis üyelerine, parti örgütlerine ve belediye emekçilerine teşekkür etti.

Paylaşın

Yapay Zekâ Yatırımları Bir Balona Mı Dönüşüyor?

Son birkaç yılda teknoloji dünyasının gündemini belirleyen en önemli gelişmelerden biri yapay zekâ oldu. OpenAI’ın ChatGPT ile başlattığı yeni dönem, yalnızca teknolojik bir dönüşümü değil, aynı zamanda küresel ölçekte büyük bir ekonomik ve finansal hareketliliği de beraberinde getirdi.

Haber Merkezi / Risk sermayesi fonlarından teknoloji devlerine, devletlerden bireysel yatırımcılara kadar geniş bir kesim, yapay zekâyı geleceğin en stratejik yatırım alanlarından biri olarak görmeye başladı. Bu süreçte sektöre milyarlarca dolarlık kaynak aktarılırken yapay zekâ şirketlerinin piyasa değerleri de hızla yükseldi.

Ancak teknoloji dünyasında yaşanan bu büyük heyecan, finans çevrelerinde giderek daha fazla sorgulanıyor. Wall Street’ten Silikon Vadisi’ne uzanan tartışmanın merkezinde ise önemli bir soru var: Yapay zekâ yatırımları, geleceğin ekonomik büyümesini şekillendirecek kalıcı bir dönüşümün parçası mı, yoksa giderek şişen yeni bir finansal balon mu?

Bu soruya yanıt verebilmek için sektöre aktarılan sermayenin büyüklüğüne, şirketlerin gelir ve kârlılık beklentilerine, geçmişte yaşanan teknoloji balonlarına ve mevcut yatırım modelinin sürdürülebilirliğine yakından bakmak gerekiyor.

Milyarlarca Dolarlık Yatırım, Yüz Milyarlarca Dolarlık Gelir Beklentisi

Yapay zekâ sektörüne yönelik en önemli tartışmalardan biri, yapılan yatırımlarla elde edilen gelir arasındaki büyük fark. Teknoloji şirketleri; veri merkezleri, gelişmiş işlemciler, enerji altyapısı ve bulut bilişim sistemleri için her geçen gün daha yüksek tutarlarda harcama yapıyor. Özellikle yapay zekâ modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılması için gereken işlem gücü, sektörün altyapı maliyetlerini olağanüstü seviyelere taşıyor.

Bu konuda dikkat çeken değerlendirmelerden biri, Silikon Vadisi’nin önde gelen risk sermayesi şirketlerinden Sequoia Capital tarafından gündeme getirilen 600 milyar dolarlık gelir tartışması. Söz konusu analizde, yapay zekâ ekosistemine yapılan devasa altyapı yatırımlarının ekonomik karşılığını bulabilmesi için sektörün yıllık yüz milyarlarca dolarlık ek gelir yaratması gerektiğine dikkat çekiliyor.

Mevcut tablo ise bu beklentinin henüz oldukça gerisinde. Üretken yapay zekâ uygulamalarından elde edilen gelirler hızla artsa da veri merkezlerine, çiplere ve enerji altyapısına aktarılan sermayeyi karşılayacak ölçekte bir gelir modeli henüz tam anlamıyla ortaya çıkmış değil. Başka bir ifadeyle şirketler geleceğin pazarını oluşturmak için bugünden büyük harcamalar yaparken bu yatırımların ne zaman ve hangi ölçüde kâra dönüşeceği belirsizliğini koruyor.

Buradaki temel sorun, yapay zekânın ekonomik değer üretip üretmeyeceğinden çok, bu değerin yapılan yatırımları karşılayacak büyüklüğe ne zaman ulaşacağı. Yatırımcıların giderek daha fazla sorguladığı konu da tam olarak bu: Teknolojik başarı, finansal başarıya dönüşebilecek mi?

Dot-Com Balonunun İzleri Yeniden mi Görülüyor?

Bugünkü yapay zekâ yatırımlarının 1990’ların sonunda yaşanan Dot-Com balonuyla karşılaştırılması tesadüf değil. İnternetin hızla yaygınlaştığı o dönemde, dijital ekonominin geleceğine yönelik büyük beklentiler şirket değerlemelerini olağanüstü seviyelere taşımıştı. İnternetle ilişkili olan hemen her girişim yatırımcıların ilgisini çekiyor, henüz sürdürülebilir bir gelir modeli oluşturamamış şirketler bile yüksek piyasa değerlerine ulaşabiliyordu. Ancak beklentilerin gerçekleşmemesiyle birlikte 2000 yılında başlayan çöküş, çok sayıda şirketin piyasadan silinmesine neden oldu.

Bugün yapay zekâ alanında da benzer bir yatırım iştahı görülüyor. Şirketlerin faaliyetlerine yapay zekâ vurgusu eklemesi bile yatırımcıların ilgisini çekebiliyor. Gelecekte oluşabilecek büyük pazarın dışında kalmak istemeyen yatırımcılar, “kaçırma korkusuyla” (FOMO) henüz somut finansal sonuçlar üretmeyen projelere dahi yüksek değerlemeler üzerinden kaynak aktarabiliyor.

Bununla birlikte iki dönem arasında önemli bir fark bulunuyor. Dot-Com balonunun önemli bir bölümü, henüz kârlılık sağlayamayan ve finansal açıdan kırılgan internet girişimleri üzerinden şekillenmişti. Bugünkü yapay zekâ yatırımlarının büyük bir kısmı ise Microsoft, Google, Amazon ve Meta gibi güçlü nakit akışına ve devasa finansal kaynaklara sahip teknoloji devleri tarafından finanse ediliyor.

Bu durum, olası bir piyasa düzeltmesinin etkilerini değiştirebilir. Yapay zekâ yatırımlarında yaşanabilecek sert bir geri çekilme, teknoloji şirketlerinin değerlemelerini ciddi biçimde aşağı çekebilir. Ancak bu gelişmenin 2000 yılındaki gibi bütün teknoloji sektörünü aynı ölçüde sarsması kaçınılmaz değil. Güçlü bilançolar ve mevcut gelir kaynakları, büyük teknoloji şirketlerine daha geniş bir hareket alanı sağlıyor.

Yapay Zekânın Kazananları Şimdilik Altyapı Sağlayıcıları

Yapay zekâ ekonomisinde dikkat çeken bir başka unsur ise yatırımların hangi alanlarda yoğunlaştığı. Altına hücum döneminde en fazla kazananların altın arayanlardan ziyade onlara kazma ve kürek satanlar olduğu söylenir. Bugünkü yapay zekâ yarışında da benzer bir tablo ortaya çıkıyor.

Yapay zekâ sistemlerinin ihtiyaç duyduğu işlemcileri üreten şirketler, veri merkezi yatırımlarından yararlanan bulut bilişim sağlayıcıları ve altyapı teknolojisi geliştiren firmalar büyük bir büyüme fırsatı yakaladı. Özellikle NVIDIA gibi gelişmiş yapay zekâ çipleri üreten şirketler, sektörün en dikkat çekici kazananları arasında yer aldı.

Ancak altyapı yatırımlarının büyümesi, yapay zekâ ekonomisinin bütün katmanlarının aynı ölçüde kazançlı olduğu anlamına gelmiyor. Asıl belirsizlik, bu altyapıyı kullanarak son kullanıcılara ve şirketlere somut ekonomik fayda sağlayacak uygulama katmanında yaşanıyor.

Çok sayıda şirket, yapay zekâyı iş süreçlerine entegre etmek için önemli bütçeler ayırıyor. Ancak bu teknolojilerin sağladığı verimlilik artışının, uygulama ve kullanım maliyetlerini ne ölçüde karşıladığı henüz her alanda netleşmiş değil. Şirketler açısından temel mesele, yapay zekâ kullanmanın ne kadar yenilikçi olduğu değil, bu kullanımın ne kadar maliyet tasarrufu ve ek gelir sağladığı.

Dolayısıyla altyapı yatırımlarından elde edilen kazançlarla yapay zekâ uygulamalarının ticari başarısı arasında henüz önemli bir mesafe bulunuyor. Bu mesafenin kapanamaması, sektördeki yüksek değerlemelerin en önemli risklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Balon Patlayacak mı, Yoksa Piyasa Yeniden mi Şekillenecek?

Yapay zekânın ekonomi, sanayi, finans, sağlık ve günlük yaşam üzerindeki dönüştürücü etkisi konusunda ciddi bir kuşku bulunmuyor. İnternet ve elektrik gibi yapay zekâ da uzun vadede üretim biçimlerini ve ekonomik ilişkileri değiştirebilecek temel teknolojilerden biri olarak görülüyor. Ancak bir teknolojinin gerçekten devrim niteliğinde olması, o teknolojiye yapılan her yatırımın doğru fiyatlandığı anlamına gelmiyor.

Bugün tartışılması gereken temel konu da bu ayrımda yatıyor. Yapay zekânın gelecekte büyük ekonomik değer yaratması mümkün; fakat bu beklenti üzerinden bugünden yapılan yatırımların tamamının aynı ölçüde başarılı olması beklenemez. Özellikle gelir modeli belirsiz, yüksek maliyetli ve yalnızca gelecekteki büyüme beklentisine dayanan girişimler, finansman koşulları sıkılaştığında ciddi sorunlarla karşılaşabilir.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde yapay zekâ sektöründe ani ve yıkıcı bir çöküşten ziyade, yatırımcı beklentilerinin yeniden şekillendiği bir süreç yaşanması daha olası görünüyor. Somut gelir ve kârlılık üretemeyen projelerin elenmesi, şirket değerlemelerinin daha gerçekçi seviyelere gerilemesi ve sermayenin ekonomik fayda yaratma kapasitesi yüksek alanlara yönelmesi beklenebilir.

Sonuç olarak yapay zekâ devrimi gerçek olabilir; ancak bu devrime eşlik eden finansal beklentilerin tamamı gerçekçi olmayabilir. Önümüzdeki dönemin kazananları yalnızca yapay zekâ teknolojisini geliştirenler değil, bu teknolojiyi sürdürülebilir bir iş modeline dönüştürerek somut ekonomik değer yaratabilen şirketler olacak.

Yatırımcılar açısından asıl sınav ise teknolojinin geleceğine inanmakla o geleceğe bugünden hangi fiyatla yatırım yapılması gerektiğini birbirinden ayırabilmek olacak.

Paylaşın