Yaşam yalnızca Dünya’ya mı özgü? Bilim insanlarının son araştırmaları, yıldız ışığı olmadan bile yaşamın var olabileceği dünyaların sayısının düşündüğümüzden çok daha fazla olabileceğini gösteriyor.

Haber Merkezi / Evrenin en büyüleyici sorularından biri hâlâ cevap bekliyor: Evrende yaşam ne kadar yaygın?

Bilim insanları bu soruya kesin bir yanıt veremiyor. Çünkü karşı karşıya olduğumuz temel sorun oldukça basit ama aynı zamanda son derece sınırlayıcı: Tüm evrende yaşamın yalnızca tek bir örneğini biliyoruz. O da Dünya’daki yaşam. Bilim insanları buna “N=1 problemi” diyor. Yani elimizde tek bir veri noktası var.

Bu nedenle astronomlar ve astrobiyologlar, gözlemler ve fizik yasaları üzerinden mantıklı varsayımlar yaparak evrende yaşamın nerelerde ortaya çıkabileceğini anlamaya çalışıyor.

Bugüne kadar bildiğimiz en güvenli senaryo oldukça tanıdık: Dünya benzeri bir gezegen. Yani yüzeyinde sıvı su bulunabilen sıcaklık aralığına sahip, kayalık bir gezegen ve azot ile karbondioksit içeren bir atmosfer. Dünya’daki yaşamın zaman içinde atmosferi oksijenle doldurduğunu da biliyoruz. Bu nedenle astronomlar, uzak gezegenlerin atmosferlerinde oksijen gibi biyolojik izler arıyor.

Ancak bilim insanlarının hayal gücü bununla sınırlı değil.

Örneğin Güneş Sistemi’nde bile farklı bir yaşam ihtimali konuşuluyor. Jüpiter’in uydusu Europa ve Satürn’ün uydusu Enceladus, yüzeylerinin altında devasa okyanuslar barındırıyor. Bu karanlık okyanuslarda yaşam varsa, muhtemelen Güneş ışığına değil kemosentez denilen kimyasal enerji süreçlerine dayanıyor olacaktır.

Fakat asıl ilginç ihtimal, yıldız bile olmayan yerlerde yaşamın ortaya çıkabilmesi.

Gökbilimciler uzun zamandır serbest yüzen gezegenler üzerine çalışıyor. Bunlar, bir yıldızın etrafında dönmeyen, uzayda tek başına dolaşan gezegenlerdir. Büyük ihtimalle doğdukları yıldız sistemlerinden erken dönemlerde fırlatılmışlardır. Araştırmalar Samanyolu’nda yüz milyarlarca böyle gezegen olabileceğini gösteriyor.

İlk bakışta bu gezegenler yaşam için tamamen uygunsuz görünüyor. Çünkü onları ısıtacak bir yıldız yok. Sonsuz karanlıkta, dondurucu bir ortamda dolaşıyorlar.

Ancak bilim insanları başka bir ihtimali daha değerlendiriyor: Bu gezegenlerin uyduları.

Eğer serbest yüzen bir gaz devinin büyük bir uydusu varsa, bu uydu güçlü gelgit kuvvetleri sayesinde ısınabilir. Tıpkı Jüpiter’in uydusu Io’nun sürekli volkanik faaliyetler göstermesine neden olan gelgit etkisi gibi. Bu tür bir ısınma, uydunun iç kısmında büyük miktarda enerji üretir.

Bu enerji, buzla kaplı bir dünyanın altında sıvı bir okyanus oluşturabilir.

Dahası, bazı araştırmalar bu uyduların kalın bir hidrojen atmosferine sahip olması durumunda yüzeylerinde bile sıvı su bulunabileceğini gösteriyor. Böyle bir atmosfer, içeriden gelen ısıyı hapsederek gezegeni sıcak tutabilir.

Daha da çarpıcı olanı şu: Bu tür bir atmosfer 4 milyar yıldan fazla süre boyunca varlığını koruyabilir. Bu süre, karmaşık yaşamın ortaya çıkması için yeterince uzun.

Elbette böyle bir dünyadaki yaşam, Dünya’daki yaşamdan tamamen farklı olacaktır. Güneş ışığı olmadığı için fotosentez olmayacak. Belki de enerji kaynağı tamamen kimyasal reaksiyonlar olacak.

Ancak yine de yaşam olabilir.

Eğer bu senaryo doğruysa, evrende yaşanabilir dünyaların sayısı düşündüğümüzden çok daha fazla olabilir. Çünkü yıldızların etrafındaki gezegenlerle sınırlı kalmayız. Yıldızsız dünyalar bile potansiyel yaşam alanına dönüşebilir.

Bugün için bu tür yerlere gitmemiz mümkün görünmüyor. Ama bilim insanları başka bir yöntem kullanıyor: uzaktan biyolojik izleri aramak. Atmosferde oksijen ya da sürekli yenilenmesi gereken kararsız moleküller bulunursa, bu yaşamın varlığına işaret edebilir.

Fakat asıl büyük soru hâlâ bizi bekliyor.

Eğer bu karanlık uydularda yaşam varsa, acaba zeki ve teknolojik bir uygarlık ortaya çıkabilir mi?

Düşünmesi bile büyüleyici:
Yıldızı olmayan bir gezegenin uydusunda, hidrojen atmosferi altında yaşayan bir uygarlık…

Belki bir gün teleskoplarımız onların izlerini yakalar.

Ve o gün geldiğinde insanlık, evrendeki yalnızlığına dair en büyük sorulardan birine cevap bulmuş olacak.