CHP Birinci Parti, AK Parti İle Fark 3,7 Puan

Piar Araştırma tarafından gerçekleştirilen “Türkiye Siyasi Gündem Araştırması Mayıs 2026” anketi, seçmen tercihlerine ilişkin dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.

Ankete göre, kararsız seçmenlerin dağıtılmasının ardından CHP yüzde 35,4 oy oranıyla ilk sırada yer alırken, AK Parti yüzde 31,7 ile ikinci sırada kaldı.

4-8 Mayıs tarihleri arasında 26 ilde toplam 2 bin 386 kişiyle yapılan araştırmada katılımcılara, “Bu pazar genel seçim olsa hangi siyasi partiye oy verirsiniz?” sorusu yöneltildi.

Kararsız seçmenlerin dağıtılmasıyla oluşturulan sonuçlara göre, ana muhalefetteki Özgür Özel liderliğindeki CHP yüzde 35,4 oy oranına ulaşarak birinci parti konumuna yükseldi. Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki AK Parti ise yüzde 31,7 ile ikinci sırada yer aldı. Böylece iki parti arasındaki fark 3,7 puan olarak ölçüldü.

Araştırmada üçüncü sırayı yüzde 8,8 ile Milliyetçi Hareket Partisi alırken, onu yüzde 8,6 ile DEM Parti izledi.

Diğer partilerin oy oranları ise şöyle sıralandı:

İYİ Parti: %5,1
Zafer Partisi: %3,8
Yeniden Refah Partisi: %3,4
Diğer partiler: %3,2

Anket sonuçları, CHP’nin birinci parti konumunu koruduğunu gösterirken, AK Parti ile arasındaki farkın birkaç puan seviyesinde olduğunu ortaya koydu. Cumhur İttifakı’nın iki ortağı AK Parti ve MHP’nin toplam oy oranı yüzde 40,5 olurken, CHP ve DEM Parti’nin toplam desteği ise yüzde 44 seviyesinde hesaplandı.

Araştırma, seçmen eğilimlerinin önümüzdeki dönemde siyasi partilerin stratejileri açısından belirleyici olmaya devam edeceğine işaret ederken, kararsız seçmenlerin dağılımının seçim yarışındaki dengeleri önemli ölçüde etkileyebileceğini gösterdi.

Paylaşın

Yağlı Karaciğer Hastalığının Genetik Sırrı Çözüldü

Mayo Clinic araştırmacıları tarafından yürütülen yeni bir çalışma, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen yağlı karaciğer hastalığına ilişkin önemli bir genetik ipucunu ortaya çıkardı.

Bulgular, hastalığın bazı vakalarda sanılandan farklı olarak tek bir genetik mutasyonla ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Daha önce “alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı” olarak bilinen ve günümüzde metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD) adıyla tanımlanan rahatsızlık, dünyada en sık görülen karaciğer hastalıkları arasında yer alıyor. Küresel ölçekte her üç yetişkinden birini etkileyebilen bu hastalık, karaciğerde aşırı yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor.

Çoğu hastada başlangıçta belirti görülmese de hastalık ilerledikçe ciddi karaciğer hasarına yol açabiliyor. Yağ birikimi zamanla iltihaplanmaya, ardından fibrozis (skarlaşma) ve ileri evrelerde siroz gelişimine neden olabiliyor. Siroz ise karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri riskini önemli ölçüde artırıyor.

Hepatology dergisinde yayımlanan çalışmada, Mayo Clinic Bireyselleştirilmiş Tıp Merkezi ile Wisconsin Tıp Fakültesi araştırmacıları iş birliği yaptı.

Araştırmanın odağında, karaciğerin yağ metabolizması ve kendini yenileme süreçlerinde kritik rol oynayan MET geni yer aldı. Bilim insanları, bu gende meydana gelen nadir bir mutasyonun karaciğerin yağı işleme kapasitesini ciddi şekilde bozabileceğini tespit etti.

Bu durum, karaciğer hücrelerinde yağ birikimine yol açarak iltihaplanma ve ilerleyici doku hasarını tetikliyor.

Çalışma, her iki ebeveyninde de ağır MASLD türü olan MASH görülen sıra dışı bir ailenin incelenmesiyle başladı. İlginç olan, bu bireylerde obezite, diyabet veya yüksek kolesterol gibi klasik risk faktörlerinin bulunmamasıydı.

Bu durum araştırmacıları genetik nedenleri incelemeye yönlendirdi. Yapılan analizlerde hastaların 20 binden fazla geni tarandı ve sonunda MET geninde tek harflik bir mutasyon tespit edildi.

Araştırmacılar, bu bulguyu doğrulamak için ABD genelinde 100 binden fazla kişinin verilerinin yer aldığı Mayo Clinic “Tapestry” çalışmasını inceledi.

Analizler, MASLD tanısı konulan yaklaşık 4 bin yetişkinin yüzde 1’inde MET geninde nadir varyantlar bulunduğunu ortaya koydu. Dahası, bu bireylerin bir bölümünde orijinal aileyle aynı gen bölgesinde benzer mutasyonlara rastlandı.

Bu sonuçlar, MET genindeki bozuklukların bazı hastalarda hastalığın doğrudan nedeni olabileceğini güçlü biçimde destekliyor.

Uzmanlardan “Kişiselleştirilmiş Tıp” Vurgusu

Mayo Clinic uzmanları, bu keşfin yaygın hastalıkların arkasında nadir genetik mutasyonların rol oynayabileceğini gösterdiğini belirtiyor. Araştırmacılara göre bu bulgu, kişiselleştirilmiş tıp yaklaşımının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.

Bu yaklaşım, her hastaya aynı tedaviyi uygulamak yerine bireyin genetik yapısına göre özel tedavi stratejileri geliştirmeyi hedefliyor.

Bilim insanları şimdi MET mutasyonunun karaciğeri hangi mekanizmalarla bozduğunu ayrıntılı olarak incelemeyi planlıyor. Hedef, bu genetik bozukluğu doğrudan hedef alan yeni tedavi yöntemleri geliştirmek.

Uzmanlara göre gelecekte yapılacak genetik taramalar sayesinde, hastalık henüz ileri evreye ulaşmadan riskli bireyler tespit edilebilecek ve siroz ya da karaciğer kanseri gibi ciddi komplikasyonların önüne geçilebilecek.

Bu çalışma, yalnızca MASLD’nin kökenine ışık tutmakla kalmıyor; aynı zamanda modern tıbbın geleceğinin genetik temelli kişiselleştirilmiş tedavilerle şekilleneceğini de ortaya koyuyor.

Paylaşın

Doğurganlık Hızı 1,42’ye Geriledi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Doğum İstatistikleri’ni açıkladı. Veriler, Türkiye’de doğurganlık oranlarının düşüşünü sürdürdüğünü ve nüfusun kendini yenileme seviyesinin oldukça altında kaldığını ortaya koydu.

2025 yılında Türkiye’de canlı doğan bebek sayısı 895 bin 374 olarak kaydedildi. Doğan bebeklerin yüzde 51,4’ünü erkekler, yüzde 48,6’sını ise kızlar oluşturdu.

Bir kadının yaşamı boyunca doğurabileceği ortalama çocuk sayısını ifade eden toplam doğurganlık hızı, 2001 yılında 2,38 çocuk seviyesindeyken yıllar içinde düzenli olarak geriledi. 2014’ten bu yana kesintisiz düşüş gösteren oran, 2025 yılında 1,42 çocuk olarak gerçekleşti.

Böylece Türkiye’de toplam doğurganlık hızı, nüfusun kendini yenileyebilmesi için gerekli kabul edilen 2,10 seviyesinin altında dokuzuncu yılını tamamladı.

İller bazında incelendiğinde, 2025 yılında en yüksek doğurganlık hızına sahip il 3,15 çocuk ile Şanlıurfa oldu. Şanlıurfa’yı Şırnak (2,53) ve Mardin (2,23) izledi.

En düşük doğurganlık oranı ise 1,09 çocuk ile Bartın’da görüldü. Bartın’ın ardından İzmir (1,10) ile Eskişehir, Ankara ve Zonguldak (1,11) geldi.

76 İl Yenilenme Eşiğinin Altında

Doğurganlık hızının nüfusun yenilenme seviyesi olan 2,10’un altında kaldığı il sayısı dikkat çekici biçimde arttı. Bu sayı 2017’de 57 iken, 2025’te 76 ile yükseldi.

Ayrıca doğurganlık hızının 1,50’nin altında olduğu il sayısı 59’a ulaştı. 2017 yılında 10 ilde görülen “3 çocuk ve üzeri” doğurganlık düzeyi ise 2025’te yalnızca Şanlıurfa’da kaldı.

Avrupa Birliği ülkeleriyle karşılaştırıldığında Türkiye’nin doğurganlık oranı hâlâ AB ortalamasının üzerinde bulunuyor. Eurostat verilerine göre 2024 yılında AB ortalaması 1,34 çocuk olarak hesaplandı.

Türkiye’nin 2025 yılı toplam doğurganlık hızı olan 1,42 çocuk, ülkeyi AB ülkeleri arasında yaklaşık 11’inci sıraya yerleştirdi. AB’de en yüksek oran Bulgaristan’da (1,72), en düşük oran ise Malta’da (1,01) kaydedildi.

Annenin eğitim durumuna göre yapılan değerlendirme, eğitim seviyesi ile doğurganlık arasında belirgin bir ilişki olduğunu gösterdi.

2025 yılında en yüksek doğurganlık oranı ilkokul mezunu annelerde 2,51 çocuk olarak ölçülürken, yükseköğretim mezunu annelerde bu oran 1,24 çocukta kaldı.

Kentlerde Doğurganlık Daha Düşük

Kent-kır sınıflamasına göre yapılan incelemede, doğurganlığın kırsal alanlarda daha yüksek olduğu görüldü.

2025 yılında toplam doğurganlık hızı;

  • Kırsal alanlarda 1,75 çocuk,
  • Orta yoğun kentlerde 1,53 çocuk,
  • Yoğun kentlerde ise 1,33 çocuk olarak gerçekleşti.

Bin kişi başına düşen canlı doğum sayısını ifade eden kaba doğum hızı da son 24 yılda önemli ölçüde geriledi. 2001 yılında binde 20,3 olan oran, 2025 yılında binde 10,4’e düştü. Başka bir ifadeyle, doğum oranı yaklaşık yarı yarıya azaldı.

Annelik Yaşı Yükseliyor

Veriler, kadınların daha ileri yaşlarda çocuk sahibi olmaya başladığını da ortaya koydu.

2001 yılında en yüksek doğurganlık hızı 20-24 yaş grubunda görülürken, 2025 yılında zirve 25-29 yaş grubuna kaydı. Aynı dönemde adölesan doğurganlık hızı da ciddi biçimde düştü. 15-19 yaş grubunda bin kadın başına düşen doğum sayısı, 2001’de 49 iken 2025’te 9’a geriledi.

Doğum yapan annelerin ortalama yaşı 2001’de 26,7 iken, 2025 yılında 29,4’e yükseldi. İlk kez anne olan kadınların ortalama yaşı ise 27,5 olarak hesaplandı.

İlk doğumdaki ortalama anne yaşının en yüksek olduğu il 29 yaş ile Artvin oldu. Artvin’i İstanbul ve Tunceli (28,9) takip etti. En düşük ortalama ise Şanlıurfa’da 24,4 yaş olarak kaydedildi.

Annelerin son iki doğumu arasındaki ortalama süre de artış gösterdi. 2020 yılında 4,6 yıl olan ortalama süre, 2025 yılında 4,8 yıla çıktı.

İkinci çocuğunu dünyaya getiren annelerde ilk ve ikinci doğum arasındaki süre ortalama 4,3 yıl olurken, üçüncü doğumunu yapan annelerde ikinci ve üçüncü doğum arasındaki süre 5,5 yıl olarak hesaplandı.

İkinci ve birinci doğum arasındaki sürenin en kısa olduğu il 2,7 yıl ile Şanlıurfa, en uzun olduğu il ise 5,5 yıl ile Kırklareli oldu.

2025 yılında gerçekleşen doğumların yüzde 3,3’ü çoğul doğum olarak kayıtlara geçti. Toplam 29 bin 60 çoğul doğumun yüzde 96,8’i ikiz, yüzde 3,1’i üçüz, yüzde 0,1’i ise dördüz ve üzeri doğumlardan oluştu.

Doğum sırasına göre incelendiğinde, ailelerin daha az çocuk sahibi olma eğilimi dikkat çekti. 2025 yılında gerçekleşen doğumların yüzde 42,8’i ilk çocuk, yüzde 30,5’i ikinci çocuk, yüzde 15,5’i üçüncü çocuk ve yüzde 10,8’i dördüncü veya sonraki çocuklar olarak kaydedildi.

Uzmanlar, açıklanan verilerin Türkiye’nin yaşlanan nüfus yapısına doğru ilerlediğini ve doğurganlık oranlarındaki düşüşün uzun vadede iş gücü, sosyal güvenlik sistemi ve ekonomik büyüme üzerinde önemli etkiler yaratabileceğini değerlendiriyor.

Paylaşın

İran’ın Hürmüz Stratejisi

Hürmüz Boğazı yalnızca enerji tankerlerinin geçtiği bir su yolu değil; aynı zamanda küresel güç mücadelesinin, ekonomik rekabetin ve yeni jeopolitik dengelerin en kritik sahalarından biri haline gelmiş durumda.

Dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, yeniden küresel gerilimin merkezine yerleşmiş durumda. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bölümünün geçtiği bu dar su yolu, yalnızca bölgesel değil küresel ekonominin de en hassas noktalarından biri olarak görülüyor.

Son dönemde İran ile ABD arasında tırmanan askeri ve siyasi gerilim, Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı’nı nasıl stratejik bir baskı aracı olarak kullandığını bir kez daha gündeme taşıdı. Uluslararası güvenlik ve jeopolitik analizler, İran’ın bölgede klasik bir donanma gücüyle değil, “asimetrik caydırıcılık” üzerine kurulu çok katmanlı bir savunma doktriniyle hareket ettiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre İran’ın temel stratejisi, askeri literatürde “A2/AD” olarak tanımlanan “erişimi engelleme ve bölgeden men etme” konseptine dayanıyor. ABD’nin üstün deniz gücüyle doğrudan çatışmaya girmek yerine Tahran, coğrafi avantajlarını kullanarak maliyeti düşük ancak etkisi yüksek yöntemlere yöneliyor.

Bu stratejinin merkezinde ise süratli hücum botları, kamikaze dronlar, gemisavar füzeleri ve deniz mayınları bulunuyor. Özellikle dar geçiş koridorlarında hareket eden büyük savaş gemileri ve petrol tankerleri için bu tehditlerin ciddi operasyonel risk oluşturduğu değerlendiriliyor.

Uluslararası savunma raporlarında, İran’ın deniz mayını kapasitesinin Batılı donanmalar açısından en hassas kırılganlıklardan biri olduğu vurgulanıyor. Uzmanlara göre Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatmasına bile gerek yok. Sadece boğaza mayın döşendiği yönündeki bir şüphe dahi sigorta maliyetlerini artırabiliyor, tanker trafiğini yavaşlatabiliyor ve küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açabiliyor.

İran’ın son dönemde izlediği stratejinin bir diğer dikkat çekici yönü ise “tam abluka” yerine “seçici kontrol” modeline yönelmesi oldu. Bölgedeki askeri kaynaklar, İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri’nin belirli gemilere kontrollü geçiş imkanı tanırken bazı rotalar üzerinde baskıyı artırdığını belirtiyor.

Özellikle Çin bağlantılı enerji sevkiyatları ve İran ile koordinasyon içinde hareket eden ticari hatların görece daha güvenli geçiş sağlayabildiği, buna karşılık Batı bağlantılı gemiler üzerindeki baskının artırıldığı değerlendiriliyor. Bunun yanında tehdit alanının yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı tutulmayıp Umman Körfezi’ne kadar genişletildiği ifade ediliyor.

Uzmanlara göre İran’ın uyguladığı bu strateji yalnızca askeri değil, aynı zamanda diplomatik bir baskı aracı niteliği taşıyor. Çünkü Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak büyük bir kriz, enerji fiyatları üzerinden küresel ekonomiyi doğrudan etkileyebilecek kapasiteye sahip.

ABD ve Avrupa açısından bakıldığında petrol fiyatlarında yaşanabilecek ani yükselişler, enflasyon baskısını artırırken iç siyasette de ciddi sonuçlar doğurabiliyor. İran ise bu kırılganlığın farkında olduğu için Hürmüz’deki gerilimi, yaptırımlar ve nükleer müzakereler başta olmak üzere birçok başlıkta pazarlık unsuru olarak kullanıyor.

Bugün gelinen noktada Hürmüz Boğazı yalnızca enerji tankerlerinin geçtiği bir su yolu değil; aynı zamanda küresel güç mücadelesinin, ekonomik rekabetin ve yeni jeopolitik dengelerin en kritik sahalarından biri haline gelmiş durumda.

Analistlere göre İran’ın Hürmüz stratejisi, askeri kapasitesi sınırlı bir bölgesel gücün, doğru coğrafya ve asimetrik teknoloji kullanımıyla küresel süper güçlere karşı nasıl etkili bir denge kurabildiğinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Paylaşın

Yetersiz Uyku, Yaşlı Kadınlarda Alzheimer Riskini Artırabilir

Kaliforniya Üniversitesi San Diego’daki araştırmacılar tarafından yürütülen yeni bir çalışma, yaşlı kadınlarda uyku kalitesinin Alzheimer hastalığı riskiyle doğrudan ilişkili olabileceğini ortaya koydu.

Haber Merkezi / Özellikle Alzheimer’a genetik yatkınlığı bulunan kadınlarda yetersiz uyku; hafıza sorunları ve hastalıkla bağlantılı beyin değişiklikleriyle ilişkilendirildi.

Araştırmada, yaşlanma ve Alzheimer riski üzerine devam eden “Kadınlarda Enflamasyon ve Tau Çalışması” kapsamında 65 yaş ve üzerindeki 69 kadın incelendi. Katılımcılar uyku kalitelerine ilişkin anketleri doldururken, aynı zamanda hafıza testlerinden geçirildi ve Alzheimer hastalığında anormal şekilde biriken “tau” proteinini ölçmek amacıyla beyin taramaları yapıldı.

Elde edilen bulgular, kendi bildirimlerine göre daha kalitesiz uyku uyuyan kadınların, Alzheimer’ın erken dönemlerinde etkilenen beyin bölgelerinde daha fazla tau birikimi ve daha düşük görsel hafıza performansı gösterdiğini ortaya koydu. Ancak bu ilişkinin yalnızca Alzheimer açısından yüksek genetik risk taşıyan kadınlarda görüldüğü belirtildi.

Araştırmada, genetik riski düşük olan kadınlarda ise uyku şikayetleriyle hafıza performansı ya da tau birikimi arasında anlamlı bir bağlantıya rastlanmadı. Ayrıca dikkat çeken bir diğer sonuç ise uyku bozukluklarının özellikle görsel hafızayı etkilediğinin görülmesi oldu. Sözel hafıza üzerinde benzer bir etkinin bulunmadığı ifade edildi.

Bilim insanları, elde edilen sonuçların uyku bozuklukları ile Alzheimer hastalığının birbirini tetikleyebileceğine dair artan bilimsel kanıtları desteklediğini belirtti. Önceki araştırmalar da düzensiz uykunun anormal tau proteinlerinin birikmesine katkıda bulunabileceğini, Alzheimer kaynaklı beyin değişimlerinin ise uyku düzenini bozabileceğini göstermişti.

Uzmanlar, dünya genelindeki Alzheimer vakalarının yaklaşık üçte ikisinin kadınlardan oluştuğuna dikkat çekerek, kadınların erkeklere kıyasla daha düşük uyku kalitesi bildirme eğiliminde olduğunu vurguladı. Bu nedenle uyku düzeninin, özellikle yaşlı kadınlar için değiştirilebilir önemli bir risk faktörü olabileceği ifade edildi.

Araştırmacılar ayrıca kişinin kendi değerlendirmesine dayanan uyku şikayetlerinin kolay ve düşük maliyetli bir tarama yöntemi sunduğunu belirterek, bu tür şikayetlerin risk grubundaki bireylerin erken dönemde belirlenmesine yardımcı olabileceğini kaydetti.

Çalışmanın sonuçlarına göre uzmanlar, özellikle genetik riski yüksek kadınlarda uyku kalitesini artırmaya yönelik adımların gelecekte Alzheimer’ı önleme stratejilerinin önemli bir parçası haline gelebileceğini düşünüyor.

Paylaşın

Erdoğan’dan Muhalefete Sert Eleştiriler

AK Parti Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, partisinin TBMM Grup Toplantısı’nda yaptığı konuşmada gençlik vurgusu yaparken, muhalefete yönelik sert eleştirilerde bulundu.

Erdoğan, AK Parti’nin gençlerle güçlü bir bağ kurduğunu belirterek, “Gençler arasında ayrım yapan bir kadro olmadık, bugün de değiliz” dedi.

19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı kapsamında düzenlenen etkinliklere değinen Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’nde 200’den fazla gençle bir araya geldiklerini söyledi. Kocaeli’de gerçekleştirilen programda ise yaklaşık 100 bin gencin buluştuğunu ifade eden Erdoğan, “Türkiye’nin beşeri hazinesinin zenginliğine bir kez daha şahitlik ettik. Muhalefetin iddialarını çürüten bir şölen yaşandı” diye konuştu.

Gençlerin yalnızca eğitim değil, değer görmek de istediğini belirten Erdoğan, AK Parti’nin tüm gençleri aynı samimiyetle kucakladığını dile getirdi. CHP’ye yönelik eleştirilerini sürdüren Erdoğan, “CHP seçmenini utandıran bir parti haline döndü. Sokağa çıkmaya yüzleri yok” ifadelerini kullandı.

Cumhur İttifakı’nın gençlere bakışının net olduğunu vurgulayan Erdoğan, “Bu ülkenin bütün gençleri birdir, eşittir ve aynı seviyede muhabbete layıktır” dedi.

Konuşmasında AK Parti’nin iktidar sürecine de değinen Erdoğan, kesintisiz iktidarın 24 yılına yaklaştıklarını belirterek, Türkiye’ye önemli eserler kazandırdıklarını söyledi. “Türkiye asrın yıldızı olacak. Büyük ve güçlü Türkiye gençlerin omuzlarında yükselecek” diyen Erdoğan, siyasi mücadeleleri boyunca birçok engel ve saldırıyla karşılaştıklarını ifade etti.

Muhtıralar, kapatma davaları ve çeşitli baskılar gördüklerini dile getiren Erdoğan, “Teslim olabilirdik ama millet davasının peşinde koştuk” dedi. Siyasi hayatı boyunca ihanet ve nankörlüklerle karşılaştığını da söyleyen Erdoğan, buna rağmen mücadeleden vazgeçmediklerini belirtti.

Erdoğan, konuşmasının sonunda sosyal medyada eleştirilerde bulunan kesimlere gönderme yaparak, “Şimdi klavye kahramanları AK Parti’nin açtığı yolda ahkam kesiyor olabilirler. Siz hiç hayatınızda risk aldınız mı?” ifadelerini kullandı.

Paylaşın

Araştırma: Beyincik Sosyal Davranış Ve Karar Vermede Kritik Rol Oynuyor

Bilim dünyasında uzun yıllar yalnızca denge ve motor kontrolle ilişkilendirilen beyincik (serebellum), yeni bir araştırmaya göre çok daha geniş işlevlere sahip.

Haber Merkezi / Bulgular, beyinciğin sosyal davranış, motivasyon ve karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynadığını ortaya koyarken, bu etkinin özellikle erkeklerde daha belirgin olduğu görüldü.

Araştırmada, beyinciğin beyin genelinde geniş bağlantılara sahip olduğu ve bu bağlantıların sosyalliğin temel itici güçlerinden biri olabileceği vurgulandı. Özellikle erken yaşam döneminde meydana gelen işlev bozukluklarının, beyin gelişimini etkileyerek bireyin yetişkinlikteki sosyal davranışlarını ve hatta ebeveynlik biçimini şekillendirebileceği ifade edildi.

Çalışmanın odağında, beyinciğin “çıkış merkezleri” olarak bilinen serebellar çekirdekler yer aldı. Bu yapılar arasında bulunan lateral serebellar çekirdeklerin, otizm spektrum bozukluğu ve dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu gibi nörogelişimsel rahatsızlıklarla ilişkili olduğu biliniyor.

Bilim insanları, bu devreleri incelemek için fare modellerinde DREADDs (tasarımcı ilaçlarla aktive edilen reseptörler) yöntemini kullandı. Erken gelişim dönemine karşılık gelen bir evrede yapılan müdahalelerin, ilerleyen yaşamda sosyal davranış ve beyin devreleri üzerinde kalıcı etkiler yarattığı gözlemlendi.

Araştırma sonuçları, erkek deneklerde sosyalleşme ve beyin işleyişinde daha belirgin bozulmalar olduğunu ortaya koydu. Bu durum, erkeklerin motivasyon, ödül ve bilişsel kontrolle ilişkili nörogelişimsel bozukluklardan daha fazla etkilenmesiyle paralellik gösteriyor.

Beyinciğin prefrontal korteksle bağlantıları da incelenirken, özellikle anterior singulat kortekste (ACC) anlamlı değişiklikler tespit edildi. Ayrıca ventral tegmental alan (VTA), nükleus akumbens ve ACC gibi motivasyon ve ödül sisteminde rol oynayan bölgelerde aktivitenin yeniden düzenlendiği görüldü.

Araştırmacılar, beyincikteki küçük bir gelişimsel bozulmanın, beynin farklı bölgeleri arasında geniş çaplı etkiler yaratabileceğini ve bu durumun sosyal davranışlardan öğrenmeye kadar birçok süreci etkileyebileceğini belirtti. Bulgular, özellikle otizm gibi nörogelişimsel bozuklukların neden erkeklerde daha sık görüldüğünü anlamaya katkı sağlayabilir.

Uzmanlar, beyinciğin artık yalnızca motor işlevlerle sınırlı görülmemesi gerektiğini vurgulayarak, bu alandaki çalışmaların erken tanı ve tedavi yöntemleri açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.

Paylaşın

Fenerbahçe’de Domenico Tedesco Dönemi Sona Erdi

Fenerbahçe, Jose Mourinho’nun ardından göreve getirilen Domenico Tedesco ile yolların ayrıldığını duyurdu. Tedesco ile birlikte Devin Özek ve Berke Çelebi ile de yolların ayrıldığı bildirildi.

Domenico Tedesco, görev süresi boyunca çıktığı 45 resmi maçta 2.0 puan ortalaması yakalayarak istatistiksel anlamda kötü bir tablo çizmedi. Sezonun büyük bölümünde takımı zirve yarışının içinde tutan genç teknik adam, özellikle ara transfer döneminin ardından şampiyonluğun güçlü adaylarından biri olarak görülüyordu. Ancak son haftalarda yaşanan puan kayıpları, kupadan elenilmesi ve derbi mağlubiyeti süreci hızlandırdı.

Ayrılığın ardından Alman basınına konuşan Tedesco, kararın kendisi için sürpriz olduğunu belirterek, “Geçen hafta sözleşme uzatma ihtimalini konuşuyorduk. Bir derbi yenilgisi her şeyi değiştirdi” ifadelerini kullandı.

Kadıköy kulislerinde teknik direktörlük koltuğu için iki tanıdık isim öne çıkıyor: Aykut Kocaman ve İsmail Kartal. Yönetimin, olağanüstü genel kurul ve başkanlık sürecinin netleşmesine kadar geçici ya da yeni sezon planlaması kapsamında bu isimlerden birine yönelebileceği konuşuluyor.

Tedesco, modern futbol anlayışıyla umut verse de, Türkiye’de sıkça rastlanan “derbi kaybeden teknik adamın geleceği tartışılır” gerçeğinden kaçamadı. Şimdi Fenerbahçe için asıl soru, kalan haftalarda şampiyonluk ihtimalinin mi zorlanacağı yoksa tüm odağın yeni sezon yapılanmasına mı kaydırılacağı.

Paylaşın

Gerilimin Gölgesinde Kırılgan Diplomasi: ABD ve İran Çıkış Yolu Arıyor

ABD ile İran arasında Şubat sonunda tırmanan gerilim, geçici ateşkese rağmen çözümden uzak kalırken, Hürmüz Boğazı’ndaki “çifte abluka” küresel enerji arzını tehdit ediyor; diplomasi ise derin güven krizi nedeniyle çıkmazda.

Haber Merkezi / Orta Doğu, 2026 baharında alışılmışın dışında bir tabloyla karşı karşıya. Bir yanda cephede düşük yoğunluklu ancak etkisi yüksek bir gerilim, diğer yanda ise kırılgan ve sonuç üretmekte zorlanan diplomasi trafiği… Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında 28 Şubat’ta tırmanan kriz, 8 Nisan’da ilan edilen geçici ateşkese rağmen hâlâ çözümden uzak görünüyor.

Bölgedeki mücadele, yalnızca askeri bir hesaplaşma değil. Aynı zamanda küresel enerji hatlarının kalbi sayılan Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve bölgesel nüfuz mücadelesi olarak öne çıkıyor. Bu nedenle yaşanan gelişmeler, Orta Doğu sınırlarını aşarak dünya ekonomisini ve güvenlik dengelerini doğrudan etkiliyor.

Ateşkesin ardından gözler, İslamabad’da yürütülen temaslara çevrildi. Pakistan’ın arabuluculuğunda 11-12 Nisan tarihlerinde gerçekleştirilen görüşmeler, tarafları yeniden masaya oturtmayı başarsa da somut bir ilerleme sağlayamadı.

Washington yönetimi, İran’ın nükleer ve balistik füze programlarını sınırlandırmasını ön koşul olarak masaya koyarken; Tahran ise geçmiş müzakere süreçlerinde yaşanan gelişmeleri hatırlatarak ABD’ye güven duymadığını açıkça dile getirdi. İranlı yetkililer, müzakereler sürerken gerçekleşen askeri hamleleri “diplomasiye zarar veren adımlar” olarak nitelendiriyor.

Hürmüz’de “Çifte Abluka”: Küresel Risk Büyüyor

Diplomatik tıkanıklık, sahada daha karmaşık bir tabloyu beraberinde getirdi. Hâlihazırda Hürmüz Boğazı’nda dikkat çeken bir “çifte abluka” durumu yaşanıyor. ABD donanması İran’a yönelik deniz baskısını artırırken, Tahran yönetimi de Körfez’deki deniz trafiğini sınırlayarak karşılık veriyor.

Bu karşılıklı hamleler, yalnızca iki ülke arasındaki gerilimi değil; küresel enerji arzını ve ticaret yollarını da tehdit ediyor. Uzmanlara göre, dünya petrol taşımacılığının önemli bir bölümünün geçtiği bu dar su yolunda yaşanacak uzun süreli bir aksama, küresel piyasalarda ciddi dalgalanmalara yol açabilir.

Taraflar arasındaki en büyük engel ise derinleşen güven sorunu. İran cephesi, geçmişte yaşanan gelişmeleri “unutulmayacak ihanetler” olarak tanımlarken; ABD tarafı, nükleer silahsızlanma konusunda tavizsiz bir çizgi izliyor.

Sürecin kilitlendiği başlıca noktalar şöyle özetleniyor:

Karşılıklı güvensizlik ve “tuzak” endişesi
Sahadaki askeri hareketliliğin diplomasiye gölge düşürmesi
Nükleer program ve yaptırımlar konusunda uzlaşmazlık
Arabuluculuk girişimlerinin sınırlı etkisi
Diplomasi Nereye Gidiyor?

Mevcut tabloda taraflar arasında yeni bir resmi müzakere takvimi bulunmuyor. Washington, “azami baskı” politikasını sürdürme sinyali verirken; Tahran ise diplomatik kapıyı tamamen kapatmıyor ancak geri adım atmayacağını vurguluyor.

Uzmanlara göre önümüzde iki olasılık var: Ya taraflar, karşılıklı tavizler içeren yeni bir diplomatik açılımda buluşacak ya da mevcut kırılgan denge daha sert bir tırmanmaya evrilecek.

Şimdilik bölgeyi saran bu sessizlik, yalnızca bir “bekle-gör” süreci değil. Aynı zamanda, her an daha büyük bir kırılmanın yaşanabileceğine dair güçlü bir işaret olarak değerlendiriliyor.

Paylaşın

Evrenin Matematiksel “Şekli” Kozmolojik Sabit Sorununa Çözüm Olabilir Mi?

Araştırmacılar, evrenin matematiksel “topolojik” yapısının kozmolojik sabit sorununu çözebileceğini öne sürüyor. Kuantum Hall etkisine benzer korunum mekanizmaları, vakum enerjisindeki devasa teorik–gözlem farkını dengeleyebilir.

Haber Merkezi / Brown Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü yeni bir çalışma, modern fiziğin en büyük bilmecelerinden biri olan kozmolojik sabit sorununa farklı bir pencereden bakıyor. Çalışma, evrenin matematiksel yapısının “topolojik” özelliklerinin, teorik olarak ortaya çıkan devasa hesaplamaları dengeleyebileceğini öne sürüyor.

Kuantum Alan Teorisi’ne (KAT) göre uzay boşluğu aslında hiç de boş değil; sürekli oluşup yok olan parçacıklarla dolu bir kuantum “kaynama” alanı içeriyor. Bu durum, vakum enerjisinin ve dolayısıyla kozmolojik sabitin devasa, hatta neredeyse sonsuz bir değere sahip olması gerektiğini düşündürüyor. Ancak gözlemler, evrenin genişlemesini açıklamak için gereken değerin son derece küçük olduğunu gösteriyor. İşte bu çelişki, modern fiziğin en derin problemlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Brown Üniversitesi’nden fizikçiler, bu soruna yanıt ararken ilginç bir benzerliğe dikkat çekti: Kuantum kütleçekiminin bazı matematiksel modelleri ile Kuantum Hall etkisini açıklayan sistemler arasında güçlü bir paralellik.

Kuantum Hall etkisinde, çok düşük sıcaklıklarda ve güçlü manyetik alanlar altında elektronların davranışı, malzemenin kusurlarından bağımsız olarak tamamen sistemin “topolojisi” tarafından belirleniyor. Yani iletkenlik, fiziksel düzensizliklerden etkilenmeden sabit ve nicelleştirilmiş değerler alıyor.

Araştırmacılar, benzer bir yapının “Chern-Simons-Kodama (CSK)” adı verilen kuantum yerçekimi durumunda da ortaya çıkabileceğini gösteriyor. Bu modele göre, uzay-zamanın matematiksel yapısı, kozmolojik sabiti kuantum dalgalanmalarına rağmen sabit tutabilecek bir tür “topolojik koruma” sağlıyor.

“Kozmolojik Sabit Sabitlenebilir”

Çalışmanın ortak yazarlarından Stephon Alexander, bu yaklaşımın önemini şu sözlerle özetliyor: “Eğer uzay-zaman bu tür bir topolojik yapıya sahipse, kozmolojik sabit sorununun en zor kısmı çözülebilir. Kuantum dalgalanmalarının yarattığı devasa etkiler, bu yapı sayesinde bastırılıyor.”

Araştırmaya göre, Kuantum Hall etkisinde elektronların kolektif davranışı nasıl fiziksel değerleri sabitliyorsa, benzer şekilde evrenin geometrik/topolojik yapısı da kozmolojik sabiti belirli bir aralıkta “kilitliyor” olabilir.

Einstein’ın “Çirkin” Terimi Yeniden Sahneye Çıkıyor

Kozmolojik sabit ilk olarak Albert Einstein tarafından genel görelilik denklemlerine eklenmiş, daha sonra evrenin genişlediğinin keşfiyle uzun süre “gereksiz” görülerek terk edilmişti. Ancak 1998’de evrenin genişlemesinin hızlandığının anlaşılmasıyla birlikte bu sabit yeniden fizik sahnesine döndü.

Bugün ise kozmolojik sabit, Kuantum Alan Teorisi’nin öngörüleri ile gözlemler arasındaki en büyük uyumsuzluklardan biri olarak varlığını sürdürüyor.

Araştırmacılar, CSK modeli üzerinden geliştirdikleri yaklaşımın, uzun süredir aranan kuantum yerçekimi teorisine de ışık tutabileceğini düşünüyor. Ancak bunun kesin bir çözüm değil, daha çok “umut vadeden bir yön” olduğu vurgulanıyor.

Stephon Alexander’a göre çalışma, farklı fizik alanlarını bir araya getirmenin önemini de gösteriyor: “Yoğun madde fiziği ile kozmolojiyi aynı matematiksel çerçevede buluşturmak, beklenmedik kapılar açabilir.”

Büyük Resim Henüz Tamamlanmadı

Bilim insanları, elde edilen sonuçların kozmolojik sabit problemini tamamen çözdüğünü söylemek için erken olduğunu kabul ediyor. Ancak bu çalışma, evrenin temel yapısının düşündüğümüzden çok daha “geometrik” ve “korunmuş” olabileceğine dair güçlü bir ipucu sunuyor.

Araştırmanın sonuçları, fizik dünyasında uzun süredir kapalı görünen bir kapının aralanabileceği ihtimalini yeniden gündeme taşıyor.

Paylaşın