Evrendeki En Uç Yedi Gezegen

Seyahat etmenin en büyük keyiflerinden biri, alışılmışın dışına çıkmaktır. Ancak Dünya’da bu sandığınız kadar kolay değildir. Gezegenimizin farklı iklimleri çeşitlilik sunsa da, evrendeki diğer dünyalarla kıyaslandığında oldukça sıradan kalır.

Haber Merkezi / Gerçekten sıra dışı bir deneyim için çok daha uzağa, hatta yıldızların ötesine gitmemiz gerekir.

Bilimi rehber edinerek, bilinen evrendeki en uç, en korkutucu, en güzel ve en tuhaf iklimlere sahip yabancı dünyalara doğru yedi duraklı bir yolculuğa çıkalım. İlk durağımız Güneş Sistemi’nde.

1. Durak: Neptün

Neptün’de dondurucu soğuklara ve ezici basınca dayanabileceğinizi umuyoruz. Soluk turkuaz bir gökyüzü, metan bulutları ve hatta elmas yağmuru ihtimali sizi bekliyor.

Neptün’ün üst atmosferinde sıcaklık yaklaşık -396°F (-237°C)’dir. Derinlere indikçe metan ve diğer hidrokarbon bulutlarıyla karşılaşılır; bu gazlar daha aşağıda sıvılaşır. Işık azalırken basınç ve sıcaklık artar. Sıcaklık Dünya’daki değerlere ulaştığında metan parçalanabilir; ortaya çıkan karbon atomları elmas kristallerine dönüşerek gezegenin çekirdeğine doğru yağabilir.

Bir de rüzgârlar var. Neptün’de rüzgâr hızları saatte 1.200 milin (yaklaşık 2.000 km/s) üzerine çıkar; bu, Güneş Sistemi’ndeki en güçlü rüzgârlardır. İlginç olan, bu kadar uzak bir gezegen için bu enerjinin kaynağının tam olarak bilinmemesidir. Jüpiter’in yüzyıllardır süren Büyük Kırmızı Noktası gibi kalıcı fırtınalar burada görülmez; Neptün’ün fırtınaları nispeten daha kısa ömürlüdür.

2. Durak: 55 Cancri e

Yaklaşık 41 ışık yılı uzaklıktaki bu gezegen, yıldızına son derece yakındır. Bir yılı iki Dünya gününden daha kısadır ve tıpkı Ay gibi gelgit kilitlidir; yani bir yüzü sürekli yıldızına dönüktür.

Gündüz tarafında sıcaklık yaklaşık 3.500°F (1.900°C)’ye ulaşır; bu değer bilinen hemen her kayayı eritecek kadar yüksektir. Yüzeyin en az yarısının lavlarla kaplı olduğu düşünülmektedir. Lav o kadar sıcaktır ki kırmızı değil, parlak soluk sarı bir ışıkla parlar.

Gezegen ilk oluştuğundaki atmosferini kaybetmiş olsa da, lav okyanuslarından çıkan gazlarla oluşmuş ikincil bir atmosfere sahiptir. Karbonmonoksit ve karbondioksit ağırlıklı olduğu düşünülen bu atmosfer sürekli oluşup yok olan bir döngü içindedir.

Gece tarafı da serin sayılmaz: Yaklaşık 2.500°F (1.370°C) sıcaklıktadır. Gündüz ve gece arasındaki aşırı sıcaklık farkı nedeniyle bazı maddeler yoğunlaşıp “kaya yağmuru” şeklinde düşebilir.

3. Durak: TrES-2b

Gotik bir dünya hayal ediyorsanız, doğru yerdesiniz. TrES-2b, bilinen en karanlık ötegezegenlerden biridir.

Üzerine düşen ışığın yaklaşık %99,9’unu emer. Karşılaştırmak gerekirse, kömür ışığın yaklaşık %95’ini emer. Bu nedenle TrES-2b, siyah akrilik boyadan bile daha koyu görünür.

Gündüz tarafında sıcaklık 3.140°F (1.725°C) civarındadır. Gezegenin yaydığı tek ışık, büyük ölçüde kendi termal ışımasıdır. Eğer Güneş Sistemi’nde olsaydı, Venüs’ten binlerce kat daha parlak görünürdü. Bunun nedeni hem yüksek sıcaklığı hem de yaklaşık 1,5 Jüpiter kütlesine sahip devasa boyutudur.

Gece tarafında sıcaklık düşer, ancak koyu kırmızı bir parıltı hâlâ gözlemlenebilir.

4. Durak: KELT-9b

Sıcaklığı bildiğinizi sanıyorsanız, bir kez daha düşünün. KELT-9b bir “ultra sıcak Jüpiter”dir.

Gündüz tarafında sıcaklık yaklaşık 7.800°F (4.300°C)’dir; bu değer Güneş’in yüzey sıcaklığına yakındır ve birçok yıldızdan bile daha sıcaktır. Bu aşırı sıcaklıkta moleküller parçalanarak atomlarına ayrılır. Gündüz tarafında ayrışan atomlar, rüzgârlarla gece tarafına taşınır ve orada yeniden birleşebilir; ancak tekrar parçalanmaları uzun sürmez.

Bilim insanları, gezegenin yoğun ışıma nedeniyle hızla kütle kaybettiğini ve adeta bir kuyruklu yıldız gibi buharlaşmış maddeden oluşan bir kuyruğa sahip olabileceğini düşünüyor.

5. Durak: HD 189733 b

Uzaktan bakıldığında mavi rengiyle Dünya’yı andırır. Ancak bu benzerlik aldatıcıdır.

Saatte 5.400 mil (8.700 km/s) hıza ulaşan rüzgârları, Güneş Sistemi’ndeki tüm rüzgârlardan daha güçlüdür. Atmosferindeki silikat parçacıkları, gündüzden geceye savrularak erimiş cam yağmuru oluşturur. Bu damlacıklar aşağı düşmek yerine yatay şekilde savrulur; adeta dev bir alev makinesi ve kum püskürtme makinesi arasında kalmış gibi bir ortam yaratır.

Ayrıca atmosferde hidrojen sülfür bulunabileceği düşünülmektedir; bu da çürük yumurta kokusuna benzer keskin bir koku anlamına gelir.

6. Durak: GJ 9827 d

Bu gezegen neredeyse tamamen sudan oluşuyor olabilir — ancak sıvı sudan değil, su buharından.

Yaklaşık 450°F (232°C) sıcaklığa sahip olduğu tahmin edilen bu dünya, kalın ve su açısından zengin bir atmosfere sahiptir. Altında kayalık bir çekirdek bulunabileceği düşünülmektedir. “Buhar dünyası” olarak adlandırılan bu tür gezegenler, yaşam için fazla sıcak olabilir; ancak su açısından zengin yapıları astrobiyologlar için büyük önem taşır.

7. ve Son Durak: WASP-76 b

Turumuzu etkileyici bir manzarayla bitiriyoruz.

WASP-76 b, yıldızına çok yakın konumlanmış, Jüpiter benzeri bir gaz devidir. Gündüz tarafı demir ve kurşunu buharlaştıracak kadar sıcaktır. Bu metal buharı, güçlü rüzgârlarla gece tarafına taşınır ve orada yoğunlaşarak demir yağmuru şeklinde düşer.

Ayrıca bu gezegenin atmosferinde nadir görülen bir “ışık parıltısı” (glory) etkisi oluşabileceği düşünülmektedir. Bu optik olay, belirli koşullarda oluşan dairesel ve renkli bir ışık halkasıdır ve atmosferik parçacıkların son derece düzgün ve kararlı olması gerekir.

Bu yolculuk bize bir gerçeği hatırlatıyor: Dünya’nın fırtınaları, çölleri ve buzulları ne kadar etkileyici olursa olsun, evrenin geri kalanı hayal gücümüzü zorlayan, akıl almaz aşırılıklarla doludur. Gerçekten sıra dışı bir seyahat arıyorsanız, yönünüzü yıldızlara çevirmeniz yeterli.