T Hücreli Yetişkin Akut Lenfositik Lösemi Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi
T hücreli yetişkin akut lenfositik lösemi (T-ALL), kemik iliği ve kanda agresif bir şekilde çoğalan olgunlaşmamış T-lenfosit öncüllerinin (lenfoblastların) neden olduğu nadir bir kan kanseridir.
Haber Merkezi / Yetişkinlerde akut lenfoblastik lösemilerin (ALL) yaklaşık yüzde 25’ini oluşturur ve B-hücreli ALL’ye göre daha agresif seyretme eğilimindedir. Bu hücreler normal kan hücresi üretimini engelleyerek bağışıklık sistemini zayıflatır ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.
T Hücreli Yetişkin Akut Lenfositik Löseminin Nedenleri:
Genetik Mutasyonlar: T-ALL’nin ana nedeni, T-hücre gelişimini bozan genetik değişikliklerdir; örneğin NOTCH1/FBXW7 yolundaki mutasyonlar (%60 oranında), TAL1/SCL, HOX11/TLX1 gibi transkripsiyon faktörlerinin disregülasyonu ve kromozomal yeniden düzenlemeler (örneğin TCR genlerindeki translokasyonlar). Bu mutasyonlar timusta (T-hücre olgunlaştığı organ) normal gelişimi engelleyerek lösemogeneze yol açar.
Risk Faktörleri: Kesin neden bilinmemekle birlikte, erkeklerde daha sık görülür, HTLV-1 virüsü gibi retrovirüs enfeksiyonları, yüksek doz radyasyon maruziyeti, bazı kemoterapi ilaçları veya genetik sendromlar (örneğin Down sendromu) riski artırabilir. Çoğu vaka spontan mutasyonlardır ve ailevi geçiş nadirdir.
T Hücreli Yetişkin Akut Lenfositik Löseminin Belirtileri:
Genel Semptomlar: Yorgunluk, halsizlik, ateş, enfeksiyonlara yatkınlık (nötropeni nedeniyle), kolay morarma/kanama (trombositopeni), anemi kaynaklı solukluk ve nefes darlığı.
T-ALL’ye Özgü: Mediasten tümörü nedeniyle solunum sıkıntısı, pleural efüzyon, yüksek beyaz kan hücresi sayısı, lenf nodu büyümesi, hepatosplenomegali ve merkezi sinir sistemi tutulumu (%10 oranında, baş ağrısı, kusma).
Yetişkinlerde relaps (tekrar) riski yüksektir ve semptomlar hızla ilerler.
T Hücreli Yetişkin Akut Lenfositik Löseminin Teşhisi:
Fiziksel Muayene ve Laboratuvar: Tam kan sayımı (yüksek lökosit veya blast hücreleri, düşük hemoglobin/trombosit), periferik yayma ile anormal hücreler.
Kemik İliği Biyopsisi ve Aspirasyonu: Lösemi hücrelerini doğrular, immünohistokimya ve akış sitometrisi ile T-hücre markerları (CD3, CD7 vb.) tespit edilir.
Genetik ve Diğer Testler: Sitogenetik analiz (mutasyonlar için), minimal rezidüel hastalık (MRD) değerlendirmesi, lomber ponksiyon (CNS tutulumu için), görüntüleme (göğüs BT’si mediastinal kitle için). Erken T-prekürsör (ETP) alt tipi gibi prognostik gruplar belirlenir.
T Hücreli Yetişkin Akut Lenfositik Löseminin Tedavisi:
Kemoterapi: Ana tedavi; indüksiyon (remisyon için yoğun, örneğin hiper-CVAD veya pediatrik-inspired rejimler), konsolidasyon ve idame aşamaları. Yetişkinlerde relaps riski yüksek olduğundan MRD’ye göre ayarlanır.
Kök Hücre Nakli: Yüksek riskli veya relaps/refrakter vakalarda allojeneik nakil önerilir, özellikle ETP-ALL’de.
Hedefe Yönelik ve Destekleyici: Nelarabine (T-hücre spesifik), NOTCH inhibitörleri gibi yeni ajanlar; CNS profilaksisi için intratekal kemoterapi veya radyasyon. Destekleyici bakım (transfüzyon, enfeksiyon önleme) şarttır. Yetişkinlerde tam kür oranı %40-50’nin altındadır, ancak genç yetişkinlerde pediatrik protokoller prognozu iyileştirir.
