Delesyon Mutasyonları Hangi Durumlara Neden Olabilir?
Delesyon mutasyonları, DNA (Deoksiriboz Nükleik Asit) dizisinden bir veya daha fazla nükleotidin kaybı anlamına gelir ve genetik materyalin yapısında önemli değişikliklere yol açabilir.
Haber Merkezi / Bu mutasyonlar, boyutlarına ve etkiledikleri gen bölgesine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına veya genetik bozukluklara neden olabilir. İşte, delesyon mutasyonlarının yol açabileceği durumlar ve etkileri:
Gen Fonksiyonunun Kaybı:
Delesyon, bir genin tamamını veya önemli bir kısmını ortadan kaldırabilir, bu da genin protein kodlama yeteneğini bozar. Bu durum, genin işlevini tamamen veya kısmen kaybetmesine (loss-of-function) yol açar.
Örnek Durumlar:
Kistik Fibrozis: CFTR genindeki delesyonlar (örneğin, ΔF508 mutasyonu), kistik fibrozise neden olur. Bu, akciğerlerde ve diğer organlarda mukus birikimine yol açar.
Tay-Sachs Hastalığı: HEXA genindeki delesyonlar, lizozomal depolama bozukluğuna sebep olur ve sinir sisteminde ciddi hasarlara yol açar.
Kromozomal Bozukluklar:
Daha büyük delesyonlar, kromozomun bir parçasını etkileyebilir ve birden fazla genin kaybına neden olabilir. Bu, genetik sendromlara yol açar.
Örnek Durumlar:
Cri-du-Chat Sendromu: 5. kromozomun kısa kolunda (5p) delesyon, karakteristik kedi miyavlaması benzeri ağlama, zihinsel gerilik ve yüz anomalilerine neden olur.
DiGeorge Sendromu (22q11.2 Delesyon Sendromu): 22. kromozomda delesyon, kalp kusurları, bağışıklık sistemi sorunları, öğrenme güçlükleri ve yüz anomalileriyle ilişkilidir.
Prader-Willi ve Angelman Sendromları: 15. kromozomun q11-13 bölgesindeki delesyonlar, bu sendromlara yol açabilir. Prader-Willi’de obezite ve zihinsel gerilik, Angelman’da ise epilepsi ve konuşma bozuklukları görülür.
Protein Yapısının Bozulması:
Delesyon, genin okuma çerçevesini kaydırabilir (frameshift mutation) ve hatalı veya işlevsiz bir protein üretimine neden olabilir. Bu, proteinin tamamen yanlış kodlanmasına yol açar.
Örnek Durumlar:
Duchenne Musküler Distrofi: DMD genindeki delesyonlar, distrofin proteininin üretimini engeller, bu da kas zayıflığına ve ilerleyici kas kaybına neden olur.
Spinal Müsküler Atrofi (SMA): SMN1 genindeki delesyonlar, motor nöron kaybına ve kas zayıflığına yol açar.
Kanser Riskinin Artması:
Tümör baskılayıcı genlerde (ör. TP53, BRCA1) delesyonlar, hücre büyümesini kontrol eden mekanizmaların bozulmasına neden olabilir, bu da kanser riskini artırır.
Örnek Durumlar:
BRCA1/BRCA2 Delesyonları: Meme ve yumurtalık kanseri riskini artırır.
Retinoblastom: RB1 genindeki delesyonlar, göz tümörlerine ve diğer kanserlere yol açabilir.
Doğum Kusurları ve Gelişimsel Bozukluklar:
Gelişimle ilgili genlerdeki delesyonlar, embriyonik gelişim sırasında anormalliklere neden olabilir.
Örnek Durumlar:
Wolf-Hirschhorn Sendromu: 4. kromozomun kısa kolundaki delesyon, zihinsel gerilik, büyüme geriliği ve yüz anomalilerine yol açar.
Williams Sendromu: 7. kromozomdaki delesyon, kardiyovasküler sorunlar, karakteristik yüz özellikleri ve sosyal kişilikle ilişkilidir.
Üreme ve Kısırlık Sorunları:
Üreme ile ilgili genlerdeki delesyonlar, gamet üretimini veya embriyo gelişimini etkileyebilir.
Örnek Durumlar:
Y Kromozomu Delesyonları: AZF bölgesindeki delesyonlar, erkeklerde sperm üretimini bozarak kısırlığa neden olabilir.
Nörolojik ve Nörogelişimsel Bozukluklar:
Beyin gelişimiyle ilgili genlerdeki delesyonlar, nörolojik işlevleri etkileyebilir.
Örnek Durumlar:
Rett Sendromu: MECP2 genindeki delesyonlar, özellikle kız çocuklarda zihinsel gerilik, motor beceri kaybı ve otizm benzeri belirtilere yol açar.
Otizm Spektrum Bozukluğu: Bazı kromozomal delesyonlar (ör. 16p11.2), otizm riskini artırabilir.
