Şanlıurfa: Hekim Dede Camii

Hekim Dede Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Yusufpaşa Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Kesin yapım tarihi bilinmemektedir. Üç kitabesi vardır. Harim(Ana ibadet mekânı) kapısı üzerindeki kitabesinde caminin, Ahmed oğlu Bayram Bey tarafından 1634 (hicri 1043) yılında tamir edildiği belirtilmiştir.

Camiin güney batı tarafında bir de çeşme kitabesi bulunmaktadır. Yazısı okunamayan kitabe üzerinde 1708 (hicri 1120) tarihi mevcuttur.

Caminin iç kapı üstündeki tahrip olan kitabesinde ise camiin ikinci veya üçüncü tamirinin Mustafa Paşa tarafından 1776 (hicri 1190) yılında yaptırıldığı anlaşılmaktadır.

Hekim Dede türbesinin cami avlusundan taraf duvarının üzerinde yer alan kitabede yalnız 1803 (hicri 1218) tarihi okunabilmiştir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Hüseyin Paşa Camii

Hüseyin Paşa Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Yusufpaşa Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Cami, 1728 (hicri 1141)’de Urfa valisi olan Hüseyin Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kitabesine göre; Merhum Ali Paşa’nın bu camiyi tamir ettiği belirtilmiştir.

Kitabenin altında tarih yoktur. Son mısradaki “esas-ı azim” kelimesinin harfleri hicri 1142 (miladi 1729) yılını vermektedir.

Öte yandan Yusuf oğlu Darendeli Hüseyin Paşa Vakfiyesi’nde Urfa’nın Karameydanı isimli mahallesinde bir cami yaptırdığını ve tamir ettirdiğini bildiriyor. Bu bilgileri veren vakfiye hicri 1141 (miladi 1728) tarihlidir.

Anlaşılan odur ki; Urfa Valisi Darendeli Hüseyin Paşa kitabeye kendi adını yazdırmamıştır. Cami mimberinin kapısı üzerinde hicri 1297 (miladi 1878) yılı kaydedilmiştir. Bunun da mimberin tamir tarihi olduğu kabul edilmektedir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Eski Sefalı Camii

Eski Sefalı Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Yakubiye Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Yapının inşa tarihi bilinmemektedir. Harimin kuzeyinde betonarme ekleme bulunmaktadır. Kuzey bölümünde üç adet oda vardır. Sonradan eklenen betonarme kısmın avluya bakan üst kısmında 1994 tarihine rastlanmıştır. Harim kısmının kuzeyinde üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır.

Son cemaat yerinin doğusunda bir oda, batısında ise yola açılan giriş kapısı bulunmaktadır. Son cemaat yerinin üzeri çapraz tonozla örtülüdür. Son cemaat yerinde doğu ve batıda olmak üzere birer mihrap nişi bulunmaktadır. Bu mihrap nişleri içerisinde birer pencere bulunmaktadır.

Orijinal olarak günümüze gelen harim kısmı iki sahınlı olup üzeri çapraz tonozla örtülüdür. Mihrabın doğusunda duvara gömülü vaaz kürsüsü batısında ise yine duvara gömülü mimber yer almaktadır. Buralara çıkışlar duvar içerisindeki merdivenlerden sağlanmaktadır.

Harim aydınlatması altta diktörtgen üstte ise kuşgözü pencerelerle sağlanmıştır. Harim kısmının kuzeyinde müezzin mahfili yer alır. Yapının güneybatısında kesme taş malzemeden yapılmış bir adet köşk minare bulunmaktadır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Ulu Camii

Ulu Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Camikebir Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Cami, şehir merkezinde Divanyolu Caddesi’nde yer alır. Yapım tarihi belirlenemeyen, “Kızıl Kilise” olarak adlandırılan eski bir kilisenin yerine inşa edilmiştir. Eski yapıya ait avlu duvarları, sütunlar, sütun başlıkları ve çan kulesi halen mevcuttur. Caminin inşa kitabesi bulunmamaktadır. Bu yüzden kim tarafından ve ne zaman yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir.

1170-1175 yıllarında Zengiler tarafından yaptırıldığı tahmin edilmektedir. Kitabelere göre Ulu Camii; 1684, 1779, 1780 ve 1870 yıllarında onarım görmüştür. İslam fetihlerinden sonra, sütunlarda kullanılan kırmızı mermerler ve kilise ile ilişkisinden dolayı “Mescid ül- Hamra (Kırmızı Mescit)” olarak isimlendirilmiştir. Payeler üzerine oturan ve her biri çapraz tonozlarla örülü on dört sivri kemerle avluya açılan son cemaat yeri Anadolu’da ilk kez Urfa Ulu Camii’nde bulunmaktadır.

Caminin harim kısmında bir kuyu yer alır. Halk arasındaki bir inanışa göre Hz. İsa’nın, Kral Abgar’a, Havarisi Thomas’la gönderdiği mendil bu kuyuya bırakılmıştır. Bu nedenle camiinin içindeki kuyunun suyu, şifalı olarak kabul edilir. Minareye, Cumhuriyet döneminde bir saat eklenerek saat kulesine dönüştürülmüştür. Minare, aynı zamanda şehrin ilk ve tek saat kulesi görevini de görmektedir.

Kızıl Kilise’ye ait kalın duvarlarla çevrili camii avlusunun kuzeybatı kesimi mezarlıktır. Bu mezarlıktaki türbede, 1823 yılında vefat eden, Halidi Tarikatı’nın kurucusu Mevlana Halid Ziyâeddin Hazretleri’nin küçük oğlu Şehabeddin Ahmet’in mezarı bulunmaktadır. Türbe, Şanlıurfa ili Kültür Eğitim Sanat ve Araştırma Vakfı (ŞURKAV) tarafından restore edilmiştir. Cami, 2010-2011 yılında, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Hacı Yadigar (Kutik) Camii

Hacı Yadigar (Kutik) Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kurtuluş Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin bir kitabesi vardır. Caminin iç kapısı üzerindeki sekiz mısralık kitabede yapının 1155 (hicri 550) yılında ve 1514 (hicri 920) yılında tamir edildiği yazılıdır.

Şair Sabır tarafından yazılan kitabede son tamir tarihi olarak 1871 (hicri 1288) verilmiştir. Buna göre yapı Urfa’nın en eski camilerindendir.

Düzgün kesme taştan inşaa edilen cami, enine dikdörtgen plana sahiptir. Ahşap malzemeyle kaplanan minrap biraz doğuya kaymıştır. Minber, mihrap duvarına paralel taş merdiven şeklindedir.

İnce sütunlar üzerine oturan, piramit külahlı minber minare avlu duvarının kuzeybatı köşesi üzerindedir. Şanlıurfa’nın en eski camilerinden biridir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Tuzeken Camii

Tuzeken Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Karakoyunlu Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

İki kitabesi vardır. Avlunun batısındaki imam oda kitabesinde harap halde iken onarıldığı belirtilmektedir. Tarih olarak 1858 (hicri 1275) tarihi okunmuştur. Bu odanın Kur’an kursu dershanesi olarak yapıldığı anlaşılmaktadır.

Cami eyvanının üzerinde kufi yazı ile yuvarlak bir zemin üzerindeki kitabede Lâilâhe illallah Muhammediin Resulallah” yazılmıştır. Minare kaidesinde ise tamir kitabesi olup buna göre minare 1754 (hicri 1167) tarihinde Hacı Mustafa tarafından tamir edilmiştir.

Düzgün kesme taştan inşaa edilen cami, enine dikdörtgen plana sahiptir.  Mihrabı sade ve süslemesiz olan caminin minber balkonuna duvar içinden merdivenle çıkılmaktadır. Silindirik gövdeli ve tek şerefeli minaresi avlunun kuzeybatı köşesindedir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Kara Musa Camii

Kara Musa Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Beykapusu Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin altı kitabesi bulunmaktadır. Maalesef camiyi yaptıran ve adını veren “Kara Musa” ismine kitabelerde rastlanamamıştır. Çünkü camiyi her tamir eden zat, yapıya kendi kitabesini yerleştirmiş ve önceki kitabeyi söktürmüştür.

Böylece Urfadaki birçok eski camide olduğu gibi bu camide de eski kitabeler kaybolmuştur. Aslında Kara Musa Camii’ni 1552 tarihinde Kara Musa adında bir zat yaptırmıştır. Caminin batısı pencere altı kitabesinde; 1747 (hicri 1160) tarihinde tamir edildiği yazılı olup tamir edenin adı verilmemiştir.

Son cemaat yeri kitabesinde; caminin tamirini 1671 (hicri 1082)’de Muhammed oğlu Abdurrahman Çelebi’nin yaptırdığı yazılıdır. Cami avlusunun batı kapısı kitabesinde ve minare kaidesi batı kitabesinde; Firuz Bey tarafından 1780 (hicri 1195)’te tamir edildiği yazılıdır.

Caminin avlusunda güney kapı kitabesinde; Hacı Firuz Bey’in Kızıl Camii (Ulu Camii) ve Ağ Camii (Nimetullah Cami)’yi tamir ettirdiği, şehre çeşmeler yaptığı ve son olarak bu camiyi tamir ettirdiği yazılıdır. Tamir tarihi olarak 1780 (hicri 1195) tarihi verilmektedir.

Halkın anlattığına göre cami avlusunda fıskiyeli kocaman bir havuz varmış ve mahallenin çocukları bu havuza girerlermiş. Sonra bu havuz da kaldırılmış. Cami içinde yer alan bir sütun üzerinde bir kitabe parçası vardır. Ters bir şekilde yerleştirilen bu kitabe parçası tek başına bir anlam ifade etmemektedir. Muhtemelen başka bir yapıdan getirilip buraya yerleştirilmiştir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Çarhoğlu Camii

Çarhoğlu Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kamberiye Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Bu caminin eski adı “Ömeriye” ve “Meşarkiye” olarak bilinir. Caminin yapım kitabesi yoktur. Yapının üzerinde sadece bir kitabe mevcuttur. Cami avlusundaki kitabede; Muhammed Çarhoğlu tarafından kapsamlıca onarıldığı yazılıdır. Tarih olarak 1955 (hicri 1375) tarihi verilmiştir. Kitabenin hattı Urfalı Hattat Behçet Efendi tarafından yazılmıştır.

Düzgün kesme taşlardan inşaa edilen Çarhoğlu Camii, mihraba paralel iki sahınlı dikdörtgen bir plana sahiptir. Her sahın üçer çapraz tonozla örtülü olup, tonozlar ortada iki dikdörtgen payeye, yanlarda duvar payeye oturur.

Önde dört payeye oturan üç gözlü son cemaat yerinin her gözü birer çapraz tonozla örtülüdür. Son cemaat yerinin yanlara açılan kemerlerinden doğuda olanı sonradan örülerek pencereye dönüştürülmüş, batı olanı ise camekanla kapatılmıştır.

Taş mihrabın yanınında burmalı çift sütün bulunur. Mihrabın sağ tarafında, önde yuvarlak iki sütuna oturan, üzeri yarım kubbeli, duvardan balkon şeklinde çıkmış minberi bulunur. Silindirik gövdeli tek şerefeli, sade ve süslemesiz minare caminin güney batı köşesindedir.

 

Paylaşın

Şanlıurfa: Nimetullah (Ak) Camii

Nimetullah (Ak) Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, İstiklal Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

1500’lü yıllarda Urfa Sancakbeylerinden Nimetullah Bey tarafından inşa ettirildiği tahmin edilmektedir. Kayıtlara göre cami için; Hacı Nimetullah bin Asker 1721’de, ardından Hacı Haydar Ağa 1755’te vakıfta bulunmuştur.

Camide tarihi belirlenemeyen bir kitabede yapı için: “Bu eski ve harabe bir kilise iken tamir edilerek camiye çevrildi” ifadesi yer alır. Firuz Bey adı geçen bu kitabe, muhtemelen 1779-1781 arasında hazırlanmıştır.

Harim kısmına (ana ibadet mekânı) girişteki kapı Klasik Osmanlı süslemelerini yansıtır. Harim kısmında ana kubbenin yan taraflarına yarım kubbeler eklenmiş, bu şekilde alan genişlemiştir.

Burada amaç daha fazla cemaatin aynı mekânda ibadet etmesini sağlamaktır. Yapıda süsleme olarak; mihrab nişindeki sekizgenlerin oluşturulduğu geometrik süslemeler dikkat çeker.

Silindirik tek şerefeli minare Şanlıurfa’daki en uzun minare olması bakımından önem arz eder. Avluyu çevreleyen medrese odaları 1695 yılında Abbas Ağa tarafından yaptırılmıştır. Avlunun kuzey kısmındaki zeminde bulunan üç mezardan ikisi Nimetullah oğlu Rûz Bey (?-1520) ve Lütfü oğlu Ali Bey (?-1594)’e aittir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Yeni Ömeriye Camii

Yeni Ömeriye Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kurtuluş Mahallesi, Mısır Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

İki kitabesi vardır. Caminin güney dış kapısındaki üç satırlık kitabesine göre yapı Ahmed’in oğlu Ustad Muhammed tarafından 1214 (hicri 610) senesinde tamir edilmiştir. Yapıda ki ikinci kitabe camii avlusunda imam odası üzerinde yer alır. Buna göre; imam odası 1909 (hicri 1327) tarihinde yapılmıştır.

Yapıda inşaa malzemesi olarak düzgün kesme taş kullanılmıştır. Küçük ölçüde kare mekanlı cami, yanlarda duvarlara ortada bir payeye oturan tek çapraz tonozla örtülüdür.  Beş köşeli ve yuvarlak kemerli taş mihrap sade ve süslemesizdir. Taş minber, mihrap duvarına paralel merdivenle çıkan balkon şekilndedir.

 

Paylaşın