Kapitalist sistem, kendi sürekliliği için gerçekliği parçalamak, bulanıklaştırmak ve sınıfsal içeriğinden arındırmak zorundadır. Marksist eleştiri ise bu parçaları yeniden bir araya getirme, görünmeyeni görünür kılma çabasıdır.

Haber Merkezi / Günümüz toplumunda “gerçeklik” hiç olmadığı kadar tartışmalı bir kavram hâline gelmiş durumda. Hakikat sonrası çağdan, algı yönetiminden, dezenformasyondan söz ediliyor. Ancak bu tartışmalar çoğu zaman yüzeyde kalıyor; gerçekliğin neden bu kadar kırılgan hâle geldiği sorusu sistemli biçimde ele alınmıyor. Marksist bir perspektiften bakıldığında ise “gerçeklik sorunu”, yalnızca epistemolojik değil, doğrudan sınıfsal ve maddi bir sorundur.

Marksizm, gerçekliği düşünceden değil maddi yaşamdan türetir. Marx’ın ünlü ifadesiyle, “insanların bilinci onların varlığını değil, toplumsal varlıkları bilinçlerini belirler.” Bu nedenle bugün yaşanan gerçeklik krizi, öncelikle kapitalist üretim ilişkilerinin ve bu ilişkilerin ideolojik üstyapısının bir ürünüdür. Gerçekliğin parçalanması, kapitalizmin kendi çelişkilerini görünmez kılma ihtiyacının sonucudur.

Kapitalist toplumda gerçeklik, meta biçimiyle örtülür. Meta fetişizmi, toplumsal ilişkilerin şeyler arasındaki ilişkilermiş gibi görünmesine yol açar. Emek sömürüsü, piyasa “doğallığı” içinde erir; sınıf ilişkileri bireysel başarı ya da başarısızlık anlatılarına indirgenir. Bu koşullarda gerçeklik, çıplak haliyle değil, piyasanın ve ideolojinin filtrelerinden geçerek algılanır. İnsanlar yaşadıkları hayatın neden böyle olduğunu değil, bu hayata nasıl uyum sağlayacaklarını düşünmeye zorlanır.

Bugün medya ve dijital platformlar bu süreci daha da derinleştiriyor. Gerçeklik, artık yalnızca çarpıtılmıyor; parçalara ayrılıyor, hızla tüketiliyor ve duygusal tepkilere indirgeniyor. Marksist açıdan bu durum rastlantı değildir. Sermaye, bütünlüklü bir gerçeklik algısından korkar; çünkü bütünlük, sistemin yapısal eşitsizliklerini görünür kılar. Bunun yerine parçalı, bağlamından kopuk, sürekli akan bir “şimdi” hali üretilir. İşsizlik bir istatistik, yoksulluk kişisel kader, savaş ise soyut bir “güvenlik sorunu” olarak sunulur.

“Gerçeklik sorunu”nun bir diğer boyutu da ideolojinin gündelik hayata nüfuz etme biçimidir. Egemen ideoloji, kendisini ideoloji olarak değil, “sağduyu” olarak dayatır. Alternatifsizlik söylemi (“başka türlü olamaz”) bu noktada kilit rol oynar. Kapitalist gerçeklik, tek mümkün gerçeklik gibi sunulur. Marksist eleştiri ise tam da burada devreye girer: Gerçekliğin tarihsel ve değiştirilebilir olduğunu hatırlatır. Mevcut düzenin “doğal” değil, belirli sınıf çıkarlarının ürünü olduğunu açığa çıkarır.

Gerçeklik, sınıfsal bir filtreden geçirilerek yeniden üretilir

Bu bağlamda, gerçeklik sorunu aynı zamanda bir mücadele alanıdır. Gerçekliği tanımlama gücü, siyasal iktidarın en önemli araçlarından biridir. Hangi sorunların “gerçek”, hangilerinin “abartı” ya da “marjinal” olduğu bu güç ilişkileri içinde belirlenir. Emekçilerin yaşadığı yapısal sorunlar görünmez kılınırken, sermayeyi tehdit etmeyen kültürel tartışmalar öne çıkarılabilir. Böylece gerçeklik, sınıfsal bir filtreden geçirilerek yeniden üretilir.

Marksist perspektif, bu sis perdesini dağıtmayı hedefler. Gerçekliği, bireysel algıların toplamı olarak değil, toplumsal ilişkilerin somut bir sonucu olarak ele alır. Bu nedenle marksist sorgulama, yalnızca “ne oluyor?” sorusunu değil, “kimin çıkarına oluyor?” sorusunu da sorar. Gerçeklik, bu sorudan kaçıldığında değil, bu soruyla yüzleşildiğinde anlaşılır.

Sonuç olarak, günümüzde yaşanan gerçeklik krizi, hakikatin kaybolmasından çok, hakikatin bastırılmasıyla ilgilidir. Kapitalist sistem, kendi sürekliliği için gerçekliği parçalamak, bulanıklaştırmak ve sınıfsal içeriğinden arındırmak zorundadır. Marksist eleştiri ise bu parçaları yeniden bir araya getirme, görünmeyeni görünür kılma çabasıdır. Gerçeklik sorunu, ancak bu kolektif ve maddi zeminde ele alındığında aşılabilir. Çünkü gerçeklik, yalnızca yorumlanacak bir şey değil, aynı zamanda değiştirilecek bir şeydir.