Ketojenik diyetin bağırsak kanseri üzerindeki etkilerini inceleyen yeni bir araştırma, beslenme düzeninin ince bağırsak ve kalın bağırsakta farklı sonuçlara yol açabileceğini ortaya koydu.
Haber Merkezi / Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) araştırmacılarının genetik olarak kansere yatkın hâle getirilmiş fareler üzerinde yürüttüğü çalışmada, ketojenik diyetin ince bağırsakta tümör oluşumunu artırırken kolondaki tümör gelişimini azaltabildiği gözlemlendi. Nature dergisinde yayımlanan bulgular, aynı beslenme modelinin farklı dokularda birbirinden farklı biyolojik etkilere neden olabileceğini gösteriyor.
Ketojenik diyet, yüksek yağ ve çok düşük karbonhidrat tüketimine dayanan bir beslenme modelidir. Karbonhidrat alımının azalmasıyla vücut, enerji ihtiyacını karşılamak için yağları kullanmaya yönelir ve alternatif bir enerji kaynağı olan keton cisimlerini üretir. Özellikle kilo verme amacıyla yaygınlaşan bu beslenme modelinin kanser üzerindeki etkileri de bilim dünyasında araştırılmaya devam ediyor.
Yeni çalışma ise bir dokuda olumlu sonuçlarla ilişkilendirilen bir beslenme düzeninin vücudun diğer bölgelerinde de aynı etkiyi göstereceğinin varsayılamayacağını ortaya koyuyor.
İnce Bağırsakta Tümör Oluşumu Arttı
MIT ekibi, ketojenik diyetin bağırsakların farklı bölümleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla genetik olarak kansere yatkın fareler üzerinde deneyler gerçekleştirdi. Araştırmacılar, ketojenik diyetin sonuçlarını standart bir kontrol diyeti ve yüksek yağlı, yüksek kalorili bir beslenme modeliyle karşılaştırdı.
Deneyler sonucunda, ketojenik diyetle beslenen farelerde kontrol grubuna kıyasla belirgin ölçüde daha fazla ince bağırsak tümörü geliştiği görüldü. Üstelik bu farelerde obezite ortaya çıkmadı. İnce bağırsaktaki tümör yükü, yüksek kalorili diyetle beslenen farelerde gözlemlenen seviyelere ulaştı; bazı durumlarda ise bu seviyeleri aştı.
Bu sonuçlar, ince bağırsaktaki tümör artışının yalnızca aşırı kalori alımıyla veya kilo kazanımıyla açıklanamayabileceğine işaret ediyor.
Tümör Artışının Nedeni Ketonlar Değil, Yağ Metabolizması Olabilir
Araştırmacılar, tümör oluşumundaki artışın keton cisimlerinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemek için vücudun keton üretimini ve kullanımını etkileyen mekanizmaları değiştirdikleri deneyler yaptı. Ancak elde edilen sonuçlar, ketonların tümör artışını tek başına açıklamadığını gösterdi.
Bunun üzerine ekip, yağ asidi oksidasyonu adı verilen sürece odaklandı. Hücrelerin enerji elde etmek için yağ asitlerini parçalamasını sağlayan bu süreç, ince bağırsaktaki kök hücrelerin çoğalmasını teşvik eden proteinleri harekete geçiriyordu.
Bağırsak kök hücreleri, normal koşullarda bağırsakların iç yüzeyinin yenilenmesini ve hasarlı dokuların onarılmasını sağlar. Ancak kanser gelişimine yatkınlık oluşturan genetik değişiklikler söz konusu olduğunda bu hücrelerin aşırı çoğalması, tümör oluşumunu destekleyebilir.
Deneylerde yağ asidi oksidasyonunun belirli aşamalarının genetik veya kimyasal yöntemlerle engellenmesi, ketojenik diyetle beslenen farelerde tümör oluşumunu azalttı. Böylece araştırmacılar, yağ metabolizmasının tümör gelişimindeki rolünü keton cisimlerinin etkisinden ayırabildi.
Kalın Bağırsakta Tam Tersi Bir Etki Görüldü
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, kalın bağırsakta gözlemlenen farklı etki oldu. İnce bağırsakta tümör oluşumunu artıran ketojenik diyet, kolonda daha az tümör gelişmesiyle ilişkilendirildi.
Bu zıt etkinin altında yatan mekanizmalar henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmuş değil. Bununla birlikte sonuçlar, birbirine komşu olan ince ve kalın bağırsak dokularının aynı beslenme düzenine farklı hücresel tepkiler verebildiğini ortaya koyuyor.
Bulgular, yalnızca keton cisimleri takviyesi alarak ketojenik diyetin olası koruyucu etkilerini elde etme yaklaşımının da yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor. Çünkü çalışmada ince bağırsaktaki tümör artışı, keton cisimlerinden çok, besinlerle alınan yağların hücrelerde nasıl kullanıldığıyla ilişkilendirildi.
İnsanlar Üzerindeki Etkiler Henüz Bilinmiyor
Araştırmanın sonuçlarını değerlendirirken önemli bir sınırlılığı göz önünde bulundurmak gerekiyor: Bulgular, genetik olarak kansere yatkın hâle getirilmiş fareler üzerinde yapılan deneylere dayanıyor. Dolayısıyla çalışma, ketojenik diyetin insanlarda ince bağırsak kanserine neden olduğunu veya kolon kanserini önlediğini kanıtlamıyor.
Gözlemlenen biyolojik mekanizmaların insanlarda da aynı şekilde işleyip işlemediğinin belirlenmesi için ek araştırmalara ihtiyaç var. Özellikle genetik yatkınlığın, bağırsak dokularının özelliklerinin ve yağ metabolizmasının kanser gelişimindeki rolünün daha ayrıntılı incelenmesi gerekiyor.
Bilim insanlarına göre çalışma, beslenme ile kanser arasındaki ilişkinin yalnızca tüketilen yağ ve karbonhidrat miktarına bakılarak değerlendirilemeyeceğini gösteriyor. Bir diyetin etkileri, besinlerin vücutta nasıl işlendiğine ve farklı dokuların bu değişimlere nasıl tepki verdiğine bağlı olarak değişebiliyor.
Araştırma, ketojenik diyetin kanser üzerindeki etkilerini anlamak için yalnızca beslenme modeline değil, bu modelin vücutta harekete geçirdiği biyolojik süreçlere de odaklanılması gerektiğini ortaya koyuyor. Ancak insanlarda geçerli sonuçlara ulaşılana kadar bu bulguların dikkatle yorumlanması ve ketojenik diyetin kanserden korunma amacıyla önerilmemesi gerekiyor.
