Alzheimer’ın Başlangıç Yaşını Genler Belirliyor: Arada 10 Yıl Fark Var

Araştırma, Alzheimer hastalığına yol açan aynı temel genetik etkeni taşıyan kişilerde belirtilerin ortaya çıkış yaşının yaklaşık 10 yıl farklılaşabileceğini gösterdi. Bulgular, diğer genetik varyantların hastalığın başlangıcında etkili olabileceğine işaret ediyor.

Haber Merkezi / Alzheimer hastalığına yol açan aynı temel genetik etkeni taşıyan kişilerde hafıza sorunları farklı yaşlarda ortaya çıkabiliyor. Yeni bir araştırma, diğer kalıtsal genetik farklılıkların belirtilerin başlangıç yaşında yaklaşık 10 yıllık bir farkı açıklamaya yardımcı olabileceğini ortaya koydu.

İspanya’daki Sant Pau Araştırma Enstitüsü’nün eş başkanlığında yürütülen uluslararası çalışmada 1.057 kişinin genetik verileri incelendi. Araştırmanın sonuçları, Alzheimer’s & Dementia dergisinde yayımlandı.

APP Geninin Fazladan Kopyası İncelendi

Araştırmada, APP adı verilen genin fazladan bir kopyasına sahip kişiler ele alındı. Bu gen, Alzheimer hastalarının beyninde biriken amiloid maddesinin oluşumunda rol oynayan bir proteinin üretilmesine katkı sağlıyor.

APP geninin fazladan bir kopyası, nadir görülen kalıtsal bir Alzheimer türüne neden olabiliyor. Down sendromlu bireylerde de APP geninin bulunduğu 21. kromozomdan üç kopya bulunması nedeniyle genellikle fazladan bir APP kopyası yer alıyor.

Ancak APP geninin fazladan bir kopyasını taşımak, Alzheimer belirtilerinin herkeste aynı yaşta başlayacağı anlamına gelmiyor. Bazı kişilerde belirtiler 40’lı yaşlarda ortaya çıkarken, bazıları 60’lı yaşlarına kadar hafıza sorunları yaşamayabiliyor.

Genetik Risk Profilleri Arasında 10 Yıllık Fark

Araştırma ekibi, Down sendromlu 957 kişi ile Down sendromu bulunmayan ancak APP geninde kopya artışı (duplikasyon) olan 100 kişinin genetik verilerini analiz etti. Çalışmada, daha önce Alzheimer riskiyle ilişkilendirilen APOE geni ile 77 farklı genetik varyant ayrıntılı biçimde incelendi.

Bulgular, APOE geninin ε2 varyantının belirtilerin daha geç ortaya çıkmasıyla ilişkili olduğunu gösterdi. ε4 varyantı ise belirtilerin daha erken başlaması ve Alzheimer riskiyle bağlantılı diğer genetik farklılıkların daha yüksek toplam yüküyle ilişkilendirildi.

İstatistiksel modellere göre, APP duplikasyonu taşıyan kişilerde belirtilerin başlangıç yaşı, en yüksek riskli genetik profile sahip olanlarda ortalama 49,4, en düşük riskli profile sahip olanlarda ise 58,8 olarak hesaplandı.

Down sendromlu bireylerde de benzer bir tablo ortaya çıktı. Bu grupta belirtilerin başlangıç yaşı, en yüksek riskli genetik profilde ortalama 50,1, en düşük riskli profilde ise 60,1 olarak tahmin edildi.

Sonuçlar, her iki grupta da genetik risk profillerinin iki ucu arasında yaklaşık 10 yıllık bir başlangıç yaşı farkı bulunduğuna işaret etti.

Amiloid İşlenmesi ve Kan Damarları da İncelendi

Araştırmacılar, genetik farklılıkların yanı sıra amiloidin işlenmesi ve kan damarlarının gelişimiyle ilgili bulgular da elde etti. Bu sonuçların, Alzheimer hastalığının neden bazı kişilerde daha erken başladığını ve farklı hızlarda ilerlediğini anlamaya katkı sağlayabileceği belirtildi.

Bununla birlikte, araştırmada ortaya konan yaklaşık 10 yıllık farkın, en yüksek ve en düşük riskli genetik profilleri karşılaştıran istatistiksel modellerden elde edildiği vurgulandı. Bulgular, bir kişinin Alzheimer hastalığına tam olarak hangi yaşta yakalanacağını öngörmüyor. Ayrıca çalışma kapsamında hastalığı önlemeye yönelik herhangi bir müdahale test edilmedi.

Araştırma sonuçları, Alzheimer hastalığına yol açan güçlü bir genetik etkenin tek başına hastalığın başlangıç yaşını açıklamakta yetersiz kalabileceğini gösteriyor. Diğer genetik farklılıkların etkisinin daha iyi anlaşılması, gelecekte risk altındaki kişilerin daha erken takip edilmesine ve hastalığı önlemeye yönelik çalışmaların geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

Paylaşın

Hatimoğulları’ndan İktidara Çağrı: Cezaevleri Tabuthane Olmasın!

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, Adalet Bakanlığı önünde eylem yapan hasta mahpus yakınlarını ziyaret etti.

Ailelerle bir araya gelen Hatimoğulları, cezaevlerinde bulunan hasta tutukluların sağlık durumlarına, tedavi süreçlerinde yaşanan aksaklıklara ve tahliye taleplerine dikkat çekti.

Açıklamasında İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) raporuna değinen Hatimoğulları, Türkiye’de 1412 hasta mahpus bulunduğunu, bunlardan 335’inin ağır hasta olduğunu belirtti. Hatimoğulları, 230 mahpusun yaşamını tek başına sürdürmekte zorlandığını, 105’inin ise başkasının desteği olmadan hayatını devam ettiremediğini söyledi.

Adli Tıp Kurumu’nun (ATK) hasta mahpuslara ilişkin rapor süreçlerini eleştiren Hatimoğulları, sağlık başvurularının yeterince değerlendirilmediğini savundu. Ceza infaz kurumlarının da mahpusların cezaevinde kalamayacaklarına ilişkin engellilik raporlarını işleme koymadığını ileri süren Hatimoğulları, yaşanan sorunların hem ATK hem de cezaevleri kaynaklı olduğunu ifade etti.

Cezaevlerinde yaşamını yitiren mahpuslara dikkat çeken Hatimoğulları, Tuncer Sağlam’ın cezaevinden cenazesinin çıktığını belirterek, ailelerin Adalet Bakanlığı önünde nöbet tutmasının temel nedeninin yeni ölümlerin önüne geçmek olduğunu söyledi.

Hatimoğulları, cezaevlerinin mahpusların yaşamını yitirdiği yerlere dönüşmemesi gerektiğini vurgulayarak, “Cezaevleri tabuthane olmasın” çağrısında bulundu.

Ağır hasta mahpuslardan Evin Zapsu’nun durumuna da değinen Hatimoğulları, 10 yıldır cezaevinde bulunan Zapsu’nun ileri evre kanser hastası olduğunu ve Kayseri Bünyan Cezaevi’nde tutulduğunu söyledi. Zapsu’nun kızlarının annelerini ziyaret edebilmek için İstanbul Üniversitesi’ni tercih ettiğini belirten Hatimoğulları, mahpusların yanı sıra ailelerinin de ağır koşullarla karşı karşıya bırakıldığını dile getirdi.

Mahpusların ailelerinden uzak cezaevlerine gönderilmesini de eleştiren Hatimoğulları, ekonomik zorluklar nedeniyle birçok ailenin ziyaretler için gerekli yol masraflarını dahi karşılayamadığını ifade etti. Adalet Bakanı’na seslenen Hatimoğulları, ağır hasta mahpusların sağlık durumlarının dikkate alınmasını ve tedavilerinin önündeki engellerin kaldırılmasını istedi.

Hatimoğulları, Sincan Cezaevi’nde tutulan kanser hastası Newroz Bozkurt’un tedavi sürecinde yaşanan sorunları da gündeme getirdi. Bozkurt’un hastaneye götürülmesi ve tedavisinin sağlıklı biçimde yürütülmesi için Adalet Bakanlığı nezdinde girişimlerde bulunduklarını belirten Hatimoğulları, avukatların da bu konuda çalışmalar yürüttüğünü söyledi.

Bozkurt’un tedavisinin sürekli ertelendiğini savunan Hatimoğulları, Etlik Hastanesi’ne sevk edilmesine rağmen tedavi koşullarının ağır olduğunu ileri sürdü. Adalet Bakanlığı ve iktidara çağrıda bulunan Hatimoğulları, hasta mahpusların sağlık ve yaşam haklarının korunmasını istedi.

“Sürece en büyük katkı hasta mahpusların sorunlarını çözmektir”

Konuşmasında Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne de değinen Hatimoğulları, yaklaşık iki yıldır devam eden diyalog ve görüşmeler kapsamında hasta mahpusların durumunun toplumun farklı kesimleri tarafından gündeme getirildiğini söyledi.

Halk toplantılarında ailelerin kendilerine, ağır hasta mahpuslar cezaevlerinde tutulmaya devam ederken barışın nasıl sağlanacağına ilişkin sorular yönelttiğini aktaran Hatimoğulları, iktidara, Cumhurbaşkanı’na ve Adalet Bakanı’na çağrıda bulundu.

Hatimoğulları, hasta mahpusların taleplerinin karşılanmasının Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne yapılabilecek en önemli katkılardan biri olduğunu belirterek, konunun vicdani, insani ve hukuki bir sorumluluk olduğunu ifade etti.

Hatimoğulları, Türkiye’deki ve uluslararası alandaki sağlık ve insan hakları kuruluşlarına da çağrıda bulundu. Hasta mahpusların durumuna ilişkin çalışmaların artırılması gerektiğini belirten Hatimoğulları, sivil toplum kuruluşlarını Adalet Bakanlığı önünde nöbet tutan ailelerle dayanışmaya davet etti.

DEM Parti olarak ailelerin mücadelesini desteklemeyi sürdüreceklerini söyleyen Hatimoğulları, hasta mahpusların sağlık haklarının korunması ve cezaevlerindeki koşulların iyileştirilmesi için mücadeleye devam edeceklerini belirtti. Hatimoğulları, açıklamasını “Cezaevleri tabuthane olmasın” sözleriyle tamamladı.

Paylaşın

Küresel Sermayenin Görünmeyen Hakimiyeti

Küresel sermaye yatırım ve büyüme fırsatları sunarken ülkelerin ekonomi politikalarını ve stratejik kararlarını da etkiliyor. Asıl mesele, ulusal egemenliği koruyabilmek.

Haber Merkezi / Küreselleşen dünyada ülkeler arasındaki güç mücadelesi artık yalnızca askeri kapasite, diplomatik ilişkiler veya siyasi ittifaklar üzerinden yürümüyor. Sermaye hareketleri, uluslararası yatırımlar ve finansal bağımlılık ilişkileri de bu mücadelenin en önemli araçları arasında yer alıyor.

Ülkeler ekonomik büyüme, istihdam ve teknoloji transferi beklentisiyle yabancı sermayeyi çekmeye çalışırken, çoğu zaman bu sermayenin beraberinde getirdiği siyasal nüfuzu göz ardı ediyor. Oysa asıl mesele, sermayenin bir ülkeye ne kadar girdiği değil, o ülkenin ekonomik ve siyasal kararları üzerinde ne ölçüde etkili olduğudur.

Yabancı sermaye, ilk bakışta kalkınmanın önemli bir finansman kaynağı olarak görülüyor. Ancak sermayenin hareket ettiği küresel sistem, eşit güçteki aktörlerin karşılıklı çıkar ilişkilerine dayanmıyor.

Raúl Prebisch’in merkez-çevre yaklaşımı ve Immanuel Wallerstein’ın dünya-sistem analizi, gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki yapısal eşitsizlikleri yıllar önce ortaya koymuştu. Bugün de finansman, teknoloji ve uluslararası üretim ağları üzerindeki kontrol, küresel ekonomide güç ilişkilerinin belirlenmesinde önemli rol oynuyor.

Sermayenin Görünmeyen Baskısı

Özellikle dış finansmana bağımlı ülkeler, yabancı yatırımcıları ülkelerinde tutabilmek için ekonomik ve sosyal politikalarında çeşitli tavizler vermek zorunda kalabiliyor. Vergi avantajları, düşük iş gücü maliyetleri ve esnek çalışma koşulları yatırımcılar açısından cazip bir ortam oluştururken, bu politikaların toplumsal maliyetini çoğu zaman ülke halkı üstleniyor.

Daha da önemlisi, sermayenin ülkeden çıkma ihtimali, hükümetlerin henüz karar aşamasındayken politika tercihlerini sınırlandırabiliyor. Böylece ekonomik güç, doğrudan siyasi müdahaleye gerek kalmadan devletlerin karar alma süreçleri üzerinde etkili olabiliyor. Küresel sermayenin görünmeyen hâkimiyeti de tam olarak burada ortaya çıkıyor.

Bu hâkimiyetin bir başka boyutunu uluslararası yatırım anlaşmaları ve tahkim mekanizmaları oluşturuyor. Yatırımcı-Devlet Uyuşmazlıklarının Çözümü (ISDS) sistemi, yabancı yatırımcılara ev sahibi devletin bazı kararlarına karşı uluslararası tahkim yoluna başvurma imkânı tanıyor. Yatırımların hukuki güvenliği açısından önemli görülen bu mekanizmalar, kimi durumlarda çevreyi, halk sağlığını veya kamu yararını korumaya yönelik devlet politikalarını tartışmalı hale getirebiliyor.

Dolayısıyla yatırımcı haklarının korunması ile devletin toplumsal çıkarları gözetme sorumluluğu arasında ciddi bir gerilim doğuyor. Ekonomik gücün hukuki mekanizmalar üzerinden siyasal sonuçlar üretmesi, ulusal egemenliğin yalnızca siyasi değil, ekonomik boyutunun da bulunduğunu gösteriyor.

Ancak yabancı sermayenin her koşulda bağımlılık yarattığını söylemek de doğru değil. Güney Kore’nin kalkınma deneyimi, güçlü devlet kapasitesinin uluslararası sermayeyi ulusal hedefler doğrultusunda yönlendirebileceğini ortaya koyuyor. Ülke, sermayeyi yalnızca ekonomik büyümenin finansman aracı olarak değerlendirmek yerine sanayileşme, teknoloji transferi ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi için kullandı.

Devletin stratejik sektörleri desteklemesi ve ekonomik öncelikleri belirlemesi, yabancı kaynakların ulusal kalkınma hedefleriyle ilişkilendirilmesini sağladı. Bu deneyim, asıl meselenin yabancı sermayeyi ülkeye çekmek değil, onun hangi koşullarda ve hangi amaçlarla kullanılacağını belirleyebilmek olduğunu gösteriyor.

Küresel Rekabetin Ekonomik Araçları

Bugün küresel sermayenin siyasal gücü, büyük devletler arasındaki jeopolitik rekabetle daha da belirgin hale geliyor. Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında gerçekleştirdiği altyapı yatırımları, gelişmekte olan ülkelere finansman ve altyapı imkânları sunarken, uzun vadeli borç yükümlülükleri ve stratejik varlıkların kontrolü üzerinden yeni tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Benzer biçimde ABD ve Avrupa Birliği, kritik teknoloji, enerji ve savunma sektörlerine yönelik yabancı yatırımları ulusal güvenlik gerekçesiyle denetliyor. Burada dikkat çekici olan, gelişmiş ülkelerin kendi stratejik çıkarları söz konusu olduğunda güçlü devlet müdahalesinden çekinmemesi, buna karşılık gelişmekte olan ülkelere daha fazla ekonomik serbestleşme önermesidir. Küresel ekonomik düzenin çifte standardı da bu noktada kendisini gösteriyor.

Bütün bu gelişmeler, sermayenin artık yalnızca ekonomik kazanç sağlayan bir unsur olmadığını, aynı zamanda uluslararası siyasetin önemli bir güç aracına dönüştüğünü ortaya koyuyor. Bir ülkenin limanları, enerji altyapısı, finans sistemi veya kritik teknolojileri üzerindeki kontrol, yalnızca ekonomik bir mesele olarak değerlendirilemez. Bu alanlarda oluşan dışa bağımlılık, zamanla devletlerin stratejik kararlarını ve uluslararası hareket alanını da etkileyebilir.

Bu nedenle yabancı sermayenin başarısını yalnızca ülkeye giren yatırım miktarıyla veya büyüme rakamlarıyla ölçmek yanıltıcıdır. Asıl değerlendirilmesi gereken, yatırımların yerli üretime, teknoloji geliştirme kapasitesine, nitelikli istihdama ve ekonomik bağımsızlığa ne ölçüde katkı sağladığıdır. Üretim kapasitesini geliştirmeyen, teknolojik bağımlılığı azaltmayan ve stratejik sektörlerde karar alma gücünü zayıflatan yatırımlar, kısa vadeli ekonomik kazanımlar sağlasa bile uzun vadede yeni bağımlılık ilişkileri yaratabilir.

Asıl Mesele: Ekonomik Egemenliği Korumak

Sonuç olarak küresel sermayenin görünmeyen hâkimiyeti, tanklarla veya siyasi baskılarla değil; finansman ihtiyacı, yatırım koşulları, piyasa beklentileri ve ekonomik bağımlılık üzerinden şekilleniyor. Bu nedenle günümüz dünyasında ulusal egemenliği korumak, küresel ekonomiye kapıları kapatmak anlamına gelmiyor. Asıl mesele, uluslararası sermayeyi ulusal kalkınma hedefleri doğrultusunda yönlendirebilecek güçlü kurumlara ve bağımsız bir ekonomik stratejiye sahip olabilmek.

Çünkü bir ülkenin ekonomik bağımsızlığı, ne kadar yabancı sermaye çektiğiyle değil, kendi geleceği hakkında ne ölçüde bağımsız karar verebildiğiyle ölçülür. Sermayenin sınır tanımadığı bir dünyada asıl tehlike, devletlerin kendi kararlarını alma gücünü kaybetmesidir.

Paylaşın

Türkiye’nin Kredi Risk Primi 232 Puana Yükseldi

Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk primi (CDS), 250 baz puan eşiğini aştı. 6 Kasım’dan bu yana ilk kez söz konusu seviyenin üzerine çıkan CDS primindeki artışa, tahvil piyasasındaki yüksek getiriler de eşlik etti.

Türkiye’nin kredi risk primi, daha önce yaşanan fon krizinin ardından hızlı bir yükseliş kaydederek 250 baz puanın üzerine çıkmış, devamında 263 baz puan seviyesine kadar yükselmişti. Bu gelişmenin ardından düşüş eğilimine giren 5 yıllık CDS primi, 232 baz puana kadar gerilemişti.

Ancak son dönemde piyasalarda yaşanan gelişmelerle birlikte yeniden yükselişe geçen risk primi, 6 Kasım’dan bu yana ilk kez 250 baz puan seviyesini aştı. Böylece Türkiye’nin dış borçlanma riskini gösteren önemli piyasa göstergelerinden biri olan CDS’te yeniden yukarı yönlü hareket öne çıktı.

CDS primindeki yükselişe tahvil piyasasındaki yüksek getiri oranları da eşlik etti. İç borçlanma piyasasında farklı vadelerdeki tahvillerde yüksek seviyeler kaydedilirken, güncel getiriler şöyle gerçekleşti:

  • 2 yıllık gösterge tahvil: Yüzde 39,43
  • 5 yıllık tahvil: Yüzde 39,15
  • 10 yıllık tahvil: Yüzde 36,41

CDS primindeki yükseliş ve tahvil getirilerinin yüksek seviyelerde seyretmesi, Türkiye piyasalarında risk algısı ve borçlanma maliyetlerinin yakından izlenmesine neden oluyor.

CDS primi nasıl hesaplanıyor?

Ülkelerin dış borçlanmalarına karşı CDS’leri genelde büyük uluslararası yatırım bankaları sağlıyor ve o ülkelerin borcunu çevirememesi halinde ödemeyi bu banka üstlenmiş oluyor. Bu bankalar da söz konusu ülkenin geri ödeme yeteneğini, makroekonomik koşullarını inceleyerek bir risk oranı belirliyor.

Bu oran belirlenirken uluslararası derecelendirme kuruluşlarının verdiği notlar önemli bir rol oynasa da bunun dışında da bir çok faktör göz önünde bulunduruluyor.

Ekonomisi sağlam ve geri ödeme sorunu yaşamayacağı düşünülen ülkelerin risk primi düşük olurken geri ödemekte sorun yaşayacağı düşünülen ülkelerin risk primi yüksek bir orandan belirleniyor.

CDS priminin artmasının sonuçları ne olur?

Kamunun ve özel sektörün dış borçlanma maliyetleri CDS primine paralel olarak artar.

Burada kendini besleyen bir döngü oluşur. Borçlanma maliyetinin artması döviz girişini azalttığı için dış borcu ödemeyi zorlaştırır. Bu da riski daha da çok yükseltir.

Artan maliyetler, daha fazla kaynağın borç ödemesine ayrılması ve daha az harcanabilir gelir (yani refah kaybı) anlamına gelir.

Döviz girişinin azalması içerideki likidite krizini daha da derinleştirirken enflasyonist baskıları artırır.

Ulaşılabilecek en uç nokta, CDS ile sigortalanan temerrüt riskinin gerçekleşmesi durumudur. Dış borcun çevrilemez hale gelmesi ya da “iflas” durumu, başta enerji olmak üzere ithal ettiğimiz pek çok ürünü alamayacak hale gelmemiz, ithal ara malına dayalı üretim yapımızın durması anlamına gelir.

Paylaşın

YENİ Parti, Fon Vurgununa İlişkin Beşinci Dosyayı Açıkladı

YENİ Parti İzmir Milletvekili Prof. Dr. Ümit Özlale, düzenlediği basın toplantısıyla, sermaye piyasalarındaki fon soruşturmasına ilişkin hazırladığı beşinci dosyayı kamuoyuyla paylaştı.

Basın toplantısında Hedef Holding ve bağlı şirketlerin işlemlerine odaklanan Özlale, yatırım fonları, kamu kaynaklarının kullanımı, halka arzlar ve gayrimenkul yatırım fonları üzerinden dikkat çeken iddialar ortaya koydu. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Ticaret Bakanı Ömer Bolat ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) yönetimine çeşitli sorular yöneltti.

Önceki dört dosyasında siyasetçiler, kamu kurumları ve şirketler arasındaki finansal ilişkileri gündeme getiren Özlale, bu kez Hedef Holding ve Hedef Portföy bünyesindeki işlemlerin araştırılması gerektiğini savundu. Fonların yönetimi, yatırım kararları ve denetim mekanizmalarının işleyişine ilişkin açıklama yapılmasını istedi.

Hedef Holding’in 1,1 trilyon liralık piyasa değerini sorguladı

Özlale, Hedef Holding’in 4 Ağustos 2026’da yaklaşık 1 trilyon 98 milyar liralık piyasa değerine ulaşarak Borsa İstanbul’un en büyük üçüncü şirketi konumuna yükseldiğini belirtti. O tarihte şirketin önünde yalnızca Aselsan ve QNB’nin bulunduğunu söyleyen Özlale, Hedef Portföy tarafından yönetilen fonların toplam büyüklüğünün de ertesi gün yaklaşık 213,7 milyar liraya ulaştığını ifade etti.

Buna karşın 16 Eylül’de Hedef Mavi fonunun nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla aynı grubun aracı kurumu İnfo Yatırım’dan 1 milyar 168 milyon lira gecelik borç aldığını ileri sürdü. Şirketin ulaştığı piyasa değeriyle fonun kısa süre sonra yaşadığı nakit ihtiyacı arasındaki çelişkiye dikkat çeken Özlale, “Bu fon nasıl oldu da bir gecelik nakit için kendi aracı kurumunun kapısını çaldı?” diye sordu.

Holdingin piyasa değerindeki olağan dışı yükselişin incelenmesini isteyen Özlale, ilgili kurumların denetim faaliyetlerinin de açıklanması gerektiğini söyledi.

Ereğli Tekstil’e 331 milyon liralık finansman iddiası

Özlale’nin gündeme getirdiği başlıklardan biri, Albayrak Grubu’na bağlı şirketlerle Hedef Portföy arasındaki ilişki oldu. Hedef Portföy’ün müşteri kayıtlarında Albayrak Grubu şirketlerinin beşinci ve altıncı sıralarda bulunduğunu belirten Özlale, bu kayıtların Hedef Grubu’nun kurucusu Namık Kemal Gökalp’in müşteri kaydından daha eski olduğunu ileri sürdü. Yeni Şafak gazetesinin eski genel müdürü Mehmet Ziya Gökalp’in de Hedef Holding yönetiminde görev yaptığını hatırlattı.

Küçük yatırımcıların TÜMOSAN ve Trabzon Limanı gibi şirketlere yatırım yaparak kazanç elde etmeyi amaçladığını belirten Özlale, bu yatırımların bir bölümünün bir fona aktarıldığını, söz konusu fonun ise TÜMOSAN’ın yüzde 60’tan fazla ortak olduğu bir şirkete 331 milyon lira borç verdiğini iddia etti.

Özlale, fonların aynı şirkete verdiği borcun kim tarafından takip edildiğini, Ereğli Tekstil’in borcunu ödeme gücünün nasıl değerlendirildiğini ve küçük yatırımcıların bu ilişkiden haberdar edilip edilmediğini sordu.

Ömer Bolat’ın 37,8 milyon liralık yatırımı gündemde

Özlale, Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın geçmişte Albayrak Holding’de 23 yıl yöneticilik yaptığını hatırlatarak Bakan’ın yatırımlarına ilişkin açıklama istedi.

Bolat’ın 26 Şubat 2024’te 37 milyon 800 bin liralık kira sertifikası yatırımı yaptığını ve kamuoyuna açıkladığı hesabında hisse işlemi bulunmadığını belirttiğini aktaran Özlale, kendi inceledikleri kayıtlarda Hedef Portföy’ün katılım hisse senedi fonuna doğrudan yatırım yapan dokuz hesap bulunduğunu, bunlardan birinin Bolat adına kayıtlı olduğunu öne sürdü.

Fon paylarının alış fiyatları üzerinden yaptığı değerlendirmeye göre yatırımın Mayıs 2023 ortalarında gerçekleşmiş olabileceğini belirten Özlale, Ağustos 2023 kayıtlarında da Bolat adına fon payı bulunduğunu iddia etti.

Bolat’a, Ağustos 2023’te söz konusu fonda pay sahibi olup olmadığını, varsa bu payları ne zaman ve hangi fiyattan sattığını soran Özlale, Şubat 2024’te yapılan 37,8 milyon liralık kira sertifikası yatırımının bir bölümünün bu satıştan elde edilen gelirle karşılanıp karşılanmadığının ve yatırımların mal beyanına hangi tarihlerde eklendiğinin açıklanmasını istedi. Ziraat’e devredildiği belirtilen yatırım hesabının bağlı olduğu fonun adı ve kodunun da paylaşılması çağrısında bulundu.

Özlale ayrıca Bolat’ın kendisine yönelik sorular yönelten gazeteciler Murat Ağırel ve İsmail Saymaz hakkında 14 yıl 10 aya kadar hapis istemiyle dava açılmasını eleştirdi.

Türk Reasürans’ın Hedef Portföy yatırımı: Yönetim ücreti 30 kat yüksek

Özlale’nin bir diğer gündem maddesi, sermayesinin tamamı Hazine’ye ait olan Türk Reasürans’ın fon yatırımları oldu. DASK kapsamında değerlendirilen kaynaklara dikkat çeken Özlale, şirketin 2021 yılında Ziraat Portföy ve İş Portföy ile özel fonlar kurduğunu söyledi. Bu fonlarda her 100 lira için yıllık 10 kuruş yönetim ücreti alındığını belirtti.

Ancak Mayıs sonu ile Haziran başı 2023’te Türk Reasürans’ın Hedef Portföy tarafından yönetilen halka açık olmayan bir serbest fona da yatırım yaptığını ileri süren Özlale, bu fonun yatırımlarını finanse etmek için repo işlemleri üzerinden 768 milyon lira borç kullandığını ve her 100 lira için 3 lira yönetim ücreti aldığını ifade etti.

Bu tutarın önceki fonlardaki yönetim ücretinin 30 katı olduğunu vurgulayan Özlale, yeni ekonomi yönetimi döneminde Türk Reasürans’ın 40 milyon liranın üzerinde parasının bu fonda tutulduğunu iddia etti.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e seslenen Özlale, Hazine’ye ait bir şirketin borçla yatırım yapan ve yönetim ücreti 30 kat daha yüksek olan bir fona yönlendirilmesine kimin onay verdiğinin açıklanmasını istedi. Kamu kaynaklarının hangi kararlar ve risk değerlendirmeleri sonucunda bu fonlara aktarıldığının da yanıtlanması gerektiğini belirtti.

Vepara ve Sipay bağlantılarına dikkat çekti

Özlale, Türk Reasürans’ın yatırım yaptığı fonla bağlantılı olduğunu ileri sürdüğü Vepara ve Sipay işlemlerini de gündeme taşıdı. Namık Kemal Gökalp’in iki şirketinin Eylül 2022’de Vepara’ya ortak olmak için girişimde bulunduğunu, Temmuz 2025’te ise bu girişimden vazgeçildiğini söyledi.

Ortaklık amacıyla verilen 113 milyon 30 bin liralık avansın 9 Aralık 2025’te tek seferde nakit olarak geri ödendiğini belirten Özlale, ödemenin Vepara’ya yönelik yasa dışı bahis soruşturması kapsamındaki operasyondan 17 gün önce yapıldığına dikkat çekti.

Özlale, ortaklıktan vazgeçilmesine rağmen paranın neden aylar sonra ve tek seferde ödendiğini, ödeme kararını kimin aldığını ve kaynağın nereden karşılandığını sordu.

Aynı fonla bağlantılı olduğunu söylediği Sipay hakkında da Cumhuriyet gazetesinin aktardığı Merkez Bankası denetim bulgularına değinen Özlale, incelenen iş yerlerinin yaklaşık üçte birinin yüksek riskli değerlendirildiğini belirtti. Türk Reasürans’ın bu şirketlerin bulunduğu ileri sürülen fon yapısına hangi bilgiler ışığında yatırım yaptığının açıklanmasını istedi.

Eski SPK yöneticisinin Tatlıpınar Enerji halka arzındaki rolü

Özlale, eski SPK Aracılık Faaliyetleri Daire Başkanı Erman Çete’nin Tatlıpınar Enerji halka arzındaki rolünü de sorguladı.

Çete’nin Eylül 2020’de SPK’daki görevinden ayrıldığını ve yaklaşık bir yıl sonra Hedef Portföy bünyesindeki bir serbest fonun pay sahibi olduğunu belirten Özlale, fon paylarının yüzde 98’inden fazlasının Erman Çete, Namık Kemal Gökalp ve Vepara’nın elinde bulunduğunu ileri sürdü.

Ağustos 2023’te Tatlıpınar Enerji’nin halka arzına İnfo Yatırım’ın aracılık ettiğini hatırlatan Özlale, halka arzda bireysel yatırımcılara 22 lot düşerken Hedef Grubu’yla ilişkili olduğunu belirttiği üç ayrı hesaba 700’er bin lot olmak üzere toplam 2 milyon 100 bin lot tahsis edildiğini iddia etti.

Bu hesaplardan birinin Erman Çete’nin pay sahibi olduğu fona ait olduğunu söyleyen Özlale, halka arzdan 42 gün sonra Çete’nin Tatlıpınar Enerji’de bağımsız yönetim kurulu üyesi ve denetim komitesi başkanı olarak görevlendirildiğini belirtti.

Söz konusu görevlendirmenin mevzuata aykırı olduğunu savunan Özlale, üç hesaba yüksek miktarda lot tahsis edilmesinde hangi ölçütlerin kullanıldığını ve Çete’nin bağımsız üyeliği değerlendirilirken fondaki yatırımının dikkate alınıp alınmadığını sordu.

Menderes Türel çiftinin 125 milyon liralık gayrimenkul fonu

Gayrimenkul yatırım fonlarına ilişkin iddialarını da açıklayan Özlale, eski Antalya Büyükşehir Belediye Başkanı Menderes Türel ile eşi Ebru Türel’in Hedef Portföy bünyesindeki özel bir gayrimenkul yatırım fonunun bütün paylarına sahip olduğunu öne sürdü.

Fonun Kasım 2022’de Hedef Portföy’e devredildiğini belirten Özlale, yatırım kararlarını alan yedi kişilik komitenin dört üyesinin Türel çifti tarafından belirlendiğini söyledi. Fonun büyüklüğünün Haziran 2026 itibarıyla 125 milyon liraya ulaştığını ifade etti.

Gayrimenkul yatırım fonlarının 2025’ten itibaren kurumlar vergisi istisnasından yararlanabilmesi için ilgili taşınmaz kazançlarının en az yarısını kâr payı olarak dağıtması gerektiğini hatırlatan Özlale, fonda kâr payı dağıtılıp dağıtılmadığını ve vergi istisnası uygulandıysa bunun hangi kayıtlara dayandırıldığını sordu.

Menemen’deki üç arsaya 113,5 milyon liralık yatırım

Özlale, Hedef Portföy bünyesindeki başka bir gayrimenkul yatırım fonunda ise sekiz blokeli hesap bulunduğunu ve hesap sahiplerinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmadığını ileri sürdü. Her hesapta yaklaşık 500 bin dolar karşılığı yatırım bulunduğunu belirten Özlale, yatırımların Türk vatandaşlığı edinme amacıyla yapılmış olabileceğini savundu.

Ağustos 2023’te fonun 108 milyon 800 bin liralık varlığının mevduatta bulunduğunu aktaran Özlale, 11 Aralık 2023’te boş arsa üzerinden doğrudan vatandaşlık edinilmesini engelleyen düzenlemenin ardından dikkat çekici bir işlem yapıldığını söyledi.

Düzenlemeden 13 gün sonra fonun İzmir’in Menemen ilçesindeki üç boş arsaya toplam 113 milyon 500 bin lira yatırdığını iddia eden Özlale, 2026’nın ilk yarısında ise 49 yıllık yatırım süresi için kurulduğunu belirttiği fondan bir yatırımcının 20 milyon 500 bin lira karşılığında erken çıktığını ifade etti.

Özlale, hesaplara neden bloke konulduğunun, arsaların hangi değerleme ölçütleriyle fiyatlandırıldığının ve erken çıkışa kimin hangi şartlarla izin verdiğinin açıklanmasını istedi.

Hedef Holding hisselerinde 1,60 lira ile 20,56 lira arasındaki farkı gündeme getirdi

Özlale, Hedef Holding hisselerindeki fiyat hareketlerine ilişkin iddialarını da paylaştı. Holdingin Hedef Portföy, Hedef Yatırım Bankası ve İnfo Yatırım ile ortaklık ilişkilerine dikkat çekerek halka arz sürecine de İnfo Yatırım’ın aracılık ettiğini hatırlattı.

1 Ağustos 2025’te Hedef Doğu ve Hedef Mavi fonlarının varlıklarını saklama görevinin DenizBank’tan grubun kendi bankasına geçtiğini belirten Özlale, bu işlemden yaklaşık 20 gün sonra Hedef Holding hisselerinde 1 milyar 440 milyon liralık işlem hacmi oluştuğunu söyledi. Bu hacmin olağan bir işlem günündeki seviyenin yaklaşık 14 katı olduğunu ifade etti.

Söz konusu işlemlerin ardından Hedef Grubu fonlarının holdingdeki payının yükseldiğini ve işlemlerin büyük bölümünün İnfo Yatırım üzerinden gerçekleştirildiğini ileri süren Özlale, hisseleri satan tarafların ise kayıtlardan açık biçimde anlaşılamadığını savundu.

Yaklaşık üç hafta sonra holdingin iki hâkim ortağının şirketin yüzde 60’ından fazlasını devretmek üzere anlaşmaya vardığını belirten Özlale, devir fiyatının hisse başına 1,60 lira olarak belirlendiğini söyledi. Aynı gün hisselerin borsada 20,56 liradan işlem gördüğünü kaydeden Özlale, iki fiyat arasındaki farkın yaklaşık 13 kat olduğunu vurguladı.

Şirket hisselerinin yalnızca yaklaşık yüzde 5’inin serbestçe el değiştirdiğini, bu süreçte Hedef Doğu fonunun büyüklüğünün 700 milyon liradan yaklaşık 100 milyar liraya yükseldiğini ileri süren Özlale, fiyat hareketlerinin neden araştırılmadığını sorarak SPK’dan ayrıntılı açıklama talep etti.

Torba kanunun 13’üncü maddesine tepki

Özlale, açıklamasının sonunda 12 Kasım’da TBMM’ye sunulan torba kanun teklifinin 13’üncü maddesini de eleştirdi. Düzenlemenin 16 Eylül’den sonra tasfiye edilen fonlarda işlem yapan yöneticilere idari ve mali sorumluluk bakımından koruma sağlayacağını savunan Özlale, maddeye karşı çıkacaklarını söyledi.

Söz konusu düzenlemeyi yöneticilere “dokunulmazlık zırhı” getirilmesi olarak değerlendiren Özlale, fonların değerleme işlemlerinin küçük yatırımcıların hakları korunarak yapılması gerektiğini vurguladı.

Mehmet Şimşek, Ömer Bolat ve SPK yönetiminden yönelttiği sorulara yanıt beklediğini belirten Özlale, “Parayı kim yönetti? Borç güvencesini kim kabul etti? Riski kim taşıdı? Bunun hepsinin takipçisi olacağız” dedi.

“Fonun riskinin yüksek olması manipülasyonu haklı çıkarmaz”

Basın toplantısının ardından gazetecilerin sorularını yanıtlayan Özlale, fon soruşturmasında zarar gören yatırımcıların tercih ettiği fonların risk seviyelerinin yüksek olduğu yönündeki değerlendirmelere de tepki gösterdi.

Yüksek riskli fonlara yatırım yapılmasının olası manipülasyon işlemlerini haklı çıkarıp çıkarmayacağı sorusuna Özlale, “Hayır, hiçbir şekilde manipülasyon yapılmasını gerektirmez” yanıtını verdi.

Denetim mekanizmalarının manipülasyona izin veremeyeceğini belirten Özlale, Hedef Portföy bünyesindeki işlemlerde açıklanması gereken olağan dışı fiyat hareketleri bulunduğunu savundu. Bir şirketin kısa sürede Borsa İstanbul’un en değerli üçüncü şirketi konumuna yükselmesinin mutlaka açıklanması gerektiğini söyledi.

Türk Reasürans’ın yatırımlarına ilişkin sorularını da yineleyen Özlale, şirketin yatırım yaptığı fonun diğer yatırımcıları arasında Vepara ve Sipay gibi daha sonra yasa dışı bahis ve kara para aklama soruşturmalarında gündeme gelen şirketlerin bulunup bulunmadığını bilip bilmediğinin açıklanmasını istedi.

Ayrıntılı dosya pazartesi günü açıklanacak

Özlale, basın toplantısında paylaştığı bilgilerin hazırlanan dosyanın yalnızca bir bölümünü oluşturduğunu belirterek belgelerin tamamının pazartesi günü kamuoyuyla paylaşılacağını açıkladı.

Dosyanın 100-120 sayfadan oluştuğunu söyleyen Özlale, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygunluk amacıyla bazı isimlerin belgelerde gizleneceğini ifade etti.

YENİ Parti olarak Hedef Portföy dosyasında yer alan işlemlere ilişkin kayıtları TBMM’de isteyeceklerini belirten Özlale, vatandaşların birikimleri ve Hazine kaynaklarının kullanımı hakkındaki sorular yanıtlanana kadar konunun takipçisi olacaklarını söyledi.

Paylaşın

Gözetim Altında Özgürlük: Dijital Çağda Birey, İktidar Ve Demokrasi

Modern dünyada özgürlük kavramı, tarihte hiç olmadığı kadar karmaşık ve görünmez tehditlerle karşı karşıyadır. Klasik otoriter rejimler bireyleri açık baskı, sansür ve hapis cezalarıyla kontrol altına alırken, 21. yüzyılın dijital otoriterliği çok daha farklı bir yöntem izlemektedir.

Haber Merkezi / Günümüzde bireyler, sürekli izlenebilecekleri, verilerinin kaydedilebileceği ve davranışlarının analiz edilebileceği bir sistemin içinde yaşamaktadır. Üstelik bu gözetim çoğu zaman görünmez, gündelik hayatın bir parçası hâline gelmiş ve toplum tarafından kanıksanmış durumdadır.

Oysa özgürlük, yalnızca insanların sokaklarda serbestçe dolaşabilmesi veya düşüncelerini açıkça ifade edebilmesiyle sınırlı değildir. Gerçek özgürlük, bireyin sürekli izlenme endişesi taşımadan düşünebilmesini, araştırabilmesini, eleştirebilmesini ve özel yaşamını koruyabilmesini de gerektirir. Bu nedenle kitlesel gözetim, yalnızca mahremiyetin ihlali olarak değil, bireysel ve siyasal özgürlükleri aşındıran yapısal bir tehdit olarak değerlendirilmelidir.

Dijital Panoptikon ve Otosansürün Yükselişi

18. yüzyılda Jeremy Bentham tarafından geliştirilen Panoptikon modeli, gözetimin insan davranışları üzerindeki etkisini açıklayan önemli bir düşünsel çerçevedir. Michel Foucault’nun iktidar ve disiplin üzerine çalışmalarıyla daha da derinleşen bu yaklaşımın temelinde basit bir mekanizma bulunur: Birey, her an izleniyor olabileceğini düşündüğünde davranışlarını kendiliğinden denetlemeye başlar. Gözetimin sürekli gerçekleşmesi gerekmez; izlenme ihtimalinin varlığı bile davranışları değiştirmek için yeterli olabilir.

Dijital çağda bu mekanizma çok daha geniş bir alana yayılmıştır. İnternet aramaları, sosyal medya etkileşimleri, konum bilgileri, yüz tanıma sistemleri ve dijital iletişim kayıtları, bireylerin yaşamları hakkında ayrıntılı profiller oluşturulmasına imkân tanımaktadır. Böylece gözetim, fiziksel mekânların dışına çıkarak insanların düşüncelerine, ilgi alanlarına ve toplumsal ilişkilerine kadar uzanabilmektedir.

Sürekli izlenme ihtimali, zamanla otosansüre yol açar. İnsanlar düşüncelerinin, aramalarının veya paylaşımlarının kaydedilebileceğini bildiklerinde, tartışmalı gördükleri konuları araştırmaktan, eleştirel fikirlerini açıklamaktan ya da iktidarı rahatsız edebilecek görüşleri desteklemekten kaçınabilirler. Bu durum, yalnızca bireysel ifade özgürlüğünü değil, toplumun farklı düşüncelerle karşılaşma ve ortak sorunları tartışma kapasitesini de zayıflatır.

Benzer biçimde yüz tanıma teknolojileri, konum takibi ve dijital iletişim verilerinin analiz edilmesi, insanların protestolara katılma veya sivil toplum faaliyetlerinde bulunma konusundaki istekliliğini azaltabilir. Bireyler, katıldıkları bir gösterinin ya da kurdukları bir ilişkinin ileride kendilerine karşı kullanılabileceğini düşündüklerinde, haklarını kullanmaktan vazgeçebilirler. Böylece baskı, yalnızca doğrudan müdahalelerle değil, insanların kendi davranışlarını sınırlandırmaları yoluyla da işler.

Uluslararası Hukuk Açısından Gözetimin Sınırları

Özel hayatın gizliliği, uluslararası insan hakları hukukunun temel güvencelerinden biridir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 12. maddesi ve Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin 17. maddesi, bireyleri özel yaşamlarına, ailelerine, konutlarına ve haberleşmelerine yönelik keyfî veya hukuka aykırı müdahalelere karşı korur.

Bu güvenceler, devletlerin güvenlik amacıyla hiçbir gözetim faaliyeti yürütemeyeceği anlamına gelmez. Ancak bu faaliyetlerin meşru bir amaca dayanması, gerekli ve orantılı olması, açık hukuki kurallarla sınırlandırılması ve etkili denetime tabi tutulması gerekir. Özellikle bağımsız yargısal denetim, gözetim yetkilerinin keyfî biçimde kullanılmasını önlemek açısından kritik öneme sahiptir.

Buna karşılık, bütün vatandaşların verilerinin herhangi bir somut şüphe bulunmaksızın toplandığı, saklandığı ve analiz edildiği sistemler ciddi hak ihlali riskleri doğurur. Gözetim faaliyetlerinin gizli yürütülmesi, bireylerin hangi verilerinin toplandığını öğrenememesi ve hukuka aykırı uygulamalara karşı etkili biçimde itiraz edememesi, bu riskleri daha da büyütür.

Pegasus gibi casus yazılımlar da bu tartışmanın önemli örnekleri arasındadır. Bu tür araçların kötüye kullanılması, kişilerin yalnızca iletişim kayıtlarına değil, cihazlarında saklanan hassas bilgilere ve özel yaşamlarına da erişilmesine yol açabilir. Dolayısıyla mesele yalnızca teknolojinin ne kadar gelişmiş olduğu değil, bu teknolojiyi kimin, hangi yetkiyle ve hangi denetim mekanizmaları altında kullandığıdır.

“Saklayacak Bir Şeyim Yoksa Neden Korkayım?” Yanılgısı

Kitlesel gözetimi savunmak için sıkça kullanılan argümanlardan biri, suç işlemeyen insanların izlenmekten endişe duymaması gerektiği düşüncesidir. Ancak bu yaklaşım, mahremiyetin anlamını yalnızca gizlenecek bir bilginin bulunup bulunmamasına indirger. Oysa özel hayatın gizliliği, suç teşkil eden davranışları saklama hakkından ibaret değildir. Bireyin özerkliğini, onurunu ve devlet karşısındaki haklarını koruyan temel bir güvencedir.

Devletin vatandaşları hakkında sınırsız bilgiye sahip olması, iki taraf arasındaki güç dengesini ciddi biçimde değiştirebilir. Devlet, bireylerin ilişkilerini, alışkanlıklarını, düşüncelerini ve hassasiyetlerini ayrıntılı biçimde analiz edebilirken vatandaşların bu bilgilerin nasıl kullanıldığını denetleyememesi, önemli bir güç asimetrisi yaratır. Bu durum, bireyleri yalnızca gözetlenen kişiler hâline getirmekle kalmaz; aynı zamanda kendilerini sürekli açıklamak veya savunmak zorunda hisseden bir konuma da sürükleyebilir.

Üstelik bugün yasal olan bir düşüncenin, bir ilişkinin veya bir toplumsal tutumun gelecekte nasıl değerlendirileceği her zaman öngörülemez. Siyasi iklimin değişmesi, yasaların yeniden düzenlenmesi veya iktidarların farklı öncelikler benimsemesi, geçmişte toplanmış verilerin yeni amaçlarla kullanılmasına zemin hazırlayabilir. Bu nedenle mahremiyetin korunması, yalnızca bugünkü yönetimin niyetlerine güvenmekle ilgili değildir. Aynı zamanda gelecekte ortaya çıkabilecek keyfî müdahalelere karşı da bir güvence oluşturur.

Bunun yanında büyük veri analizleri ve algoritmik profilleme, bireylerin davranışlarını tahmin etmek ve yönlendirmek için kullanılabilir. İnsanların siyasi eğilimleri, tüketim alışkanlıkları veya toplumsal hassasiyetleri üzerinden oluşturulan profiller, manipülasyon ve ayrımcılık risklerini artırabilir. Böyle bir ortamda gözetim, yalnızca geçmişte ne yapıldığını kaydetmekle kalmaz; insanların gelecekte ne yapabileceğini öngörmeye ve davranışlarını etkilemeye yönelik bir araca da dönüşebilir.

Dijital Gözetim ve Demokrasinin Aşınması

Demokratik toplumlar yalnızca seçimlerin yapılmasıyla var olmaz. Özgür basın, bağımsız yargı, güçlü sivil toplum, barışçıl protesto hakkı ve bireylerin iktidarı eleştirebilmesi de demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır. Bu kurumların ve hakların etkili biçimde işlemesi ise insanların sürekli izlenme korkusu olmadan hareket edebilmesine bağlıdır.

Denetimsiz gözetim uygulamaları yaygınlaştığında, toplumdaki özgürlük alanları birbirini besleyen bir süreç içinde daralabilir. Öncelikle bireyler davranışlarını sınırlandırmaya başlar. Ardından eleştirel fikirlerin açıkça ifade edilmesi zorlaşır, gazeteciler ve aktivistler baskı altında hissedebilir, sivil toplum kuruluşlarının faaliyetleri sekteye uğrayabilir. Zamanla kamusal tartışma ortamı zayıflar ve iktidarın hesap verebilirliği azalır.

Bu süreç, demokratik kurumların biçimsel olarak varlığını sürdürdüğü ancak temel özgürlüklerin giderek aşındığı rejimlerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Freedom House’un internet özgürlüğüne ilişkin değerlendirmeleri ve Economist Intelligence Unit’in Demokrasi İndeksi gibi çalışmalar, ülkelerdeki özgürlük ve demokratik işleyiş düzeylerini farklı ölçütlerle inceler. Bununla birlikte dijital gözetim ile demokratik gerileme arasında her ülke için geçerli, tek başına yeterli bir nedensellik ilişkisi kurmak doğru değildir. Gözetimin demokratik kurumlar üzerindeki etkisi; hukuki güvencelere, denetim mekanizmalarına, siyasi koşullara ve teknolojinin kullanım biçimine bağlıdır.

Asıl tehlike, gözetim teknolojilerinin varlığından çok, bu araçların hesap verebilirlikten uzak biçimde kullanılmasıdır. Ulusal güvenlik gerekçesiyle genişletilen yetkiler, etkili denetimden yoksun kaldığında geçici istisnalar olmaktan çıkıp kalıcı yönetim araçlarına dönüşebilir. Böyle bir durumda güvenlik amacıyla oluşturulan sistemler, zamanla iktidarın toplumu kontrol etme kapasitesini artırırken vatandaşların haklarını kullanma imkânlarını daraltabilir.

Özgürlük, İzlenmeme Hakkını da Gerektirir

Gözetim, özgürlüğü çoğu zaman bir anda ortadan kaldırmaz. Onu küçük adımlarla, çoğu zaman fark edilmeden aşındırır. İnsanların hangi düşünceleri araştırabileceklerini, hangi görüşleri açıklayabileceklerini ve hangi toplumsal faaliyetlere katılabileceklerini sürekli hesaplamak zorunda kaldıkları bir ortamda, özgürlük kâğıt üzerinde varlığını sürdürse bile gündelik yaşamda anlamını kaybetmeye başlayabilir.

Bu nedenle özgür bir ülke, yalnızca vatandaşlarının fiziksel olarak hareket edebildiği veya belirli sınırlar içinde konuşabildiği bir ülke değildir. Gerçek anlamda özgür bir ülke, bireylerin özel yaşamlarını koruyabildiği, düşüncelerini korkmadan geliştirebildiği, iktidarı eleştirebildiği ve haklarını kullanırken keyfî biçimde izlenme endişesi taşımadığı ülkedir.

Elbette güvenlik, kamu düzeni ve suçlarla mücadele devletlerin meşru sorumlulukları arasındadır. Ancak güvenlik ile özgürlük birbirini zorunlu olarak dışlayan iki seçenek değildir. Demokratik bir devletin görevi, vatandaşlarını korurken onların temel haklarını da güvence altına almaktır. Bunun yolu, sınırsız gözetimden değil; açık yasal kurallardan, bağımsız denetimden, hesap verebilirlikten ve ölçülü uygulamalardan geçer.

Çünkü özgürlük, yalnızca insanların ne yaptıklarına müdahale edilmemesi değil, ne düşündüklerinin sürekli takip edildiği hissinden de uzak yaşayabilmesidir. Her adımın kaydedildiği, her aramanın şüphe konusu olabildiği ve her düşüncenin bir gün aleyhte kullanılabileceği bir toplumda bireyler zamanla kendi görünmez hapishanelerini inşa etmeye başlar.

Bir ülkenin özgürlüğü, vatandaşlarının ne kadar yakından izlenebildiğiyle değil, devletin gücü karşısında haklarının ne ölçüde korunabildiğiyle ölçülür. Gözetimin denetimsizleştiği yerde özgürlük zayıflar; bireyin mahremiyetini, düşünce özgürlüğünü ve itiraz hakkını koruyamadığı bir ülkede ise demokrasi giderek içi boş bir biçime dönüşür.

Paylaşın

Afrika’nın Taşla Yazılmış Tarihi: Khami Harabeleri

Khami Harabeleri, Güney Afrika’da Zimbabve’nin en önemli arkeolojik miras alanlarından biri olarak kabul edilen ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan nadir tarihî yerleşimlerden biridir.

Haber Merkezi / Büyük Zimbabwe Krallığı’nın ardından gelişen Torwa Devleti’ne başkentlik yaptığı bilinen bu antik kent, 15. ve 17. yüzyıllar arasında bölgenin siyasi ve ekonomik merkezlerinden biri olarak öne çıkmıştır.

Uluslararası arkeoloji literatüründe Khami, özellikle taş mimarisi ve teraslı yerleşim planı ile dikkat çekmektedir. British Museum ve UNESCO’nun yayımladığı raporlara göre, bölgede kullanılan duvar teknikleri, “kuru taş işçiliği”nin en gelişmiş örnekleri arasında gösterilmektedir. Harabelerde harç kullanılmadan inşa edilen kalın taş duvarlar, dönemin mühendislik bilgisini ve toplumsal örgütlenme düzeyini ortaya koymaktadır.

Khami’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, yerleşimin coğrafi yapıya uyumlu şekilde teraslar üzerine inşa edilmiş olmasıdır. Bu mimari düzen, hem savunma hem de su yönetimi açısından ileri bir şehir planlamasına işaret etmektedir. Uluslararası araştırmalar, bu yapının yalnızca bir kraliyet merkezi değil, aynı zamanda dini ve ticari bir merkez olduğunu da ortaya koymaktadır.

Arkeologlara göre Khami, 15. yüzyılda Büyük Zimbabwe’nin çöküşünün ardından bölgesel güç dengesinin yeniden şekillenmesinde kritik bir rol oynamıştır. Torwa Devleti’nin bu bölgeyi başkent olarak seçmesi, Khami’yi siyasi bir merkez haline getirirken aynı zamanda Doğu Afrika kıyı ticaret ağlarıyla da bağlantılı bir ekonomik düğüm noktası oluşturmuştur.

UNESCO Dünya Mirası Komitesi, Khami Harabeleri’ni “Güney Afrika’daki taş mimarisi geleneğinin en önemli örneklerinden biri” olarak tanımlamakta ve alanın korunmasını küresel kültürel miras açısından öncelikli görmektedir. Buna karşın bölge, kaçak kazılar ve çevresel aşınma gibi tehditlerle karşı karşıya kalmaya devam etmektedir.

Zimbabve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile uluslararası koruma kuruluşlarının ortak yürüttüğü projeler, Khami’nin hem bilimsel araştırmalar hem de sürdürülebilir turizm açısından korunmasını hedeflemektedir. Uzmanlar, bölgenin Afrika tarihini anlamada “kilit bir arkeolojik laboratuvar” niteliği taşıdığını vurgulamaktadır.

Sonuç olarak Khami Harabeleri, yalnızca geçmiş bir krallığın kalıntıları değil; Afrika’nın yerli medeniyetlerinin mühendislik, siyaset ve kültür alanındaki gelişmişliğini gözler önüne seren eşsiz bir tarihî miras olarak varlığını sürdürmektedir.

Paylaşın

Anket: YENİ Parti İlk Sırada, AK Parti İkinci Sırada

Gündemar Araştırma’nın 60 ilde 2 bin 370 kişinin katılımıyla gerçekleştirdiği genel seçim anketinde Yeni Parti yüzde 30,29 oy oranıyla ilk sırada, AK Parti yüzde 28,21 ile ikinci sırada yer aldı.

Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise kararsızlar ve protesto oyların toplamının yüzde 23,51’e ulaşması oldu.

Gündemar Araştırma, 28-31 Ekim 2026 tarihleri arasında gerçekleştirdiği genel seçim araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Katılımcılara, “Bu pazar bir milletvekili seçimi olsa hangi siyasi partiye oy verirsiniz?” sorusunun yöneltildiği araştırma, siyasi partilerin oy tercihleri ile kararsız ve protesto oyların dağılımını ortaya koydu.

Kararsız, fikri olmayan ve protesto oyların dağıtılmasıyla hesaplanan sonuçlara göre Yeni Parti yüzde 30,29 ile ilk sırada yer aldı. AK Parti yüzde 28,21 oy oranıyla ikinci sıraya yerleşirken iki parti arasındaki fark 2,08 puan oldu.

DEM Parti yüzde 8,73 ile üçüncü, İYİ Parti yüzde 8,18 ile dördüncü sırada yer aldı. MHP yüzde 6,09, Zafer Partisi ise yüzde 5,80 oy oranına ulaştı. Anahtar Parti yüzde 3,33, Yeniden Refah Partisi yüzde 2,47, CHP yüzde 1,86 ve Türkiye İşçi Partisi (TİP) yüzde 1,59 seviyesinde ölçüldü. Diğer partilerin toplam oy oranı ise yüzde 3,45 olarak açıklandı.

Kararsızlar, fikri olmayanlar ve protesto oylar dağıtılmadan yapılan hesaplamada ise Yeni Parti yüzde 23,15, AK Parti yüzde 21,58 oy oranına ulaştı.

Bu tabloda kararsız ve fikri olmayanların oranı yüzde 12,25, protesto oyların oranı ise yüzde 11,26 olarak belirlendi. Böylece iki grubun toplamı yüzde 23,51’e yükseldi. Kararsız ve protesto oyların toplamının, araştırmada ilk sırada bulunan Yeni Parti’nin oy oranını da geride bırakması dikkat çekti.

Bir önceki aya göre protesto oyların oranı 1,73 puan artarken kararsız ve fikri olmayanların oranında 0,89 puanlık düşüş yaşandı.

Bir önceki ayın sonuçlarıyla karşılaştırıldığında, kararsızlar ve protesto oyların dağıtıldığı tabloda en yüksek oy kaybı CHP’de görüldü. CHP’nin oy oranı 1,77 puan gerileyerek yüzde 1,86’ya düştü.

Aynı dönemde DEM Parti 1,10 puanlık artışla yüzde 8,73’e yükselerek en fazla oy artışı kaydeden parti oldu. MHP’nin oy oranı 0,63 puan artarak yüzde 6,09’a, Anahtar Parti’nin oy oranı 0,50 puan artarak yüzde 3,33’e çıktı. İYİ Parti ise 0,41 puanlık yükselişle yüzde 8,18’e ulaştı.

Yeni Parti’nin oy oranı 0,35 puan, AK Parti’nin ise 0,03 puan geriledi. Zafer Partisi 0,01, Yeniden Refah Partisi 0,04 ve TİP 0,01 puanlık düşüş yaşadı.

Kararsızlar ve protesto oyların dağıtılmadığı sonuçlarda da CHP’deki gerileme sürdü. Partinin oy oranı 1,39 puan düşerek yüzde 1,42’ye geriledi. Aynı tabloda DEM Parti 0,78, MHP 0,44, Anahtar Parti 0,36 ve İYİ Parti 0,25 puanlık artış kaydetti.

Gündemar Araştırma’nın kararsız, fikri olmayan ve protesto oyları dağıtmadan açıkladığı ankette partilerin oy oranları şöyle sıralandı:

Yeni Parti: Yüzde 23,15
Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti): Yüzde 21,58
Kararsız/Fikrim yok: Yüzde 12,25
Protesto oy: Yüzde 11,26
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti): Yüzde 6,68
İYİ Parti: Yüzde 6,26
Milliyetçi Hareket Partisi (MHP): Yüzde 4,66
Zafer Partisi: Yüzde 4,44
Diğer: Yüzde 2,64
Anahtar Parti: Yüzde 2,55
Yeniden Refah Partisi (YRP): Yüzde 1,89
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP): Yüzde 1,42
Türkiye İşçi Partisi (TİP): Yüzde 1,22

Paylaşın

Kalp Hastalığının Gelişimine Işık Tutan Keşif

Bilim insanları, kolesterol ve yüksek tansiyon gibi bilinen risk faktörleri kontrol altına alınmasına rağmen kalp hastalığının neden gelişmeye devam ettiğini açıklayabilecek yeni hücresel değişimler keşfetti.

Haber Merkezi / Atardamarların yapısını oluşturan düz kas hücrelerinde tespit edilen bu değişimlerin, gelecekte kalp damarlarını korumaya yönelik yeni tedavilerin geliştirilmesine ışık tutabileceği belirtiliyor.

Virginia Üniversitesi Sağlık Merkezi’ndeki bilim insanlarının da katkıda bulunduğu araştırma, koroner arter hastalığının gelişiminde rol oynayan biyolojik mekanizmalara odaklanıyor. Kalbi besleyen atardamarlarda yağ ve benzeri maddelerin birikmesiyle ortaya çıkan bu hastalık, zamanla damarların daralmasına ve kalp kasına ulaşan oksijen miktarının azalmasına neden olabiliyor.

Atardamarların iç yüzeyinde oluşan ve plak olarak adlandırılan birikintiler, ilerleyen süreçte kan akışını ciddi ölçüde kısıtlayabiliyor. Daha da önemlisi, bu plakların yırtılması durumunda kan pıhtısı oluşabiliyor ve kalp krizi meydana gelebiliyor.

Kolesterol yüksekliği ve yüksek tansiyon, koroner arter hastalığının bilinen başlıca risk faktörleri arasında yer alıyor. Ancak araştırmacılara göre hastalığın gelişimini açıklamak için yalnızca bu faktörlere odaklanmak yeterli değil. Kan damarlarının duvarlarını oluşturan hücrelerde meydana gelen değişimler de hastalık sürecinde önemli rol oynuyor.

Düz Kas Hücreleri Koruyucu Özelliğini Kaybedebiliyor

Araştırmada özellikle düz kas hücreleri üzerinde duruldu. Normal koşullarda bu hücreler, atardamarların yapısal bütünlüğünü korumaya yardımcı oluyor. Ayrıca damar duvarında oluşan plakların üzerini örterek bu birikintilerin yırtılma riskini azaltan koruyucu bir tabaka oluşturuyor.

Ancak hastalık sürecinde bazı düz kas hücreleri normal işlevlerini değiştirerek farklı bir davranış biçimi geliştirebiliyor. Damarları korumak yerine iltihaplanmayı ve plak oluşumunu destekleyen bir yapıya dönüşebiliyorlar. Bu değişim, plakların daha kararsız hâle gelmesine ve dolayısıyla kalp krizi riskinin artmasına katkıda bulunabiliyor.

Bu dönüşümün nedenlerini araştıran bilim insanları, bağışlanan insan kalplerinden elde edilen düz kas hücrelerini inceledi. Çalışmada hücrelerin gen aktivitesi, enerji üretimi ve normal işlevlerini sürdürebilmek için gerekli maddeleri işleme biçimleri analiz edildi.

Mannoz, Araştırmanın Dikkat Çeken Bulguları Arasında

Araştırma sonuçları, özellikle nitrojen ve glikojen metabolizmasıyla ilişkili biyolojik süreçlerdeki değişimlere işaret etti. Vücudun fazla şekeri daha sonra kullanmak üzere depoladığı bir madde olan glikojenin işlenmesindeki farklılıkların, düz kas hücrelerinin işlevlerini etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Araştırmacıların dikkatini çeken bir diğer bileşen ise mannoz oldu. Hücrelerin çeşitli biyolojik işlevlerinde rol oynayan doğal bir şeker olan mannozun, düz kas hücrelerinin davranışlarını etkileyen süreçlerle bağlantılı olabileceği düşünülüyor.

Bu bulgu, kalp damar hastalıklarının gelişiminde daha önce yeterince anlaşılmamış mekanizmaların araştırılması açısından yeni bir kapı aralıyor. Bununla birlikte çalışma, mannoz tüketimini artırmanın veya azaltmanın kalp hastalığını önlediğini ortaya koymuyor. Dolayısıyla bu konuda beslenme alışkanlıklarını değiştirmeyi gerektirecek bilimsel bir kanıt henüz bulunmuyor.

Yeni Tedaviler İçin Önemli Bir Araştırma Alanı

Araştırmanın en önemli katkılarından biri, kalp hastalığının yalnızca kolesterol ve tansiyon gibi geleneksel risk faktörleri üzerinden değerlendirilemeyeceğini göstermesi. Atardamar hücrelerinin davranışlarını değiştiren biyolojik sinyallerin anlaşılması, gelecekte plakların daha kararlı kalmasını sağlayabilecek yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine yardımcı olabilir.

Ancak araştırmacılar, elde edilen sonuçların henüz yeni bir tedavinin geliştirildiği veya hastalarda etkili olduğunun kanıtlandığı anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Bulgular temel biyolojik mekanizmaları ortaya koyuyor ve bunların doğrulanabilmesi için daha kapsamlı deneylere ve klinik çalışmalara ihtiyaç duyuluyor.

Bu süreçte kalp ve damar sağlığını korumak için etkinliği kanıtlanmış önlemler önemini koruyor. Sigara kullanmamak, düzenli fiziksel aktivitede bulunmak, kan basıncını ve kolesterol düzeylerini kontrol altında tutmak ve gerekli tıbbi takip ile tedavileri aksatmamak, kalp damar hastalığı riskini azaltmanın en etkili yolları arasında yer alıyor.

Paylaşın

İspanya’da Ölüm Güncesi: Bir Gazetecinin İnfaz Bekleyişi

Arthur Koestler’in İspanya’da Ölüm Güncesi, yalnızca başarılı bir savaş muhabirliği örneği değil; bir insanın kendi yok oluşuyla yüzleşirken ulaştığı acımasız dürüstlüğün hikâyesidir.

Haber Merkezi / Bazı kitaplar yalnızca mürekkeple yazılmaz; terle, soğuk duvarların sinmiş kokusuyla ve her sabah şafakta yankılanan o ürkütücü ayak sesleriyle yazılır.

Arthur Koestler’in İspanya’da Ölüm Güncesi (Spanish Testament) tam da böyle bir eser. Gazetecilikle edebiyatın, ideolojiyle çıplak ölüm korkusunun iç içe geçtiği bu metin, İspanya İç Savaşı’nın en karanlık dehlizlerine bir fener tutuyor.

1937’de, News Chronicle adına savaşı izleyen Macar asıllı gazeteci Arthur Koestler, Malaga’nın milliyetçi güçlerin eline geçmesiyle tutuklanır. Ancak o, sıradan bir muhabir olarak değil; aynı zamanda Komünist Parti üyesi bir “ajan” olarak görülmektedir.

Hücre hapsinde geçirdiği yüz gün, kitabın kalbini oluşturur. Koestler, her gece gardiyanların anahtar seslerini dinleyerek sıranın kendisine gelip gelmediğini anlamaya çalışır. Uluslararası eleştirmenlerin “klostrofobik bir şaheser” olarak nitelendirdiği bu bölümde, yazarın dış dünyadan kopuşu ve zihninin içine kapanışı çarpıcı bir yoğunlukla aktarılır.

Eser, yalnızca politik bir duruş sergilemekle kalmaz; ideolojilerin birey karşısındaki soğukluğunu da sorgular. Koestler’in hücresinde vardığı farkındalıklar sarsıcıdır:

Ölümün sıradanlığı: İdam mangasına götürülen mahkûmların son haykırışları, savaşın kahramanlıktan çok bir tür mekanik düzen olduğunu gösterir.

Psikolojik çözülme: Duvarlara kazıdığı matematik formülleriyle aklını korumaya çalışan yazar, aslında insanın en temel hayatta kalma güdüsünü ortaya koyar.

Siyasi hayal kırıklığı: Koestler, bu süreçte yalnızca Franco’nun faşizmini değil, bağlı olduğu komünist doktrinin katı ve ruhsuz yönlerini de sorgular.

“Hücremde geçirdiğim her saniye, dışarıdaki devasa savaşın küçük, kristalleşmiş bir kopyasıydı.”

Neden Okumalıyız?

Dönemin önde gelen yayınlarında eser, “insan psikolojisinin uç koşullar altındaki anatomisi” olarak tanımlanır. Koestler’in bu deneyimi, daha sonra kaleme alacağı ve totalitarizmin en güçlü eleştirilerinden biri sayılan Gün Ortasında Karanlık romanının da temelini oluşturur.

Sonuç olarak İspanya’da Ölüm Güncesi, yalnızca başarılı bir savaş muhabirliği örneği değil; bir insanın kendi yok oluşuyla yüzleşirken ulaştığı acımasız dürüstlüğün hikâyesidir. Tarihin kuru sayfalarında değil, bir insanın kalp atışlarında dolaşmak isteyenler için sarsıcı bir okuma deneyimi sunar.

Not: Koestler, uluslararası bir kampanya sonucunda serbest bırakılmıştır; ancak o yüz günün izlerini hayatı boyunca ruhunda taşımaya devam etmiştir.

Paylaşın