Milas Belediyesi’ne Operasyon: 35 Gözaltı Kararı

Muğla’nın Milas ilçesinde belediyeye yönelik operasyon düzenlendi. Soruşturma kapsamında, Belediye Başkanı ve oğlunun da aralarında bulunduğu 35 kişi hakkında gözaltı kararı verildi.

İlçede gündem yaratan operasyonun gerekçesi ve soruşturmanın kapsamına ilişkin ayrıntılar henüz netlik kazanmadı. Gözaltı kararlarının uygulanma süreciyle ilgili gelişmelerin ve yetkili makamlardan yapılacak açıklamaların önümüzdeki saatlerde kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.

Soruşturmaya ilişkin yeni bilgiler geldikçe gelişmelerin netleşmesi bekleniyor.

Paylaşın

Tip 2 Diyabet Hastaları Meyve Yiyebilir Mi? Uzmanlardan Porsiyon Uyarısı

Doğal şeker içeren meyveler, Tip 2 diyabet hastalarının beslenme düzeninde önemli bir yere sahip olabilir. Ancak meyvenin türü kadar tüketim miktarı ve nasıl tüketildiği de kan şekeri kontrolünü etkiliyor.

Haber Merkezi / Uzmanlar, meyveleri tamamen yasaklamak yerine porsiyon kontrolüne ve dengeli beslenmeye dikkat çekiyor.

Tip 2 diyabet hastalarının meyve tüketip tüketemeyeceği, beslenme konusunda en sık merak edilen sorular arasında yer alıyor. Doğal şeker içermelerine rağmen meyveler; vitamin, mineral, lif ve diğer besin ögeleri bakımından zengin oldukları için sağlıklı bir beslenme düzeninin parçası olabiliyor. Ancak içerdikleri karbonhidratlar kan şekerini etkilediğinden, tüketim miktarına ve meyvenin hazırlanma biçimine dikkat edilmesi gerekiyor.

Bir meyvenin tatlı olması, diyabet hastaları için mutlaka sakıncalı olduğu anlamına gelmiyor. Beslenme planında meyvenin türünün yanı sıra porsiyon büyüklüğü, olgunluk derecesi ve taze, kurutulmuş ya da suyu sıkılmış şekilde tüketilmesi gibi etkenlerin de değerlendirilmesi önem taşıyor.

Meyveler Kan Şekerini Nasıl Etkiliyor?

Tip 2 diyabet, vücudun insülin hormonunu yeterince etkili kullanamamasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalık. İnsülin, kandaki glikozun hücrelere taşınmasına yardımcı oluyor. Bu mekanizmanın gerektiği gibi çalışmaması, kan şekeri düzeylerinin yükselmesine neden olabiliyor.

Meyvelerde bulunan karbonhidratlar da sindirim sırasında glikoza dönüşerek kan şekerini etkiliyor. Bununla birlikte meyveler, özellikle bütün olarak tüketildiklerinde, sindirimi yavaşlatmaya ve tokluk hissini desteklemeye yardımcı olan lif içeriyor.

Elma, çilek, kiraz ve greyfurt gibi meyveler, vitamin ve diğer besin ögelerinin yanı sıra lif de sağlıyor. Avokado ise meyve olmasına rağmen tatlı meyvelere kıyasla oldukça az sindirilebilir karbonhidrat içeriyor.

Meyvelerin karbonhidrat miktarları birbirinden farklı olduğu için yalnızca tatlarına veya isimlerine bakarak değerlendirme yapmak yanıltıcı olabiliyor. Bu nedenle porsiyon büyüklüğünü ve tüketilen karbonhidrat miktarını dikkate almak, kan şekeri yönetimi açısından önem taşıyor.

Porsiyon Kontrolü Neden Önemli?

Amerikan Diyabet Birliği (ADA), ilave şeker içermeyen taze, dondurulmuş veya konserve meyvelerin uygun seçenekler arasında yer aldığını belirtiyor. Genel bir ölçü olarak küçük bir bütün meyve veya yaklaşık yarım su bardağı dondurulmuş ya da konserve meyve, ortalama 15 gram karbonhidrat içerebiliyor. Ancak bu miktar meyvenin türüne ve porsiyon büyüklüğüne göre değişebiliyor.

Meyve tüketiminde glisemik indeks (Gİ) de dikkate alınan ölçütlerden biri. Glisemik indeks, karbonhidrat içeren bir besinin kan şekerini saf glikoza kıyasla ne ölçüde yükselttiğini gösteriyor. Bununla birlikte bu değer, tüketilen miktarı tek başına yansıtmıyor. Glisemik yük ise hem besinin glisemik indeksini hem de porsiyondaki karbonhidrat miktarını hesaba katıyor.

Ayrıca meyvenin olgunluk derecesi ve hazırlanma şekli de kan şekeri üzerindeki etkisini değiştirebiliyor. Bu nedenle glisemik indeksi yüksek olan bir meyvenin, ölçülü tüketildiğinde mutlaka zararlı olacağı düşünülmemeli.

Karpuz, ananas, mango ve üzüm gibi meyveler de uygun porsiyonlarla diyabet hastalarının beslenme düzenine dahil edilebiliyor. Burada belirleyici olan, tüketilen toplam karbonhidrat miktarı ve kişinin kan şekeri kontrolü.

Kurutulmuş Meyve ve Meyve Suyuna Dikkat

Meyvenin tüketim biçimi, içerdiği karbonhidratın yoğunluğunu ve kan şekeri üzerindeki etkisini değiştirebiliyor. Kurutulmuş meyvelerde suyun büyük bölümü uzaklaştırıldığı için şeker ve karbonhidrat daha küçük bir hacimde yoğunlaşıyor. Bu nedenle az miktarda kuru meyve tüketildiğinde bile önemli miktarda karbonhidrat alınabiliyor.

Örneğin, iki yemek kaşığı kuru üzüm veya kuru kiraz yaklaşık 15 gram karbonhidrat içerebiliyor. Bu nedenle kurutulmuş meyvelerde porsiyon miktarını kontrol etmek gerekiyor.

Meyve suları ise bütün meyvelere kıyasla daha az lif içeriyor ve kısa sürede daha fazla miktarda tüketilebiliyor. Bu durum, kan şekerinin daha hızlı yükselmesine yol açabiliyor. Bu nedenle meyve suyu yerine bütün meyvenin tercih edilmesi, çoğu durumda daha uygun bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

Greyfurt tüketiminde ise farklı bir noktaya dikkat edilmesi gerekiyor. Greyfurt, bazı diyabet ve tansiyon ilaçlarıyla etkileşime girerek ilaçların kandaki düzeyini ve etkisini değiştirebiliyor. Bu nedenle düzenli ilaç kullanan kişilerin greyfurt tüketmeden önce doktorlarına veya eczacılarına danışmaları önem taşıyor.

Kan Şekeri Takibinde Kişiye Özel Yaklaşım

Tip 2 diyabet hastalarında kan şekeri tepkileri kişiden kişiye farklılık gösterebiliyor. Tüketilen meyvenin türü ve miktarının yanı sıra öğünün içeriği, fiziksel aktivite ve kullanılan ilaçlar da bu tepkileri etkileyebiliyor.

Sürekli glikoz izleme (CGM) sistemleri, gün boyunca kan şekeri değişimlerini takip etmeye yardımcı olarak farklı besinlerin kişide nasıl bir etki oluşturduğunun anlaşılmasını sağlayabiliyor. Ancak bu ölçümlerin, kişiye özel beslenme ve tedavi planıyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Meyveleri Tamamen Yasaklamak Gerekmiyor

Tip 2 diyabet hastaları için bütün meyveleri kapsayan, herkes açısından geçerli kesin bir iyi-kötü sıralaması bulunmuyor. Meyveleri tamamen yasaklamak yerine besin değerlerini, karbonhidrat miktarlarını ve porsiyon büyüklüklerini dikkate almak daha dengeli bir yaklaşım sunuyor.

Özetle, Tip 2 diyabet hastaları meyve tüketebilir. Önemli olan, tüketilen miktarı planlamak, mümkün olduğunca bütün meyveleri tercih etmek ve kişisel kan şekeri tepkilerini göz önünde bulundurmak. En uygun beslenme planının ise kişinin sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve kan şekeri hedefleri doğrultusunda hekim veya diyetisyen desteğiyle oluşturulması gerekiyor.

Paylaşın

Demans Ve Alzheimer Arasındaki Fark Neden Önemli?

Demans, günlük yaşamı etkileyen bilişsel sorunları tanımlayan genel bir kavramken Alzheimer hastalığı, demansın en yaygın nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Uzmanlara göre doğru teşhis, hastalığın seyrini anlamak ve kişiye uygun bakım planı oluşturmak açısından büyük önem taşıyor.

Haber Merkezi / Demans ve Alzheimer hastalığı, sıklıkla birbiriyle karıştırılsa da farklı durumları ifade ediyor. Demans; hafıza, düşünme, dil ve davranış gibi bilişsel işlevlerde ortaya çıkan ve kişinin günlük yaşamını bağımsız şekilde sürdürmesini zorlaştıran sorunların genel adı olarak tanımlanıyor. Alzheimer hastalığı ise demansa yol açabilen belirli bir beyin hastalığı olarak biliniyor.

Bu ayrımın anlaşılması, demans tanısı alan kişilerin neden farklı belirtiler gösterdiğini ve neden aynı bakım ihtiyaçlarına sahip olmadığını açıklamaya yardımcı oluyor. Çünkü uygulanacak tedavi ve bakım yaklaşımı, yalnızca belirtilere değil, bu belirtilerin altında yatan nedene göre belirleniyor.

Demansın En Yaygın Nedeni Alzheimer

Alzheimer Derneği verilerine göre Alzheimer hastalığı, demans vakalarının yaklaşık yüzde 60 ila 80’inden sorumlu tutuluyor. Bu oran, Alzheimer’ı demansın en yaygın nedeni haline getiriyor. Bununla birlikte, beyin damarlarındaki hasarlar ve farklı nörolojik hastalıklar da demansa neden olabiliyor. Bazı kişilerde ise birden fazla hastalık aynı anda etkili olabiliyor.

Demans; yakın geçmişte yaşanan olayları hatırlama, dili kullanma, karar verme ve tanıdık yerleri tanıma gibi becerileri etkileyebiliyor. Bunun yanı sıra kişilik ve davranış değişiklikleri de görülebiliyor. Dolayısıyla hafıza kaybı, demansın her zaman ilk veya en belirgin belirtisi olmayabiliyor.

Demansın temel ölçütlerinden biri, bilişsel güçlüklerin kişinin günlük yaşamını ve bağımsızlığını olumsuz etkileyecek düzeye ulaşması. Ara sıra bir şeyi unutmak tek başına demans anlamına gelmiyor. Ayrıca demans tanımı, beyinde bu sorunlara neden olan hastalığı tek başına açıklamıyor.

Alzheimer Beyinde Nasıl Değişikliklere Yol Açıyor?

Alzheimer hastalığı, beyinde amiloid ve tau adı verilen proteinlerle ilişkili anormal birikimlerle karakterize ediliyor. Amiloid birikimleri sinir hücrelerinin çevresinde plaklar oluştururken tau proteinleri hücrelerin içinde yumaklar meydana getirebiliyor. Bu değişiklikler, sinir hücreleri arasındaki iletişimin bozulması ve hücre hasarıyla ilişkilendiriliyor.

Hastalık genellikle yakın zamanda öğrenilen bilgileri hatırlama güçlüğüyle kendini gösteriyor. İlerleyen süreçte dil becerileri, muhakeme yeteneği ve günlük alışkanlıkları yerine getirme kapasitesi de etkilenebiliyor. Ancak belirtilerin ortaya çıkış biçimi ve hastalığın ilerleme hızı kişiden kişiye değişiklik gösterebiliyor.

Alzheimer’la ilişkili biyolojik değişiklikler, belirgin hafıza kaybı veya demans belirtileri ortaya çıkmadan yıllar önce başlayabiliyor. Bu nedenle bazı kişilerde henüz günlük yaşamı ciddi ölçüde etkilemeyen hafif bilişsel güçlükler görülürken, beyinde hastalıkla ilişkili değişiklikler daha önceden başlamış olabiliyor.

Araştırmacılar, Alzheimer hastalığına ilişkin biyolojik değişiklikleri erken dönemde saptayabilmek amacıyla kan testleri üzerinde de çalışmalar yürütüyor. Bu testlerin geliştirilmesi, hastalığın daha erken tanınması ve değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.

Her Demans Alzheimer Değil

Demansın farklı nedenleri bulunuyor ve bu nedenler, belirtilerin ortaya çıkış biçimini de etkiliyor.

Vasküler demans, beyne giden kan akışındaki bozulmalar veya beyin damarlarındaki hasarlar sonucunda gelişebiliyor. İnme ve küçük damar hastalıkları, bu tablonun ortaya çıkmasında rol oynayabiliyor.

Lewy cisimcikli demans, beyinde Lewy cisimcikleri olarak adlandırılan anormal protein birikimleriyle ilişkilendiriliyor. Hafıza ve düşünme becerilerinin yanı sıra hareket, uyku ve görsel algı da bu hastalıktan etkilenebiliyor.

Frontotemporal demans ise beynin özellikle ön ve şakak bölgelerindeki sinir ağlarını etkiliyor. Bu türde kişilik, davranış ve dil kullanımındaki değişiklikler, hafıza sorunlarından daha erken ortaya çıkabiliyor.

Bu farklılıklar, demansın yalnızca unutkanlık üzerinden değerlendirilmesinin yeterli olmadığını gösteriyor. Belirtilerin türü, ne zaman başladığı ve zaman içinde nasıl değiştiği, altta yatan nedenin belirlenmesinde önemli rol oynuyor.

Doğru Teşhis Tedavi ve Bakım İçin Önemli

Demansın nedenini belirlemek için kişinin belirtileri, tıbbi geçmişi ve günlük yaşamındaki değişiklikler birlikte değerlendiriliyor. Bilişsel testlerin yanı sıra gerekli durumlarda beyin görüntüleme yöntemlerinden ve biyobelirteç incelemelerinden yararlanılabiliyor. Bununla birlikte, tek bir belirti veya test sonucu her zaman kesin tanı koymak için yeterli olmuyor.

Alzheimer hastalığı ve demansa yol açan diğer birçok hastalık için bugün kesin bir tedavi bulunmuyor. Bununla birlikte, bazı ilaçlar belirtilerin yönetilmesine ve günlük işlevlerin desteklenmesine yardımcı olabiliyor. Donepezil ve memantin gibi ilaçlar, uygun hastalarda hekim değerlendirmesiyle kullanılabiliyor. Tedavi ve bakım planı ise hastalığın türüne, evresine ve kişinin ihtiyaçlarına göre şekillendiriliyor.

Uzmanlaşmış değerlendirme ve kişiye özel bakım yaklaşımı, hastalığın daha iyi yönetilmesine katkı sağlayabiliyor. Demansın genel bir belirti tablosunu, Alzheimer’ın ise bu tabloya yol açabilen belirli bir hastalığı ifade ettiğini bilmek; doğru tanının konulması,

Paylaşın

Kısa Vadeli Dış Borçta Rekor Serisi Devam Ediyor

Türkiye’nin kısa vadeli dış borç stoku, ağustos ayında 176,6 milyar dolara ulaştı. Orijinal vadesine bakılmaksızın, vadesine bir yıl veya daha az süre kalan borçları kapsayan kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku ise 243,3 milyar dolar oldu.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ağustos 2026 dönemine ilişkin Kısa Vadeli Dış Borç (KVDB) İstatistikleri’ni açıkladı.

Verilere göre Türkiye’nin kısa vadeli dış borç stoku, bir önceki aya kıyasla 25 milyon dolar artarak 176,6 milyar dolara ulaştı. Orijinal vadesine bakılmaksızın, vadesine bir yıl veya daha az süre kalan borçları kapsayan kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku ise 243,3 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Bankalar kaynaklı kısa vadeli dış borç stoku, bir önceki aya göre yüzde 1,6 azalarak 76,3 milyar dolara geriledi. Yurt içi bankaların yurt dışından kullandıkları kısa vadeli kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri de yüzde 3 azalışla 9,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Yurt dışı bankaların Türkiye’deki mevduatları yüzde 0,1 azalarak 19,7 milyar dolara inerken, banka dışı mevduatlar yüzde 1,7 artışla 22 milyar dolara yükseldi. Türk lirası cinsinden toplam mevduat yükümlülükleri ise yüzde 4,8 azalarak 25,3 milyar dolar oldu.

Diğer sektörlerden kaynaklanan kısa vadeli dış borç stoku, bir önceki aya göre yüzde 0,1 artarak 74,6 milyar dolara çıktı.

Dış ticaret işlemlerinden kaynaklanan ticari kredi yükümlülükleri yüzde 0,8 azalışla 64,5 milyar dolara gerilerken, nakit kredi kaynaklı yükümlülükler yüzde 6,6 artarak 10 milyar dolara yükseldi.

Kısa vadeli dış borç stokunun döviz kompozisyonunda ABD doları ilk sırada yer aldı. Ağustos 2026 itibarıyla toplam stokun yüzde 34’ü ABD doları, yüzde 27,1’i euro, yüzde 25,6’sı Türk lirası ve yüzde 13,3’ü diğer döviz cinslerinden oluştu.

Vadesine bir yıl veya daha az süre kalan borçları gösteren kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stokunun toplamı 243,3 milyar dolar olarak kaydedildi. Bu kapsamda mevduat yükümlülükleri 67 milyar dolar, kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri ise 75,1 milyar dolar olarak açıklandı.

Kalan vadeye göre hesaplanan toplam borç stoku, yalnızca orijinal vadesi kısa olan borçları değil, uzun vadeli olarak alınmış olsa da önümüzdeki bir yıl içinde vadesi dolacak borçları da kapsıyor.

Paylaşın

Dünya’nın Hayati Göstergeleri Alarm Veriyor

ABD’nin Corvallis şehrinde yer alan Oregon Eyalet Üniversitesi (OSU) bilim insanlarının öncülüğündeki uluslararası bir araştırma koalisyonu tarafından hazırlanan yedinci yıllık iklim raporu, Dünya’nın iklim sistemindeki istikrarsızlığın giderek arttığını ortaya koyuyor.

Haber Merkezi / BioScience dergisinde yayımlanan “2026 İklim Durumu Raporu: Zorluklar ve Fırsatlar” başlıklı çalışmada, iklim krizinin etkilerini sınırlandırmak için daha kapsamlı ve hızlı önlemlerin alınması gerektiği vurgulanıyor.

Raporun eş başyazarlarından, OSU Ormancılık Fakültesi emekli seçkin profesörü William Ripple, iklim sistemindeki hızlı istikrarsızlaşmanın artık geleceğe ilişkin bir uyarı değil, mevcut durumun bir göstergesi olduğunu belirtti. Yenilenebilir enerji kaynaklarının hızla yaygınlaşması ve batarya depolama teknolojilerindeki gelişmelerin umut verici olduğunu ifade eden Ripple, bu gelişmelerin iklim sistemini istikrara kavuşturmak için gereken dönüşümün yalnızca bir bölümünü oluşturduğuna dikkat çekti. Ripple, daha dirençli ve sürdürülebilir bir gelecek için sera gazı emisyonlarının büyük ölçüde azaltılması, etkili uyum politikalarının uygulanması ve ekosistemlerin korunmasının hayati önem taşıdığını söyledi.

16 iklim göstergesinden yedisi rekor düzeyde

Rapora göre, araştırma ekibinin izlediği 16 iklim göstergesinden yedisi rekor düzeyde olumsuz değerlere ulaştı. Olumsuz yönde ilerlemeyi sürdüren diğer göstergeler de iklim sistemindeki değişimleri hızlandırabilecek geri bildirim mekanizmaları ve kritik eşiklerin aşılması riski konusunda endişeleri artırıyor.

Ripple, yıllık raporun temel amacının Dünya’nın “hayati bulgularını” izlemek ve küresel liderler ile politika yapıcıları harekete geçirmek olduğunu belirtti. Ripple’a göre, insan faaliyetlerinin iklim üzerinde tehlikeli değişimlere yol açtığını gösteren onlarca yıllık bilimsel kanıta rağmen geleneksel yaklaşımların sürdürülmesi, etkili çözümlerin hayata geçirilmesini geciktiriyor.

Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğu 428 ppm’e (milyonda birim) ulaşarak son 2 milyon yılın en yüksek düzeyine çıktı. Bu değer, 1700’lerin sonundaki Sanayi Devrimi öncesi seviyenin yaklaşık yüzde 50 üzerinde bulunuyor. Raporda ayrıca Temmuz 2026’nın ABD ana karasında kaydedilen en sıcak ay olduğu, küresel okyanus sıcaklıklarının da aynı ayda rekor düzeye ulaştığı belirtiliyor.

Emisyonları azaltmak tek başına yeterli değil

Araştırmacılar, sera gazı emisyonlarının azaltılmasının iklim kriziyle mücadelede temel öncelik olmaya devam ettiğini, ancak mevcut koşullarda tek başına yeterli olmadığını vurguluyor. Bu nedenle iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamaya yönelik önlemlerin de hızla hayata geçirilmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.

Raporda öne çıkan önlemler arasında kentlerde serinletici uygulamaların yaygınlaştırılması, sulak alanların ve mangrov ekosistemlerinin onarılması, orman yangınlarına karşı hazırlıkların güçlendirilmesi, su tasarrufunun artırılması, güneş enerjisinin yaygınlaştırılması ve gıda sistemlerinin iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı hâle getirilmesi yer alıyor.

OSU’da doktora sonrası araştırmacı ve raporun eş başyazarı Christopher Wolf, küresel elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 43’ünün düşük karbonlu kaynaklardan sağlandığını belirterek “Elektrik Çağı” olarak adlandırılan yeni bir dönemin başlangıcında olunabileceğini ifade etti. Wolf, bu gelişmenin umut verdiğini ancak fosil yakıt tüketimi ve emisyonların rekor düzeylerde seyretmesi nedeniyle dönüşümün çok daha hızlı ilerlemesi gerektiğini söyledi.

Aşırı hava olayları giderek yaygınlaşıyor

Raporda, başta fosil yakıt kullanımı olmak üzere insan faaliyetlerinin atmosferde, okyanuslarda ve biyosferde derin değişimlere yol açtığı ve gezegenin yaşamı destekleyen sistemleri üzerindeki baskıyı artırdığı belirtiliyor. Aşırı sıcaklıklar, seller, kuraklıklar, fırtınalar ve orman yangınlarının artık nadir görülen olaylar olmaktan çıktığına dikkat çekiliyor.

Araştırmacılar, iklim değişikliğinin küresel biyoçeşitlilik kaybı, tatlı su kıtlığı, gıda güvensizliği, hastalık yapıcı etkenlerin yayılması ve jeopolitik istikrarsızlıkla giderek daha fazla etkileşime girdiğini vurguluyor. Bu etkileşimlerin hem insan toplulukları hem de doğal ekosistemler açısından birbirini tetikleyen riskleri artırdığı ifade ediliyor.

Raporda ayrıca tarihsel sera gazı emisyonlarına en az katkıda bulunan toplulukların, özellikle Küresel Güney ülkeleri ile küçük ada devletlerinin, iklim değişikliğinin sonuçlarından orantısız biçimde etkilendiği belirtiliyor.

Isınma hızı neredeyse iki katına çıktı

Raporda öne çıkan bulgular, iklim krizinin farklı alanlardaki etkilerinin giderek belirginleştiğini gösteriyor:

  • Küresel ısınma hızlanıyor: 1970-2010 döneminde on yılda yaklaşık 0,19 °C olan küresel sıcaklık artışı, o tarihten bu yana on yılda yaklaşık 0,36 °C’ye yükseldi. Böylece ısınma hızı neredeyse iki katına çıktı.
  • El Niño etkisi güçlenebilir: Sonbaharda etkisini göstermesi beklenen güçlü bir El Niño olayının, önümüzdeki aylarda küresel sıcaklıkları daha da artırabileceği ve 2026’nın kayıtlardaki en sıcak yıllardan biri olmasına yol açabileceği öngörülüyor.
  • Buzullar ve Grönland buz örtüsü eriyor: Rapora göre, buzul kalınlığı ve Grönland’ın buz kütlesi tarihsel olarak düşük seviyelerde bulunuyor. Grönland buz örtüsünde son yıllarda yaşanan yoğun erime dönemleri, yaz aylarında oluşan erime suyu hacminin altı kat artmasına neden oldu.
  • Orman yangınları büyüyen bir tehdit oluşturuyor: Yangınlar nedeniyle küresel ağaç örtüsü kaybı 2025’te 10,8 milyon hektara ulaştı. Tennessee eyaletinin yüzölçümüne yakın bu alan, kayıtlardaki en yüksek üçüncü düzey olarak kaydedildi. Orman yangınları hem iklim değişikliğinin sonuçlarından biri hem de sera gazı emisyonlarını artıran etkenlerden biri olarak öne çıkıyor.
  • Fosil yakıt tüketimi ve emisyonlar rekor kırıyor: Fosil yakıt tüketimi 2025’te yüzde 0,9 arttı. Petrol tüketimi yüzde 1,0, kömür tüketimi yüzde 0,4 ve doğal gaz tüketimi yüzde 1,3 yükselerek rekor seviyelere ulaştı. Enerji kaynaklı yıllık karbondioksit emisyonları ise ilk kez 41 gigatonu aştı.
  • Olumlu gelişmeler de yaşanıyor: Brezilya Amazonu’ndaki ormansızlaşma oranı art arda dört yıl azalırken güneş ve rüzgâr enerjisi tüketimi yaklaşık yüzde 18 arttı.

Çözüm için bütüncül dönüşüm çağrısı

William Ripple, iklim değişikliğiyle mücadelede kullanılabilecek birçok çözümün teknik açıdan uygulanabilir olduğunu ve giderek daha ekonomik hâle geldiğini belirtti. Ancak iklim krizinin enerji, ekonomi, ekoloji ve toplum sistemleri arasındaki etkileşimlerden kaynaklandığını vurgulayan Ripple, kalıcı ilerleme sağlanabilmesi için farklı sektörleri ve ölçekleri kapsayan bütüncül çözümlere ihtiyaç duyulduğunu ifade etti.

Ripple, özellikle gelişmekte olan ekonomilerde iklim değişikliğiyle mücadele politikalarının, uygun fiyatlı ve güvenilir enerjiye erişimin artırılması gibi acil kalkınma hedefleriyle birlikte ele alınması gerektiğini söyledi.

Gelişmiş iklim analiz araçlarının politika yapıcılara, araştırmacılara, eğitimcilere ve kamuoyuna farklı çözüm seçeneklerinin olası sonuçlarını değerlendirme olanağı sunduğunu belirten Ripple, En-ROADS İklim Çözümleri Simülatörü’nü örnek gösterdi. Bu araç sayesinde kullanıcılar, farklı politika tercihleri, teknolojiler ve toplumsal davranışların gelecekteki küresel ısınma, enerji sistemleri, ekonomik üretim ve iklim riskleri üzerindeki olası etkilerini simüle edebiliyor.

Corvallis merkezli Karasal Ekosistem Araştırma Ortaklığı’nda görev yapan Christopher Wolf da gerekli emisyon azaltımlarının ve toplumsal değişimlerin sağlanabilmesi için enerji üretimi, tüketim alışkanlıkları, gıda sistemleri, ekonomik öncelikler ve yönetim yapılarında köklü dönüşümlere ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Wolf, bu dönüşümlerin aynı zamanda biyoçeşitliliğin korunmasını desteklemesi gerektiğini vurguladı.

Wolf, iklim sisteminin istikrara kavuşturulmasının ve gezegen ölçeğindeki tehlikeli kırılma noktalarının aşılması riskinin azaltılmasının, emisyonların gereken hız ve ölçekte düşürülmesine ve toplumların kapsamlı bir dönüşüm gerçekleştirmesine bağlı olduğunu ifade etti.

Paylaşın

Ötegezegenlerin Gerçek Şekli Ortaya Çıktı!

Cornell Üniversitesi ve Bristol Üniversitesi araştırmacılarının ortak yürüttüğü araştırma, James Webb Uzay Teleskobu’ndan (JWST) elde edilen verilerle bir ötegezegenin atmosferindeki düzensiz şekilleri ilk kez ayrıntılı biçimde ortaya çıkardı.

Haber Merkezi / Bulgular, gezegen atmosferlerinin kusursuz bir daire biçiminde değil, sıcaklık farklılıkları ve güçlü rüzgârların etkisiyle asimetrik bir yapıda olabileceğini gösteriyor.

Nature Astronomy dergisinde yayımlanan araştırmada, Dünya’dan yaklaşık 1.300 ışık yılı uzaklıkta bulunan ve “sıcak Jüpiter” sınıfında yer alan WASP-17b adlı ötegezegen incelendi. Araştırmacılar, gezegenin atmosferini farklı açılardan analiz etmeyi sağlayan ve “geçiş dizileri” olarak adlandırılan yeni bir yöntemi ilk kez uyguladı. Bristol Üniversitesi astrofizikçileri Dr. David Grant ve Dr. Hannah Wakeford tarafından geliştirilen bu yaklaşım, JWST’nin yüksek hassasiyetli gözlemlerinden yararlanarak gezegenin atmosferik yapısının daha ayrıntılı biçimde incelenmesine olanak tanıyor.

Araştırmanın başyazarı, Cornell Üniversitesi Klarman Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi Dr. Lili Alderson, elde edilen sonuçların gezegenlerin üç boyutlu yapısını gözlemsel olarak ortaya koyması bakımından önemli olduğunu belirterek, “Gezegenlerin aslında üç boyutlu nesneler olduğunun ve yıldızlarının etrafında dönerken öngördüğümüz özellikleri sergilediklerinin kanıtını elde ediyoruz. Ancak hesaplamalarla tahmin edilen bir yapıyı doğrudan gözlemlemek bambaşka bir deneyim.” ifadelerini kullandı.

Atmosferin yapısı sıcaklık ve rüzgârlarla şekilleniyor

Araştırmada WASP-17b’nin atmosferindeki kimyasal bileşim ve sıcaklık değişimleri de incelendi. Ekvator ile kutuplar ve gezegenin sürekli aydınlık olan gündüz tarafı ile karanlık gece tarafı arasındaki farklılıkları ortaya koyan sonuçların, teorik tahminler ve önceki modelleme çalışmalarıyla uyumlu olduğu belirlendi. Bu bulgular, bir ötegezegenin atmosferine ilişkin bugüne kadarki en kapsamlı üç boyutlu görünümlerden birini sunarken, doğrulanmış 6.000’den fazla ötegezegenin incelenmesi için de önemli bir karşılaştırma ölçütü oluşturuyor.

Araştırmanın ortak yazarlarından Bristol Üniversitesi Astrofizik Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Hannah Wakeford, elde edilen sonuçların önemine dikkat çekti. Wakeford, “Gezegenler değişken özelliklere sahip; atmosferleri karmaşık ve kaotik. Bütün bu verilerin bir araya gelerek 1.000 ışık yılından daha uzaktaki dev bir gezegenin bu kadar ayrıntılı ve dinamik bir görünümünü sunması gerçekten heyecan verici.” dedi.

Yeni yöntem atmosferi farklı açılardan inceliyor

Önceki araştırmalarda, JWST’nin yüksek hassasiyetinden yararlanılarak bir ötegezegenin ana yıldızının arkasına geçtiği sırada meydana gelen ışık değişimlerini ölçen “tutulma haritalama” tekniği kullanılmıştı. Yeni çalışmada uygulanan ve “geçiş haritalama” olarak da adlandırılan yöntem ise gezegenin yıldızının önünden geçişini izliyor. Bu sırada gezegenin atmosferinin kenarından süzülen yıldız ışığı, farklı açılardan analiz edilerek atmosferin yapısı hakkında ayrıntılı bilgi elde ediliyor.

Geleneksel yöntemlerde atmosferin kenarı boyunca elde edilen veriler ortalama bir spektrum oluşturmak için bir araya getirilirken, yeni yaklaşım atmosferin farklı bölgeleri arasındaki farklılıkların belirlenmesini sağlıyor. Böylece gezegenin atmosferik sınırının her noktada aynı yarıçapa sahip olduğu varsayımının ötesine geçilebiliyor.

Dr. Alderson, yöntemin sağladığı imkânı şu sözlerle açıkladı: “Atmosferin her noktasında aynı yarıçapa sahip bir daire bulunduğunu varsaymak yerine, gezegenin merkezinden kenarına kadar farklı uzaklıkları belirleyebiliyoruz. Başka bir deyişle, atmosferin kenarı boyunca ilerleyerek yapısal farklılıkları inceleyebiliyoruz. Artık yalnızca bir halkayı görmekle kalmıyor, o halkanın hangi noktalarında değerli taşlar bulunduğunu da anlayabiliyoruz.”

Gezegenin akşam tarafında atmosfer daha şişkin

Araştırmacılar, önceki teorik çalışmaların WASP-17b’de bulunmasını öngördüğü belirgin bir bölgeyi de tespit etti. Gezegenin ekvatorundaki akşam tarafında yer alan bu bölge, atmosferin diğer bölgelere kıyasla daha geniş olduğu bir alan olarak öne çıkıyor.

Bu farklılığın, gezegendeki güçlü rüzgârların ısıyı gündüz tarafından gece tarafına taşımasıyla ilişkili olduğu düşünülüyor. Isı taşınımı, atmosferin ekvatorun daha soğuk sabah tarafına kıyasla akşam tarafında daha fazla genişlemesine neden oluyor. Böylece geçiş haritalama yöntemi, WASP-17b’nin atmosferindeki sıcaklık ve yapı farklılıklarına ilişkin teorik öngörüleri gözlemsel olarak destekliyor.

Dr. Alderson, “Teori, gezegenin sabah ve akşam tarafları arasında belirgin bir sıcaklık farkı bulunmasını öngörüyor. WASP-17b’de gözlemlediğimiz sonuçlar bu beklentiyle son derece uyumlu; neredeyse tam olarak tahmin ettiğimiz tabloyla karşı karşıyayız.” değerlendirmesinde bulundu.

Ötegezegen iklimlerinin haritalanmasında yeni dönem

WASP-17b üzerinde gerçekleştirilen bu başarılı uygulamanın, gelecekte çok daha fazla ötegezegenin atmosferinin haritalanmasının önünü açması bekleniyor. Yöntem, yalnızca gezegenlerin gündüz ve gece tarafları arasındaki farklılıkları belirlemekle kalmayıp atmosfer koşullarını farklı enlemlerde de incelemeye imkân tanıyor. Bu yönüyle çalışma, ötegezegenlerin iklim sistemlerindeki hava durumu ölçeğindeki örüntülerin haritalanmasına yönelik önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Dr. Wakeford, araştırmada kullanılan matematiksel modelin önemini vurgulayarak, “Bu kadar gelişmiş gözlem verilerine uygulayabildiğimiz sağlam bir matematiksel modele sahip olmak son derece heyecan verici. Elde edilen sonuçlar, bu çok boyutlu ve karmaşık dünyalarda meydana gelen dinamik süreçleri etkileyici biçimde ortaya koyuyor.” ifadelerini kullandı.

Araştırmada, JWST’nin Teleskop Bilim İnsanları Derinlemesine Ötegezegen Atmosferlerinin Çoklu Enstrüman Spektroskopisi Yoluyla Keşfi (TST DREAMS) programı kapsamında toplanan veriler analiz edildi. Çalışma; NASA, Birleşik Krallık Araştırma ve Yenilik Kurumu (UKRI) bünyesindeki Bilim ve Teknoloji Tesisleri Konseyi (STFC) ile Klarman Bursu tarafından desteklendi.

Paylaşın

2027 Bütçesi Belli Oldu: Öngörülen Açık 3,9 Trilyon Lira

2027 yılı bütçesinde giderlerin 27 trilyon 276 milyar, gelirlerin 23 trilyon 408 milyar lira olması öngörülüyor. Başka bir ifadeyle bütçe açığının 3 trilyon 868 milyar liraya ulaşması bekleniyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanun Teklifi’nin temel büyüklüklerini açıkladı.

Buna göre, gelecek yıl bütçe giderlerinin 27 trilyon 276 milyar lira, gelirlerinin ise 23 trilyon 408 milyar lira olması öngörülüyor. Bütçede eğitim, sağlık, tarım, sosyal destekler ve yatırımlar için önemli kaynaklar ayrılırken, bütçe açığının gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranının yüzde 3,5 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen bütçe bilgilendirme toplantısında konuşan Yılmaz, Türkiye ekonomisinin 2027 yılında yüzde 4,2 büyümesinin ve milli gelirin 111 trilyon liraya ulaşmasının beklendiğini bildirdi.

Küresel ekonomik görünümde öngörülen iyileşmenin büyümeye katkı sağlayacağını belirten Yılmaz, cari açığın yeniden milli gelirin yüzde 2’sinin altına düşmesinin hedeflendiğini ifade etti.

Bütçe açığının GSYH’ye oranının yüzde 3,5 olarak öngörüldüğünü kaydeden Yılmaz, deprem harcamaları hariç tutulduğunda bu oranın yüzde 2,8 seviyesinde gerçekleşmesinin beklendiğini söyledi. 2026 yılı sonunda ise bütçe açığının GSYH’ye oranının yüzde 3,1 olacağını öngördüklerini belirten Yılmaz, bütçe disiplininin korunacağını vurguladı.

Ekonomi programının temel önceliğinin fiyat istikrarı olduğunu belirten Yılmaz, enflasyonla mücadelede kararlılığın sürdürüleceğini ifade etti. Enflasyonun 2026 yılı sonunda yüzde 28,4’e gerilemesini beklediklerini açıklayan Yılmaz, tüketici enflasyonunun 2027 sonunda yüzde 21 seviyesine düşürülmesinin hedeflendiğini bildirdi. Orta vadede ise tek haneli enflasyona ulaşılması amaçlanıyor.

2027 yılı bütçesinde en yüksek vergi gelirinin katma değer vergisinden (KDV) elde edilmesi bekleniyor. KDV gelirlerinin 5 trilyon 681 milyar lira olarak öngörüldüğü bütçede, gelir vergisinin 5 trilyon 533 milyar, özel tüketim vergisinin (ÖTV) 3 trilyon 284 milyar, kurumlar vergisinin ise 2 trilyon 223 milyar lira olması planlanıyor.

Bütçe giderlerinde en büyük payı 10 trilyon 240 milyar lirayla cari transferler oluşturuyor. Personel giderleri için 7 trilyon 117 milyar lira, faiz giderleri için 3 trilyon 975 milyar lira, mal ve hizmet alımları için ise 2 trilyon 184 milyar lira ödenek ayrılması öngörülüyor.

2027 bütçesinde eğitim ve sağlık hizmetleri önemli kaynak ayrılan alanlar arasında yer alıyor. Milli Eğitim Bakanlığına 2 trilyon 459 milyar lira, yükseköğretim kurumlarına ise 872 milyar lira kaynak tahsis edilmesi planlanıyor. Yükseköğretim harcamaları da dahil edildiğinde toplam eğitim bütçesinin 3 trilyon 747 milyar liraya ulaşması bekleniyor.

Sağlık hizmetleri için merkezi yönetim bütçesinden 2 trilyon 134 milyar lira ayrılması öngörülüyor. Sağlık Bakanlığı, yükseköğretim kurumları ve Sosyal Güvenlik Kurumu harcamaları da hesaba katıldığında sağlık alanındaki toplam kaynağın 4 trilyon 532 milyar liraya ulaşacağı bildirildi.

Sosyal yardım ve destekler için 1 trilyon 341 milyar lira ödenek ayrılması planlanırken, bu tutarın bütçenin yüzde 4,9’una karşılık geldiği belirtildi. Sosyal konut finansmanının desteklenmesi amacıyla ayrılacak ödeneğin ise yüzde 150 artırılarak 250 milyar liraya çıkarılması hedefleniyor.

Elektrik ve doğal gaz faturalarına yönelik destekler için 2027 yılı bütçesinde 605 milyar lira kaynak ayrılması planlanıyor. Bu tutarın bir önceki yıla göre yüzde 62 artırılması öngörülüyor.

Asgari ücret tutarına kadar olan ücretlerin vergi dışı tutulması uygulamasının çalışanlara 1 trilyon 460 milyar liralık katkı sağlayacağını belirten Yılmaz, enerji destekleri ve ücret istisnaları da dahil edildiğinde sosyal harcamalara ayrılan toplam kaynağın 3 trilyon 406 milyar liraya ulaşacağını kaydetti.

Tarım sektörüne 2027 yılında toplam 1 trilyon 305 milyar lira kaynak ayrılması öngörülüyor. Bu kapsamda tarım sektörüne yönelik vergi harcamaları için 342 milyar lira, tarımsal kredi desteği için 325 milyar lira, yatırım ödenekleri için 268 milyar lira ve tarımsal destek programları için 235 milyar lira ayrılması planlanıyor.

Tarımsal kamu iktisadi teşebbüslerinin finansmanı, müdahale alımları ve ihracat destekleri için de 135 milyar liralık kaynak öngörülüyor.

Yatırım, istihdam, üretim ve ihracat odaklı büyüme stratejisinin sürdürüleceğini belirten Yılmaz, tarımsal kredi sübvansiyonları hariç reel sektöre yönelik destekler için 658 milyar lira ödenek ayrılacağını açıkladı.

Bu çerçevede Sosyal Güvenlik Kurumu işveren prim desteğine 351 milyar lira, Halk Bankası esnaf kredileri sübvansiyonuna 92 milyar lira, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının teşvik ödemelerine 73 milyar lira, ihracat desteklerine ise 65 milyar lira kaynak tahsis edilmesi planlanıyor.

Deprem hasarlarının giderilmesi ve afetlere karşı dayanıklılığın artırılması amacıyla 2027 bütçesinde 769 milyar lira ödenek ayrılması öngörülüyor.

Savunma ve iç güvenlik alanlarına da önemli kaynak tahsis edilmesi planlanıyor. Savunma harcamaları için 2 trilyon 206 milyar lira, iç güvenlik için 1 trilyon 248 milyar lira olmak üzere bu iki alana toplam 3 trilyon 454 milyar lira ayrılması bekleniyor.

Belediyeler ve il özel idarelerine aktarılacak toplam kaynağın 2 trilyon 384 milyar liraya çıkarılması, yatırımlar için ise 2 trilyon 849 milyar lira ödenek ayrılması öngörülüyor.

Cevdet Yılmaz, 2027 yılı bütçe teklifine ilişkin ayrıntılı bilgileri gelecek hafta Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonunda yapacağı sunumda paylaşacak.

Paylaşın

Konut Satışları Yüzde 9,3 Azaldı

Konut satışları eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 9,3 azalarak 142 bin 390 olarak gerçekleşti. Aynı dönemde ilk el konut satışları yüzde 3,9 artışla 51 bin 519’a yükselirken ikinci el konut satışları yüzde 15,3 düşüşle 90 bin 871 oldu.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Eylül 2026 dönemine ilişkin Konut ve İş Yeri Satış İstatistikleri’ni açıkladı. Verilere göre, Türkiye genelinde ilk el konut satışları artarken ikinci el konut satışlarında gerileme görüldü. İş yeri satışlarında da ilk el satışlar yükselirken ikinci el satışlar azaldı.

Türkiye genelinde ilk el konut satışları, eylül ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,9 artarak 51 bin 519 oldu. İkinci el konut satışları ise yüzde 15,3 azalarak 90 bin 871’e geriledi.

Toplam 142 bin 390 konut satışının gerçekleştiği eylül ayında, satışların yüzde 36,2’sini ilk el, yüzde 63,8’ini ise ikinci el konutlar oluşturdu.

Konut satışlarında finansman yöntemine göre değerlendirildiğinde, ipotekli satışların arttığı, diğer satışların ise azaldığı görüldü. İpotekli konut satışları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 5,1 artarak 23 bin 397’ye yükseldi. Diğer konut satışları ise yüzde 11,6 azalarak 118 bin 993 oldu. Böylece toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 16,4, diğer satışların payı ise yüzde 83,6 olarak kaydedildi.

Yabancılara yapılan konut satışları eylül ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9,9 artarak 2 bin 167’ye ulaştı. Yabancılara yapılan satışların toplam konut satışları içindeki payı yüzde 1,5 oldu.

Buna karşılık, yılın ilk dokuz aylık döneminde yabancılara yapılan konut satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4,3 azalarak 15 bin 308’e geriledi.

Eylül ayında en fazla konut satışı yapılan yabancı ülke vatandaşları sıralamasında Rusya Federasyonu 388 konutla ilk sırada yer aldı. Rusya’yı 166 konutla Irak, 162 konutla Almanya vatandaşları izledi.

Konut piyasasında görülen eğilim, iş yeri satışlarına da yansıdı. Türkiye genelinde ilk el iş yeri satışları, eylül ayında geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 13,2 artarak 5 bin 789’a yükseldi. İkinci el iş yeri satışları ise yüzde 10,5 azalarak 11 bin 556 oldu.

Eylül ayında toplam 17 bin 345 iş yeri satışı gerçekleşti. Bu dönemde ipotekli iş yeri satışlarında dikkat çekici bir artış yaşandı. İpotekli satışlar, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 37,7 artarak 683’e çıktı. Diğer iş yeri satışları ise yüzde 5 azalarak 16 bin 662 olarak kayıtlara geçti.

Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre, ilk el konut satışları eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 3,8 arttı. İkinci el konut satışları ise yüzde 15,4 azaldı. Bir önceki aya göre yapılan karşılaştırmada ilk el konut satışları yüzde 5,5 artarken ikinci el satışlarda değişim yaşanmadı.

İş yeri satışlarında da ilk el satışlar artış gösterdi. Takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ilk el iş yeri satışları geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 13,2 artarken ikinci el satışlar yüzde 10,5 azaldı. Bir önceki aya göre ise ilk el iş yeri satışları yüzde 3,3 arttı, ikinci el satışlar yüzde 1 geriledi.

Eylül ayı verileri, konut ve iş yeri piyasasında ilk el satışların yıllık bazda artış gösterdiğini, ikinci el satışlarda ise düşüş yaşandığını ortaya koydu. Yabancılara yapılan konut satışları aylık bazda yükselirken yılın ilk dokuz ayındaki toplam satışlar geçen yılın gerisinde kaldı.

Paylaşın

Türkiye’nin Harcama Haritası Değişti

Hanehalkı tüketim harcamalarının dörtte birinden fazlası İstanbul’da gerçekleşti. Gıdaya bütçesinden en fazla pay ayıran bölge Güneydoğu Anadolu olurken, konut ve kira harcamalarında İstanbul ve İzmir, ulaştırmada ise Batı Marmara ve Kocaeli çevresi ilk sıralarda yer aldı.

Haber Merkezi / Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılına ilişkin Hanehalkı Tüketim Harcaması (Bölgesel) araştırması, Türkiye’nin farklı bölgelerinde harcamaların nasıl dağıldığını ortaya koydu. Araştırmada, bölgesel sonuçların daha sağlıklı hesaplanabilmesi için 2023, 2024 ve 2025 yıllarına ait veriler birlikte değerlendirildi.

Türkiye genelindeki hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da yapıldı. İstanbul’u yüzde 14,5 ile Ege, yüzde 12,6 ile Akdeniz bölgesi izledi. En düşük pay ise yüzde 1,4 ile Kuzeydoğu Anadolu’ya ait oldu. Ortadoğu Anadolu yüzde 2,5, Doğu Karadeniz ise yüzde 2,8 pay aldı.

Harcama türlerine göre bakıldığında da İstanbul öne çıktı. Türkiye genelindeki eğitim hizmetleri harcamalarının yüzde 38,3’ü, lokanta ve konaklama harcamalarının yüzde 32,2’si İstanbul’da gerçekleşti. Konut ve kira harcamalarının yüzde 28,4’ü, eğlence, spor ve kültür harcamalarının yüzde 27,3’ü de yine İstanbul’da yapıldı.

Ege Bölgesi, Türkiye genelindeki tüketim harcamalarından aldığı yüzde 14,5’lik payla ikinci sırada yer aldı. Alkollü içecek ve tütün ürünleri harcamalarının yüzde 17,9’u, sağlık harcamalarının yüzde 15,9’u bu bölgede gerçekleşti. Mobilya ve ev eşyaları ile eğlence, spor ve kültür harcamalarında Ege’nin payı yüzde 15,5 oldu.

Kuzeydoğu Anadolu ise birçok harcama türünde en düşük payı alan bölgeler arasında yer aldı. Bölgenin Türkiye genelindeki gıda ve alkolsüz içecek harcamaları ile alkollü içecek ve tütün ürünleri harcamalarındaki payı yüzde 1,9, giyim ve ayakkabı harcamalarındaki payı ise yüzde 1,8 olarak hesaplandı.

Bölgelerin kendi bütçeleri içindeki harcama dağılımı incelendiğinde, konut ve kira, ulaştırma ile gıda ve alkolsüz içeceklerin temel harcama kalemlerini oluşturduğu görüldü.

Konut ve kiraya bütçesinden en fazla pay ayıran bölge yüzde 29,6 ile İstanbul oldu. Kuzeydoğu Anadolu ise yüzde 22,1 ile bu alanda en düşük paya sahip bölge olarak kaydedildi.

Ulaştırma harcamalarına en fazla payı yüzde 23,3 ile Batı Marmara ayırdı. Güneydoğu Anadolu’da ise bu oran yüzde 16,5’te kaldı.

Gıda ve alkolsüz içecek harcamalarında tablo tersine döndü. Bütçesinden gıdaya en fazla pay ayıran bölge, yüzde 27,1 ile Güneydoğu Anadolu oldu. İstanbul’da ise gıdanın toplam tüketim harcamaları içindeki payı yüzde 14,2 olarak belirlendi.

İlleri daha ayrıntılı gruplandıran bölgesel sonuçlarda da İstanbul, Türkiye genelindeki tüketim harcamalarından aldığı yüzde 25,6’lık payla ilk sırada yer aldı. Ankara yüzde 8,3 ile ikinci, İzmir yüzde 6,5 ile üçüncü sırada bulundu. Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgenin payı ise yüzde 5,7 oldu.

Türkiye genelindeki harcamalardan en düşük payı alan bölgeler arasında yüzde 0,5 ile Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan; yüzde 0,7 ile Kastamonu, Çankırı ve Sinop yer aldı. Erzurum, Erzincan ve Bayburt’un payı yüzde 0,9, Zonguldak, Karabük ve Bartın’ın payı ise yüzde 1,1 olarak hesaplandı.

Bölgelerin kendi harcamaları içinde konut ve kiranın payı incelendiğinde İzmir yüzde 30,2 ile ilk sıraya yerleşti. Van, Muş, Bitlis ve Hakkari’yi kapsayan bölgede ise bu oran yüzde 19,6 oldu.

Ulaştırmada Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’nın bulunduğu bölge yüzde 25 ile en yüksek payı aldı. Şanlıurfa ve Diyarbakır’ın yer aldığı bölgede ise ulaştırmanın toplam harcamalar içindeki payı yüzde 12,9 ile en düşük seviyede kaldı.

Gıda harcamalarında da Şanlıurfa ve Diyarbakır’ın bulunduğu bölge öne çıktı. Bu bölgede gıda ve alkolsüz içeceklerin toplam tüketim harcamaları içindeki payı yüzde 29,6’ya ulaştı. İstanbul’da ise aynı oran yüzde 14,2 olarak gerçekleşti.

TÜİK’in verileri, bölgeler arasında yalnızca toplam tüketim harcamalarının büyüklüğü bakımından değil, hanelerin bütçelerini hangi ihtiyaçlara ayırdığı konusunda da belirgin farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu.

Paylaşın

Kahvenin Bağırsak Ve Beyin Üzerindeki Etkisi Kafeinle Sınırlı Değil

Yeni bir araştırma, hem kafeinli hem de kafeinsiz kahvenin bağırsak mikrobiyomu, ruh hâli ve bilişsel işlevlerle ilişkili değişikliklere yol açabileceğini ortaya koydu. Bulgular, kahvenin etkilerinin yalnızca kafeinle sınırlı olmayabileceğine işaret ediyor.

Ancak araştırma, kahvenin stres, depresyon veya hafıza sorunlarına karşı bir tedavi yöntemi olduğunu kanıtlamıyor.

Bağırsak mikrobiyomu, sindirim sisteminde yaşayan mikroorganizmaların oluşturduğu topluluğu ifade ediyor. Bu mikroorganizmalar; sinir sistemi, bağışıklık sinyalleri ve ürettikleri çeşitli maddeler aracılığıyla beyinle etkileşim kurabiliyor. Bu etkileşim, araştırmacıların günlük tüketilen içeceklerin bağırsak ve beyin arasındaki ilişkiyi nasıl etkilediğini incelemesine olanak tanıyor.

University College Cork bünyesindeki APC Microbiome Ireland araştırma merkezinden bilim insanları, düzenli kahve tüketen 31 kişi ile normalde kahve içmeyen 31 kişiyi inceledi. Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmada psikolojik testler, dışkı ve idrar örneklerinin analizleriyle birleştirildi.

Araştırmaya katılan düzenli kahve tüketicileri, günde ortalama üç ila beş fincan kahve içiyordu. Araştırmacılar, katılımcıların beslenme alışkanlıklarını ve kafein tüketimlerini kaydederek iki grubu karşılaştırdı. Ardından düzenli kahve içen katılımcılardan iki hafta boyunca kahve tüketimine ara vermeleri istendi.

Bu sürenin ardından katılımcılar iki gruba ayrıldı. On beş kişiye üç hafta boyunca kafeinsiz kahve, 16 kişiye ise kafeinli kahve verildi. Katılımcılara hangi tür kahve tükettikleri bildirilmedi. Böylece araştırmacılar, gözlemlenen değişikliklerin ne ölçüde kafeinle ilişkili olabileceğini değerlendirme fırsatı buldu.

Araştırmanın başlangıcında düzenli kahve tüketenlerle kahve içmeyenler arasında bağırsak mikrobiyomu ve bazı davranışsal ölçümler bakımından farklılıklar tespit edildi. Düzenli kahve tüketen grupta dürtüsellik ve duygusal tepkisellik düzeylerinin daha yüksek olduğu gözlemlendi. Bu bulgular, kahvenin etkilerinin tek yönlü olmadığını ve kişilerin davranışsal özellikleriyle ilişkisinin daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini gösteriyor.

Kahve tüketimine ara verilen dönemde, dışkı örneklerinde bulunan bazı metabolitlerin düzeylerinde de değişiklikler saptandı. Metabolitler, vücudun ve bağırsak mikroorganizmalarının besinleri ve diğer maddeleri işlemesi sonucunda ortaya çıkan küçük moleküllerdir. Gözlemlenen bazı değişikliklerin kahve tüketiminin bırakılmasıyla ortaya çıkması ve kahve yeniden tüketilmeye başlandığında değişmesi, bu ilişkinin incelenmeye değer olduğuna işaret ediyor.

Kahve tüketiminin yeniden başladığı dönemde hem kafeinli hem de kafeinsiz kahve tüketen katılımcıların algıladıkları stres, depresif belirtiler ve dürtüsellik ölçümlerinde iyileşmeler kaydedildi. Bununla birlikte, söz konusu sonuçlar psikolojik testlerdeki değişimleri yansıtıyor. Bulgular, kahvenin klinik düzeyde bir ruhsal bozukluğu tedavi ettiğini göstermiyor.

İki kahve türünün bazı ölçümler üzerindeki etkileri ise farklılaştı. Kafeinsiz kahve tüketen grupta öğrenme ve hafıza performansında iyileşmeler gözlemlenirken kafeinli kahve tüketen grupta kaygı düzeyinde azalma görüldü. Kafeinli kahve ayrıca dikkat ve bilişsel performansın bazı ölçümlerinde olumlu değişikliklerle ilişkilendirildi.

Kahvenin Etkileri Yalnızca Kafeinle Sınırlı Olmayabilir

Kahve, kafeinin yanı sıra polifenoller gibi bağırsak mikroorganizmalarıyla etkileşime girebilen çok sayıda bileşik içeriyor. Bitkisel kaynaklı bu bileşikler, bağırsak mikrobiyomunun faaliyetlerini ve metabolit üretimini etkileyebiliyor. Araştırmacılar, mikrobiyal aktivitede ve metabolit düzeylerinde meydana gelen değişimlerin, kafeinli ve kafeinsiz kahve tüketiminde gözlemlenen farklılıkların bir bölümünü açıklayabileceğini düşünüyor.

Ancak çalışma, bağırsak mikrobiyomundaki değişikliklerin ruh hâli veya bilişsel işlevlerdeki değişimlere doğrudan neden olduğunu ortaya koymuyor. Gözlemlenen ilişkilerin altında yatan mekanizmaların belirlenmesi için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.

Araştırmanın en önemli sınırlılıklarından biri, kahve tüketimine ara verme ve yeniden başlama aşamalarına yalnızca 31 kişinin katılmış olması. Ayrıca müdahalenin üç hafta sürmesi, gözlemlenen etkilerin uzun vadede devam edip etmediğini değerlendirmeyi zorlaştırıyor. Bilişsel testlerin tekrarlanması da katılımcıların testlere alışması nedeniyle performanslarını artırmış olabilir.

Araştırma, Kahve Üzerine Bilimsel Bilgi Enstitüsü (Institute for Scientific Information on Coffee) tarafından desteklendi. Bulgular, kahvenin içerdiği bileşikler, bağırsak mikroorganizmaları ve beyinle ilişkili ölçümler arasındaki bağlantılara ilişkin yeni ipuçları sunuyor. Bununla birlikte, gözlemlenen değişimlerin klinik açıdan ne kadar anlamlı olduğu, uzun vadede sürüp sürmediği ve kişiler arasında nasıl farklılaştığı henüz kesinlik kazanmış değil.

Paylaşın