Uzun yıllardır Dünya’ya oldukça benzeyen Venüs’ün neden bir uydusu olmadığı araştırılıyor. California Üniversitesi, Riverside (UCR) tarafından yürütülen yeni bir araştırma bu gizeme dikkat çekici bir açıklama getiriyor: Venüs, geçmişte sahip olduğu bir uydusunu yutmuş olabilir.
Haber Merkezi / Gök bilimciler daha önce Venüs’ün büyük bir gök cismiyle çarpışması sonucu bir uydu oluşturmuş olabileceğini ya da gezegenin hiçbir zaman uydu oluşturabilecek büyüklükte bir çarpışma yaşamadığını öne sürmüşlerdi. Ancak The Astrophysical Journal dergisinde yayımlanan yeni araştırma, Venüs’ün uydusunun neden olmadığını farklı bir şekilde açıklıyor.
Araştırmanın başyazarı, UCR astrofizikçisi Stephen Kane, Venüs’ün bugünkü yapısına ulaşması için mutlaka büyük bir felaket yaşanmasının gerekmediğini belirtiyor. Kane’e göre gezegenin kütle çekimi ile son derece yavaş dönüşü bir araya geldiğinde, Venüs’ün olası uydusunun zamanla gezegene doğru yaklaşmasına ve sonunda yüzeye çarpmasına yol açmış olabilir.
Dünya ile Ay arasındaki ilişki, Venüs ile olası uydusu arasındaki ilişkiden oldukça farklı. NASA’nın Apollo 11 görevi kapsamında Ay’a yerleştirilen yansıtıcı aynalar sayesinde bilim insanları, Ay’ın Dünya’dan her yıl yaklaşık 4 santimetre uzaklaştığını hassas biçimde ölçebiliyor.
Bunun temel nedeni Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hızlı dönüşü. Dünya yaklaşık 24 saatte bir dönüyor ve bu dönüşten kaynaklanan açısal momentum, Ay’ın yavaş yavaş Dünya’dan uzaklaşmasına neden oluyor.
Venüs’te ise durum tam tersine işliyor. Kendi ekseni etrafındaki dönüşünü yaklaşık 243 Dünya gününde tamamlayan gezegen, Güneş Sistemi’ndeki en yavaş dönen gezegenlerden biri. Bu yavaş dönüş, gezegen ile olası uydusu arasındaki kütle çekim etkileşiminin farklı sonuçlanmasına yol açıyor.
Araştırmaya göre olası bir uydu, Venüs’ten uzaklaşmak yerine zaman içinde gezegene doğru spiral çizerek yaklaşabilir. Sürecin sonunda ise uydu Venüs’ün yüzeyine çarpabilir.
Stephen Kane, teoriyi test etmek amacıyla gezegenlerin kütle çekim etkileşimlerini temel alan bilgisayar modelleri oluşturdu. Öncelikle Dünya-Ay sistemini simüle eden Kane, modelin bilinen sonuçlarla uyumlu çalıştığını kontrol etti. Daha sonra Venüs’ün dönüş hızını ve varsayımsal uyduların kütlelerini değiştirerek çok sayıda farklı senaryoyu test etti.
Simülasyonların büyük bölümünde sonuç aynı oldu: Uydular zamanla Venüs’e doğru ilerledi ve sonunda gezegenle çarpıştı. Ayrıca uydunun kütlesi arttıkça Venüs’e düşme süresinin de kısaldığı görüldü.
Kane, elde edilen sonuçların farklı senaryolarda bu kadar benzer çıkmasının kendisini şaşırttığını belirterek, geniş bir senaryo yelpazesinin farklı sonuçlar ortaya çıkaracağını düşündüğünü ancak simülasyonların neredeyse tamamının aynı sonuca ulaştığını ifade etti.
Araştırma, Venüs’ün geçmişte kesin olarak bir uydusu bulunduğunu kanıtlamıyor. Ancak gezegenin bir uydu oluşturmuş olması durumunda bu uydunun uzun süre yörüngede kalmasının neden zor olabileceğini ortaya koyuyor.
Olası bir çarpışmanın izlerini Venüs’ün yüzeyinde bulmak ise oldukça güç. Gezegen yüzeyinin yaklaşık yüzde 80’inin, yaklaşık 1 milyar yıl önce gerçekleştiği düşünülen büyük bir yüzey yenilenmesi sırasında yeniden şekillendiği tahmin ediliyor.
Bununla birlikte araştırmacılar, söz konusu çarpışmanın izlerinin Venüs’ün derinliklerinde hâlâ bulunabileceğini düşünüyor. Dünya’nın iç yapısında, Ay’ın oluşumuna yol açtığı düşünülen dev çarpışmaya ilişkin izler bulunduğu gibi, Venüs’te gerçekleştirilecek gelecekteki sismik araştırmalar da gezegenin geçmişine ilişkin önemli ipuçları sağlayabilir.
Venüs’ün Uydusu Yaşanabilirlik Açısından Neden Önemli?
Venüs’ün geçmişte bir uyduya sahip olmuş ve daha sonra onu yutmuş olması, gezegenin geçmişte yaşama elverişli koşullara sahip olup olmadığına ilişkin araştırmalara da yeni bir boyut kazandırabilir.
Böylesine büyük bir çarpışma, önemli miktarda enerji ve açısal momentum açığa çıkararak Venüs’ün dönüş hızını, jeolojik yapısını ve iklimini değiştirmiş olabilir. Araştırmacılar, böyle bir olayın gezegenin geçmişte sahip olmuş olabileceği okyanusları ve yaşam için elverişli koşulları da etkileyebileceğini değerlendiriyor.
Bu ihtimal, Güneş Sistemi dışındaki Dünya benzeri gezegenlerde yaşam arayan bilim insanları açısından da önem taşıyor. Ay’ın Dünya üzerindeki gelgitler ve bazı jeolojik süreçler üzerindeki etkisi bilinse de büyük bir uydunun bir gezegenin yaşanabilirliği için zorunlu olup olmadığı henüz kesin olarak bilinmiyor.
Kane’e göre yavaş dönen gezegenlerin uydularını uzun süre koruyamaması, ötegezegen araştırmalarında dikkate alınması gereken yeni bir olasılık olabilir. Başka yıldızların çevresindeki Dünya benzeri gezegenler incelenirken yalnızca bir uydunun bulunup bulunmadığına değil, gezegenin dönüş hızına ve uydu ile arasındaki kütle çekim ilişkisine de bakılması gerekebilir.
