Kara Mustafa Paşa Hamamı; Amasya’nın Merzifon İlçesi, Gazimahbup Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Hamam 1678 yılında Kara Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.
L biçimli bir plana sahip hamam uzunca bir dikdörtgen oluşturan soğukluk, bunun arkasında yer alan sekizgen planlı, merkezi kubbeli bir sıcaklık ve sıcaklığın dört kenarındaki eyvan biçimli nişler ile köşe hücrelerinden oluşmaktadır.
Yukarı (Şirvanlı İsmail) Türbe; Amasya’nın Merkez İlçesi, Şamlar Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Şirvanlızade Mehmet Rüştü Paşa’nın 1870 yılında babası İsmail Siraceddin için yaptırdığı türbedir. Türbede Rüştü Paşa’nın kardeşi İstanbul Kadısı Seyyid Ahmet Hulusi Siraceddin’in de mezarı bulunur. Tuğla ve taş malzemeden inşa edilmiş türbe, üzerleri kubbelerle örtülmüş iki kare mekandan oluşur.
Batıda kalan bölüm diğerinden daha büyüktür. Köşelerinde kesme taşın kullanıldığı türbenin sekizgen kubbe kasnağında kuşevleri görülür. Duvarlarda moloz taş ve tuğla birlikte kullanılmıştır. İç mekan, yuvarlak taş kemerli pencerelerle aydınlanır. Eğimli arazide, sağlam duvarlarla çevrili geniş bir teras üzerinde bulunan türbenin etrafı bahçeyle çevrilidir.
Bahçenin doğu duvarı üzerine son zamanlarda yapılmış, birkaç basamakla çıkılan ahşap seyir sofalarından şehir, günün her saatinde ayrı bir güzel görünür. Türbenin hemen kuzeyindeki iki katlı konak ile konağa bitişik sekizgen ahşap yapı bugün Kur’an
Kursu olarak kullanılmaktadır.
Torumtay Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Gökmedrese Mahallesi, İstiklal Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Gök Medrese’nin hemen karşısında bulunan türbe 1278 yılında Amasya Valisi Seyfeddin Torumtay tarafından yaptırılmıştır. Türbede Seyfeddin Torumtay’ın yanı sıra çocukları ve torunlarının da mezarları bulunur.
Türbenin planı ve süslemeleri diğer Selçuklu türbelerine göre oldukça farklıdır. Dikdörtgen planda yapılmış iki katlı türbenin yapımında ağırlıklı olarak kesme taş kullanılmış, moloz taşın kullanıldığı iç duvar örgüsü ve tuğlanın kullanıldığı tonoz, sıva tabakası altına gizlenmiştir.
Merdivenler ve duvarları destekleyen payandalar beden duvarlarında çıkıntılar oluşturur. Selçuklu türbelerinde genel olarak kapı ve pencere etraflarında toplanan süslemeler bu türbede daha çok yapının üst kısımlarında yer alır. Tüm süslemelerinin tamamlanamadığı düşünülen türbenin ön cephesi olan güney cephesinin sağ ve sol üst köşelerinde yüksek kabartmalar bulunur.
Yine bu cephede mermer niş içinde süslü bir pencere yer alır. Alışılanın tersine süslemesiz bırakılan nişin alınlığında dört satırlık yapım kitabesi bulunur. Nişin kemeri üzerindeki kitabede ise Kur’an’dan ayetler vardır. Doğu cephesinde ve batı cephesinde bulunan pencerelerinin üst kısımları ise zarar görmüştür.
Doğu ve batı cephelerindeki kapılardan girilen türbenin içinde, güney cephesinde bulunan pencerenin üzerindeki manzum tamir kitabesinden yapının 1891-1892 yıllarında onarım gördüğü anlaşılmaktadır. Alt kattaki cenazelikte bulunan sandukalardan Torumtay’a ait olanın üzerinde celi hatla yazılmış Kur’an Ayetleri bulunur.
Sultan Mesud Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Üçler Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Bugün Mumyalar Müzesi olarak kullanılan türbe dikdörtgen planlı Selçuklu devri türbelerindendir. 12. yy.’da yapıldığı bilinen yapı esas olarak eyvan tipli türbelerdendir. Kuzeye bakan ön cephesi kesme taştan örülmüş, diğer kısımların inşasında moloz taş kullanılmıştır.
Türbenin üzeri beşik tonozla örtülüdür. Kenarlardan başlayarak merkeze doğru daralan iç içe profiller ortasında her iki kenarda ikişer sütuna dayanan büyük bir yay kemerli kapıdan türbeye girilir. Örtü sistemi iç mekan ortasında büyükçe bir kemerle takviye edilmiştir. Türbenin batı tarafından alt kat hazire bölümüne girilir.
Pir Sücaaddin İlyas Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Mehmet Paşa Mahallesi, Şeyh Abdurraman Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Çilehane’nin güneyinde Pirler Parkı içinde bulunan türbe Yukarı Pirler Türbesi adıyla da bilinir. 1486 yılında Gümüşlüzade Ahmet Bey tarafından Gümüşlüzade ailesinden Şeyh Sücaeddin Pir İlyas için yaptırılmıştır. Türbede Pir İlyas’tan başka damadı Pir Celaleddin Abdurrahman, torunu Pir Hayreddin Hızır Çelebi ve bunların ailelerinin mezarları bulunur.
1688 yılında Gümüşlüzade İbrahim Paşa tarafından yenilenen bina 1895 depreminin ardından yıkılmışsa da sonraki bir tarihte yeniden yapılarak bugünkü halini almıştır. Enine dikdörtgen planlı türbenin iç mekanı, kuzey ve güney duvarlardaki payandalara dayanan iki sivri kemerle üç bölüme ayrılmıştır.
Bölümlerin üzeri kubbelerle örtülüdür. Batıda kalan bölüm, kıble duvarına açılmış bir mihrapla mescid olarak kullanılmaktadır. Yapımında düzgün kesme taş kullanılan türbe, cephelerinde bulunan yuvarlak kemerli pencerelerle aydınlanır. Giriş kapısı üzerinde türbenin orijinal yapım kitabesi ile II. Abdülhamit Dönemi onarım kitabesi bulunmaktadır.
Kurtboğan Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Hızırpaşa Mahallesi, İstasyon Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Türbe içindeki mezar Fatih Sultan Mehmet’in hocası Akşemseddin’in babası Hamza Şami bin Mehmet’e aittir. Kurtboğan ismi ölümünden sonra yaşanan bir olaya dayanır.
Rivayete göre bu kişinin vefat edip gömüldüğü gece bir kurt gelip cenazeyi mezarından çıkararak parçalamak istemiş ancak kabirden uzanan bir kol kurdu boğarak öldürmüştür.
Şadgeldi Paşa Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Gökmedrese Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Halifet Gazi Türbesi’nin karşısında, Kadılar Türbesi’nin güney-batısındadır. Yapısı Kadılar Türbesi’ne çok benzer. 14. yy.’da inşa edilen eyvan tipli türbe kare planlıdır.
Duvarları kesme taş olan türbenin bir de kubbesi bulunur. doğusundaki camiye bitişik olan türbeye caminin harem kısmından geçilmektedir.
Kadılar Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Gökmedrese Mahallesi, Turumtay Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
14. yy.’ın ikinci yarısında yapıldığı bilinen türbenin yaptıranı belli değildir. Halifet Gazi Türbesi’nin hemen karşısında bulunan iki türbeden biridir. Amasya’nın eski kadıları için yapıldığından Kadılar Türbesi denir.
Eyvan tipli türbelerden olan yapının inşasında kesme taş ve tuğla malzeme kullanılmıştır. Kuzeye bakan genişçe bir kemerli girişi bulunur. Dikdörtgen planlı türbenin üzeri sivri beşik tonozla örtülmüştür. Türbe 2007 yılında restore edilmiştir.
Hamdullah Efendi Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Mehmet Paşa Mahallesi, Çevikce Sokak üzerinde yer alır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
1847 yılında yapılan türbe kare planlı ve tek kubbelidir. Geçişin tromplarla sağlandığı kubbenin üzeri oluklu
kiremitle kaplıdır.
Kuzey güney doğrultuda inşa edilmiş türbenin inşa kitabesi giriş kapısının üzerindedir. Duvarları moloz taştan örme olan türbenin cephesi sıvalıdır. Türbenin duvarları ve kubbe içi boş yer kalmayacak biçimde süslenmiştir.
Halkalı Evliya Türbesi; Amasya’nın Merkez İlçesi, Şehirüstü Mahallesi, Çeribaşı Camii yanındadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Yaptıranı bilinmeyen türbenin yapımı 15. yy. olarak belirlenmiştir. Dört ayak üzerine oturmuş bir kubbe ile güney cephesi dışında kenarları açık, baldaken tarzda inşa edilen türbede Şadgeldi Paşa’nın torunlarından Reis-ül Asker Burak Bey’in kızı Şahruz Hatun’un mezarı bulunmaktadır.
Bazı kaynaklara göre türbenin alt kısmında bir mahsen ve içerisinde Şahruz Hatun’un mumyası vardır. Türbe içindeki sandukanın kuzeyinde eskiden bulunan iki siyah taş ve bu taşların kenarlarındaki halkalardan dolayı türbeye Halkalı Evliya Türbesi denmektedir.
