İskenderpaşa Camii ve Türbeleri; Artvin’in Ardanuç İlçesi, Adakale Mevkii’nde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
İskenderpaşa Camii, ilk Hz. Osman zamanında yapılmış, Osmanlı döneminde 1553 yılında tamir edilerek tekrar ibadete açılmıştır. Yanında Osmanlı dönemine ait Hatice Hanım, Ali Paşa ve Süleyman Paşa’ya ait türbeler bulunmaktadır. Yörenin ilk camisi olması açısından önem taşımakta olup günümüze sağlam olarak gelmiştir.
Aşağı Camii; Artvin’in Borçka İlçesi, Yeniyol Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. İlçe merkezinden yürüme mesafesindedir.
Cami kare planlıdır. Ahşap ve tuğla ile inşa edilmiştir. Kırma çatılı ve kiremit örgülüdür. Batı tarafı kapalı olmak üzere kuzey yönünde dört batı yönünde üç olmak üzere toplam yedi direk üzerinde yükselen ve son cemaat yeri görevi gören ahşap üst kat balkonu bulunmaktadır. Üst katta yer alan yedi tane direkle çatı tutturulmuştur. Kuzey tarafta yer alan ve yenilenmiş olan cümle kapısı ile camiye giriş sağlanmaktadır.
Mahfilin kuzeyinde orta bölümde köşk kısmı vardır. Düz ahşap tavanı on tane direkle desteklenmektedir. Mahfile giriş kuzeybatı köşe deki merdivenlerle sağlanmaktadır. Mihrap ve minber yenilenmiştir. Camlar vitraylıdır. İç kısım duvarlarının çoğu lambri ile yenilenmiştir.Caminin toplam on üç penceresi vardır. Kuzeydoğu köşesinde sonradan yenilenen minaresi bulunmaktadır. Binanın iç kısmındaki vernikli direkler yer alır ve bir kısmı oymalıdır.
Hamzet Kilisesi; Artvin’in Yusufeli İlçesi, Bağözü Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır.
Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım mümkündür.
Çoruh Nehri’nin güney yakasındaki kayalıklar üzerindedir. Kilise, yıkılmış durumda günümüze ulaşmıştır. Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, içten ve dıştan beşik tonozla örtülmüştür. İçte naosu sınırlayan apsis tam bir yarım daire şeklinde değildir.
Musazade Camii; Artvin’in Arhavi İlçesi, Musazade Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. İlçe merkezinden yürüme mesafesindedir.
Caminin kuzeyinde son cemaat yeri, kuzeybatıda minaresi ve iki kapısı bulunmakta olup, dıştan 22.50 X 16.50 m. ölçülerinde dikdörtgen plana sahiptir. Doğu cephesi, ana mekan ve son cemaat yerinin bu yüzeylerinden oluşmaktadır. Ana mekan yüzeyinde alttakileri büyük tutulmuş iki sıra pervazlı, düz atkı kemerli ve dikdörtgen formlu toplam oniki pencere bulunmaktadır.
Ancak cephenin kuzey bölümünü orta seviyeye kadar kapatan son cemaat yerine ait kanat, bu kısımda bulunan dört pencereyi kapatmıştır. Cephe tabanı betonla korunurken, üstü dışa taşıntı yapan içbükey ahşap saçakla sonlanmaktadır. Güney cephenin kuzeyinde de iki sıradan oluşan altı üstü simetrik olarak yerleştirilen, doğu cephesinde izlediğimiz tipte toplam sekiz pencere yer almaktadır. Diğer yönden tümüyle doğu cephesine benzemektedir. Batı cephesi ise yine doğu cephesinde olduğu gibi cephenin kuzey kısmında minareye kadar devam eden son cemaat yerinin bu yöndeki kanadı bulunmaktadır.
Cephenin eksenden kuzeye kayan kısmında orijinal kapısı, kapının kuzey yanında minareye ait kaide bulunmaktadır. Tarihi değeri bulunmayan minare düzgün kesme taştan inşa edilmiş olup, cepheden dışa taşıntı yapan beşgen kaide üzerine silindirik gövdeli ve tek şerefelidir. Son cemaat yeri tek pahlı, ana mekan ise kırma çatıyla örtülmüştür. Caminin kapılarında düzgün kesme taş ve mermer kullanılmıştır. Geri kalan tüm elemanlar iyi işçilikli ahşap malzemeye sahiptir. Son cemaat yeri tuğla malzemeyle inşa edilmiştir.
Salih Bey Camii; Artvin’in Merkez İlçesi, Çayağzı (Korzul) Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kitabesine göre cami, H:1207 (M:1792) tarihinde Livana sancak beylerinden Salih Bey tarafından yaptırılmıştır. Son cemaat yeri sonradan eklenmiştir. Yapı, 1980’li yıllarda Cami Yaptırma Derneğince restore edilmiş olup, günümüzde işlevini sürdürmektedir.
Yapı, bodrum katı üzerinde yükselmekte olup, kuzeyinde sonradan eklenmiş olan son cemaat yeri, kuzeybatı köşesinde minare, batı cephesinde yakın zamanda inşa edilen üç katlı betonarme Kuran Kursu binası, doğu yönünde ise şadırvanının yanı sıra kuzeybatı yönünde tarihi çeşmesi yer almaktadır.
Cami, kareye yakın plana sahiptir. Yapının cepheleri oldukça sade tutulmuştur. Yapıya dıştan bakıldığında tarihi değeri olduğu anlaşılmakla birlikte, yapılan onarımlarla orijinal dokuya uyulmuş olsa da iç mekan hayli farklılaşmıştır.
Satlel Kilisesi; Artvin’in Şavşat İlçesi, Söğütlü Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Kilise, ilçe merkezinden yürüme mesafesindedir.
Değişik zamanlarda onarımlar geçirdiği anlaşılan yapı, muhtemelen Ortaçağ Dönemi’nden sonra kilise olarak inşa edilmiştir. Daha sonra, kilise büyütülmüştür. 1923 yılında kilise camiye çevrilmiştir. Günümüzde herhangi bir amaç için kullanılmamaktadır. Vakıf arazisi üzerinde bulunmakta olup, etrafı Osmanlı döneminden kalma hazire ile çevrilmiştir.
Kuzey güney doğrultusunda dikdörtgen çerçeveden oluşan yapı, dıştan 15.75×11.75 m. ölçülere sahip olup, karmaşık bir plan arz etmektedir. Kuzeyde ve güneyde dikdörtgen planlı iki mekan bulunmaktadır. Tüm yapı, dıştan kuzey güney doğrultusunda çift pahlı çatıyla örtülmüştür. Yapı, plastik ve freskli süsleme açısından sadedir. Ancak doğu cephesinde, haç motiflerinden oluşan plastik süslemelere yer verilmiştir.
Cephe duvarları, dolgu duvar tekniğinde örülmüştür. Yer yer düzgün kesme taş malzeme de kullanılmıştır. Kuzey cephesi dışında, diğer tüm cepheleri sağlam olan yapının özellikle kuzey mekanın ( son cemaat yerinin ) üst örtüsü tümüyle çökmüştür. Çatısı anarıma muhtaçtır. Minberi yerinden alınmıştır.
Borçka Şehitliği; Artvin’in Borçka İlçesi yerleşim sınırları içerisindedir. Şehitlik, ilçe merkezinden yürüme mesafesindedir.
1877- 1887 Osmanlı- Rus Savaşında Şehit düşen Yüzbaşı İsmail Bey, vazife başında şehit düşen Yüzbaşı Ahmet Berk ve Üsteğmen Lütfi Dalkıran adına inşa edilmiştir. 14 şehit için yapılmıştır.
Ulukent Camii; Artvin’in Arhavi İlçesi, Ulukent Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kitabesi bulunmayan yapı, kayıtlara göre XIX. yy.’ın başlarında inşa edilmiştir. 1896 tarihinde son cemaat yeri eklenmiştir. Orijinalde ahşap olan minaresi rüzgarla yıkılarak, günümüzde taş minare yeniden inşa edilmiştir.
Güneyden kuzeye doğru meyilli bir alan üzerinde bulunan cami, yüksekçe bir kaide üzerinde oluşturulmuş olup, kuzeyinde 3.50 m. genişliğinde son cemaat yeri, kuzeydoğusunda minaresi ile birlikte asıl mekan dıştan 12.25 X10.60 m. ölçülerinde kareye yakın dikdörtgen plana sahiptir.
Ana mekan ve son cemaat yerinin bu yöndeki yüzeylerinden oluşan doğu cephesinin eksenden kuzeye kayan kısmında dışa taşıntı yapan minare kaidesi ve gövdesi yükselmektedir. Arazi durumundan her iki mekanın alt seviyelerinde hiçbir pencere bulunmamaktadır.
Üst seviyede ise her iki bölümün ikişer penceresi yer almaktadır. Cephe üstten dışa taşırılmış düz ahşap saçakla sonlanmaktadır. Güney cephenin yüzeyinde ise iki sıradan oluşan ve simetrik olarak yerleştirilmeyen altta dört, üstte iki pencere yer almaktadır. Alttakiler üsttekilere göre büyük tutulmuş ve demir korkuluklara sahiptir. Pencerelerin tümü dikdörtgen formludur. Zemine oturtulan cephe tabanı üstten doğu cephesine olduğu gibi düz saçaklıdır.
Kapı, pencere ve mihrapta düzgün kesme taş kullanılmışken iç mekanın duvarları tümüyle sıvanarak kaplandığından buranın malzemesi anlaşılmamaktadır. Geri kalan kısımlarda iyi işçilikli ahşap malzeme görülmektedir. Çatıda alaturka kiremit kullanılmıştır. Kısmı onarımlar geçiren yapı günümüzde ibadete açık durumdadır.
Esbeki Manastırı; Artvin’in Yusufeli İlçesi, Darıca Köyü, Havuzlu Mahallesi, Esbeki Kalesinin batısında yer almaktadır. Köy dolmuşları ile ulaşım mümkündür.
Manastır, Kilise, Şapel, Gözetleme kulesinden oluşmaktadır. Etrafı surlarla çevrelenmiştir. Manastırın günümüze ulaşan kitabesi bulunmamaktadır. Üç nefli bazilikal planlı manastır kilisesinin örtü sistemi dışında kalan kısımları ayaktadır. Yapı yöredeki kiliseler içerisinde en fazla tahrip görenlerin başında gelmektedir.
Apsis içerisinde freskolara rastlanmaktadır. Duvarlar büyük boyutlu, kaba yontulmuş taşlarla örülmüş, arada ince harç kullanılmıştır. Bu yapı tekniği ile kilise 9. yy’a tarihlenmektedir. Kilisenin güneyinde tek nefli, iki katlı mezar şapeli bulunmaktadır. Doğu batı doğrultusunda beşik tonoz örtüye sahiptir.
Dıştan tuğla kaplıdır. Doğu ve batı duvarlarında birer adet mazgal pencere açıklıkları yer almaktadır. Kuzeyde ve batıda farklı dönemlere ait sur duvarları, gözetleme kulesi, tek nefli şapel manastırın diğer yapılarıdır. Günümüze mezar şapeli dışında oldukça harap bir şekilde ulaşmıştır.
