image

Tanrıça İsis: Antik Dönemin Rol Modeli

0

Tüm zamanların en çok tapılan tanrılarından biri olan İsis, yas tutan ve ölülere rehberlik eden, güçlü bir büyücü, yaşayanlara şifa veren, bir yaratıcı, bir anne, bir eş ve bir rol modeliydi.

Haber Merkezi / İsis’in gerçek adı Aset veya Eset’ti ve taht veya tahtın kraliçesi anlamına geliyordu. İsis’in hikayesi, eşi Osiris, oğlu Horus ve kardeşi-kayınbiraderi Set ile olan ilişkileri etrafında şekillenir.

İsis, genellikle başında bir taht sembolü taşıyan bir kadın olarak tasvir edilir. İsis ayrıca kanatlı bir kadın, inek boynuzları arasında güneş diskiyle ya da emziren bir anne figürü olarak da resmedilmiştir.

İsis, Mısır’ın en eski tanrılarından olan gök tanrıçası Nut ve yer tanrısı Geb’in kızıdır. Kardeşleri Osiris, Set ve Nephthys ile birlikte “Ennead” adı verilen dokuz tanrılı Heliopolis panteonunun bir üyesidir. İsis, Osiris ile evlenmiş ve ondan Horus adında bir oğul dünyaya getirmiştir.

İsis’in en bilinen hikayesi, Osiris’in ölümü ve dirilişiyle ilgilidir. Bu mit, Mısır’ın ölüm ve yeniden doğuş inancının temelini oluşturur:

İsis’in kardeşi Set, Osiris’i kıskanır ve onu öldürür. Set, Osiris’in cesedini bir sandığa koyarak Nil Nehri’ne bırakır. İsis, büyük bir kararlılıkla Osiris’in cesedini arar. İsis, kardeşi Nephthys’in yardımıyla, Osiris’in içine konulduğu sandığı, Lübnan kıyılarında bir ağacın içinde bulur.

Ancak Set, cesedi tekrar ele geçirir ve 14 parçaya ayırarak Mısır’ın dört bir yanına dağıtır. İsis, sihir yeteneklerini kullanarak Osiris’in parçalarını toplar ve onu diriltir, Osiris’ten hamile kalır ve Horus’u doğurur. Osiris ise yeraltı dünyasının tanrısı olarak sonsuz bir rol üstlenir.

İsis, Horus büyüyüp Set ile mücadele ettiğinde, ona destek verir ve Horus’un Mısır tahtını almasını sağlar. Horus’u yetiştirirken gösterdiği özveri, İsis’i anneliğin sembolü haline getirmiştir. Mısırlılar, İsis’e çocuklarını korumasını dileyerek dua ederlerdi.

Mısır mitolojisinde sihrin (heka) en büyük ustalarından biri olarak kabul edilen İsis, firavunların annesi ya da koruyucusu olarak görülürdü. Horus’un tahta çıkmasıyla, İsis monarşinin meşruiyetinin bir garantörü oldu.

İsis’e tapınma, Antik Mısır’ın her döneminde yaygındı, ancak İsis’in popülerliği MÖ 664-030 döneminde en üst seviyeye çıktı. İsis’e tapınma, Yunan-Roma dünyasına da yayıldı. İsis tapınakları, Roma’da ve Anadolu’da da inşa edildi.

İsis’in Yunan tanrıçası Demeter ya da Roma tanrıçası Ceres ile benzerlikleri, onun küresel bir bereket ve annelik figürü olarak kabul edilmesine yol açtı. Roma döneminde, farklı kültürlerdeki pek çok tanrıçayla özdeşleştirilen İsis “Myrionymos” (bin isimli) olarak anıldı.

Paylaşın

Mitraizm Hristiyanlığı Nasıl Etkiledi?

0

Diyarbakır’daki Zerzevan Kalesi’nde yapılan kazılarda Roma İmparatorluğu’ndan kalma önemli yapılar ortaya çıkarıldı ve bu yapılardan biri de Mithra’ya adanmış yaklaşık bin 900 yıllık yeraltı tapınağıydı.

Kurtuluş Aladağ / 2017’de keşfedilen tapınak, Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırındaki ilk ve keşfedilen son Mithra tapınağı olarak kayıtlara geçti.

7 metre uzunluğunda, 5 metre genişliğinde ve 2,5 metre yüksekliğindeki ana kayaya oyulmuş bu tapınakta, sütunlar, nişler, su çanakları ve Mithra’nın boğayı kurban etme sahnesini betimleyen motifler yer almakta.

Ayinlerin yapıldığı bu yapı, askerler, tüccarlar ve aristokratlar arasında yaygın olan Mitraizm’in ritüellerine dair eşsiz bilgiler sunmakta.

Antik Roma’da, yüksek rütbeli askerlerden, zengin tüccarlara, aristokratlardan ve hatta imparatorlardan oluşan seçkinlerin çoğu Mitraizm’e inanıyordu. Mithra bir tanrıdan fazlasıydı; adaleti, ışığı, inancı ve savaşı temsil eden bir güneş sembolü olarak görülüyordu.

Roma İmparatorluğu’nda Mitraizm ve Hristiyanlık aynı dönemde yükselişe geçmiştir. Mitraizm’in, Hristiyanlığı doğrudan “etkiledi” demek için yeterli kanıt olmasa da, semboller, ritüeller ve takvim açısından dolaylı bir etkisi olduğu söylenebilir.

Mitra, 25 Aralık’ta bir kayadan doğmuş olarak tasvir edilir. Bu tarih, güneşin yeniden doğuşunu simgeleyen kış gündönümüne yakınlığıyla dikkat çeker, çünkü Mitra güneşle ilişkilendirilen bir figürdür.

İsa’nın doğumunun 25 Aralık’ta kutlanması (Noel), 4. yüzyılda Roma Kilisesi tarafından kabul edildi. Bu tarihin Mitraizm’den veya Roma’daki Sol Invictus (Yenilmez Güneş) kutlamalarından etkilenmiş olabileceği düşünülüyor.

Mitra, bir boğayı kurban ederek dünyayı kurtaran bir figür olarak betimlenir. Bu, bir tür kozmik yenilenme ve kurtuluş sembolüdür. Mitraistler ayrıca, “taurobolium” denen bir kanla vaftiz ritüeli gerçekleştirirdi.

İsa da insanlığı kurtarmak için kendini feda eden bir kurtarıcıdır. Mitraizm’deki kanla arınma, Hristiyanlıkta vaftiz ve İsa’nın çarmıhtaki kurban edilmesiyle parallellik gösterir. Ancak bu benzerliklerin doğrudan bir kopya mı yoksa ortak arketiplerden mi kaynaklandığı tartışmalıdır.

Erkeklere özel (mithraea) gizli ritüeller gerçekleştirilirdi. Bu ritüeller, yemek paylaşımı (ekmek ve şarapla bir tür ayin) ve inisiyasyon aşamaları içerirdi.

Erken dönem Hristiyanlar da benzer şekilde küçük gruplar halinde toplanır ve “agape” yemekleri ile Efkaristiya (ekmek ve şarapla anma) ayinleri yaparlardı. Bu ortak ritüel yapısı, Mitraizm’den esinlenme değil, dönemin dinlerinin genel karakteristiği olabileceği düşünülüyor.

Mitra, ışığın ve iyiliğin temsilcisi olarak karanlığa karşı savaşır. Bu, Zerdüştlükten gelen bir dualizmdir.

İsa’nın “dünyanın ışığı” olarak tanımlanması ve şeytanla mücadele motifi, Mitraizm’deki bu temayla örtüşür. Ancak bu, daha çok iyilik – kötülük mücadelesinin yansıması olarak görülebilir.

Bazı tarihçiler (örneğin, Franz Cumont), Mitraizm’in Hristiyanlığı etkiledi iddiasını abartılı bulurken, bazı tarihçilerde (örneğin, modernist din tarihçileri) bu benzerliklerin dönemin ortak dini atmosferinden kaynaklandığını savunmaktadır.

Paylaşın

Tahteeb: Mısır’a Özgü Geleneksel Dövüş Sanatı

0

Genellikle erkekler tarafından icra edilen ve kökeni antik Mısır dönemine kadar uzanan Tahteeb (veya Tahtib), uzun ahşap sopalar (genelde yaklaşık 1,5 metre uzunluğunda) kullanılarak yapılır.

Haber Merkezi / Hem bir performans sanatı hem de bir öz savunma yöntemi olarak kabul edilen Tahteeb, ritmik hareketler ve müzik eşliğinde gerçekleştirilir; genellikle davul ve flüt gibi geleneksel enstrümanlar kullanılır.

Tahteeb, Mısır’ın kırsal bölgelerinde düğünler, kutlamalar ve festivaller gibi sosyal etkinliklerde sıkça sergilenir.

Tahteeb, Arapça’da “tahtib” (sopayla dövüş) kelimesinden türemiştir ve kökeni, antik Mısır’a (MÖ 3000 civarı) kadar götürülür; tapınak duvarlarında ve hiyerogliflerde sopalarla dövüşen figürler tasvir edilmiştir. Antik Mısır’da sopalar, kılıç veya mızrak gibi silahlara alternatif olarak kullanılmıştır.

İslamiyet’in Mısır’a yayılmasıyla birlikte, Tahteeb savunma amaçlı bir dövüşten ziyade kültürel bir ifadeye dönüşmüştür. Osmanlı döneminde ve sonrasında ise daha çok bir halk oyunu olarak popülerlik kazanmıştır.

Tahteeb, 2016 yılında UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne eklenmiştir.

Tahteeb’de temel olarak “asa” adı verilen uzun bir bambu veya ahşap sopa kullanılır. Bu sopa hafif ama dayanıklıdır ve genellikle 1,3-1,6 metre uzunluğundadır. Bazı durumlarda, daha kısa sopalar veya ikinci bir sopa da kullanılabilir.

Hem dans hem de dövüş unsurlarını barındıran Tahteeb de hareketler genellikle akıcı ve ritmiktir; sopa havada döndürülür, rakibe doğru savrulur veya savunma pozisyonlarında kullanılır. Katılımcılar, birbirlerine zarar vermeden kontrollü bir şekilde hareket eder, bu da yüksek koordinasyon ve ustalık gerektirir.

Dövüş, geleneksel Mısır müzikleriyle desteklenir. “Mizmar” (bir tür nefesli çalgı), “tabla” (davul) ve “req” (tef) gibi enstrümanlar, dansın temposunu belirler. Müzik, hareketlerin senkronizasyonunu sağlar ve izleyicileri de atmosfere çeker.

Tahteeb, genellikle erkekler arasında bir cesaret, güç ve dayanıklılık gösterisi olarak yapılır. Mısır’ın Yukarı Mısır (Said bölgesi) gibi kırsal alanlarında, bu gelenek hala canlıdır ve topluluk bağlarını güçlendiren bir unsur olarak görülür. Düğünlerde, bayramlarda ve hatta cenaze törenlerinde bile sergilenebilir.

Usta çırak ilişkisiyle nesilden nesile aktarılan Tahteebin temel teknikleri arasında sopayı tutma, savurma, savunma pozisyonları ve rakibin hareketlerini öngörme yer alır.

Paylaşın

Bahla Kalesi: İslam Mimarisinin Olağanüstü Örneği

0

Orta Çağ İslam mimarisinin etkileyici bir örneği olan Bahla Kalesi, Umman’ın Bahla Vahası’nda, Djebel Akhdar (Yeşil Dağ) eteklerinde yer alan tarihi bir kaledir.

Haber Merkezi / 12. yüzyıldan 15. yüzyılın sonlarına kadar bölgeye hakim olan Banu Nabhan (Nabhani) kabilesi tarafından inşa edilen Bahla Kalesi, Umman’ın en eski ve en önemli kalelerinden biri olarak kabul edilir.

Kil (kerpiç) kullanılarak yapılmış surları ve yapılarıyla dikkat çeken kale, savunma amaçlı inşa edilmesinin yanı sıra, Nabhani Hanedanlığı döneminde bölgenin idari ve kültürel merkezi olarak da hizmet vermiştir. Yaklaşık 500 yıl boyunca Umman’ın başkenti olma özelliğini taşıyan Bahla, bu dönemde stratejik ve ticari açıdan önemli bir konuma sahiptir.

1987 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Bahla Kalesi, ancak 1988’den 2004’e kadar “Tehlike Altındaki Dünya Mirasları” listesinde yer almıştır. 2012 yılında tamamlanan kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla kale yeniden ziyarete açılmıştır.

Bahla Kalesi’nin çevresindeki vaha, antik sulama sistemi “aflaj” ile beslenir ve bu sistem de Umman’ın kültürel mirasının bir parçasıdır. Kale, hem tarihi hem de mimari açıdan zengin bir deneyim sunar. Günümüzde Umman’ın en çok ziyaret edilen turistik noktalarından biridir.

Paylaşın

Sanat Tarihinin En Ünlü Beş Otoportresi

0

Koşan insanlar çizen ilk mağara adamından, eserleriyle yalnızlığı ve yabancılaşmayı gösteren modern, çağdaş sanatçılara kadar, sanat insanların çeşitli mesajlar iletmesine yardımcı olmuştur.

Haber Merkezi / Bu mesaj iletme yöntemlerinden biri de otoportrelerdir. İşte tarihin en ünlü otoportrelerinden beşi:

Vincent van Gogh’un ‘Sargılı Kulağı Olan Otoportre’si

Gelmiş geçmiş en üzücü otoportrelerden biri Vincent van Gogh’un ‘Sargılı Kulağı Olan Otoportre’sidir. Vincent van Gogh, ünlü ressam Paul Gauguin ile kavga ettikten sonra kendi kulağının bir kısmını kestikten sonra resmetmiştir.

Vincent van Gogh kendisini kürk astarlı bir palto ve yaralı kulağını kapatan bir bandajla gösterir. Yüzü oldukça solgun ve sarı görünür, gözlerinin arasında bir gerginlik hissi vardır.

Frida Kahlo’nun ‘Kısa Saçlı Otoportre’si

Frida Kahlo’nun ‘Kırpılmış Saçlı Otoportre’si, isyan ve özgür düşler haykıran bir otoportredir. Bu otoportre, kendisiyle son derece sorunlu bir ilişkisi olan Diego Rivera’dan boşandıktan sonra yapılmıştır.

Frida, resimde kendini büyük bir erkek takım elbisesiyle, elinde bir makasla ve uzun saçlarını yere sererek çizer ve insanlara isyanının ve değişiminin, ayrıntılı uzun saç kimliğini elinden alarak nasıl başladığını gösterir.

Claude Monet’nin ‘Bereli Otoportre’si

Monet’nin yaratımları klasik ve ikoniktir ve otoportresi de buna uygundur: Yumuşak renkler, gevşek fırça darbeleri ve belirgin bir ifade.

Monet resimde kendini açık mavi bir arka plana resmeder, kıyafetleri arkadaki açık renkle kontrast oluşturur. Gözleriyle izleyicinin arkasına bakıyormuş gibi görünür, sanki kendisinin yarattığı yaratımı görmeye kimin geldiğini görür gibi.

Gustave Courbet’in ‘Çaresiz Adam’ı

En ikonik ve etkileyici otoportrelerden biri de Gustave Courbet’nin ‘Çaresiz Adam’ıdır. Courbet kendini genç bir adam olarak resmeder, gözleri şaşkınlıkla kocaman açılmış ve elleri başının üstündedir. Bu çekimde o kadar çok ham duygu ve yoğunluk vardır ki insanlar durup tepkiyi neyin tetiklemiş olabileceğini düşünürler.

Gustave Courbet’yi geniş, dehşete kapılmış gözleri ve saçlarını kavrayan elleriyle oldukça yakışıklı bir genç adam olarak gösterir.

Artemisia Gentileschi’nin ‘Resmin Alegorisi Olarak Otoportre’ adlı eseri

Artemisia Gentileschi’nin ‘Resmin Alegorisi Olarak Otoportre’ adlı eseri yalnızca bir otoportre değil, aynı zamanda sanatçının olağanüstü yeteneklerinin de kanıtıdır.

Gentileschi resimde kendini, elini tuvale hafifçe yerleştirmiş ve gözleri fırça darbelerinin istediği gibi olup olmadığını analiz ederken gösteriyor.

Paylaşın

Anubis: Antik Mısır’ın Yeraltı Dünyası Tanrısının Sırları

0

Anubis’in Mısır hiyerogliflerindeki adı “Inpu” veya “Anpu”dur (Yunanca “Anubis” sonradan ortaya çıkmıştır). Anubis’in unvanları arasında “Mumyalamanın Efendisi”, “Nekropolün Koruyucusu” ve “Kutsal Toprakların Tanrısı” bulunur.

Haber Merkezi / Anubis’in çakal başlı tasviri, çakalların mezarlıkların çevresinde dolaşmasından gelmektedir. Bu hayvanlar, Mısırlılar için hem ölümle hem de vahşi doğanın koruyuculuğuyla ilişkilendirilirdi.

En yaygın anlatıya göre, Anubis, Osiris ile Nephthys’in (Set’in karısı) gayrimeşru oğludur. Nephthys, Osiris’ten hamile kalır ve bebeği (Anubis’i) terk eder; onu İsis bulup büyütür. Başka bir anlatıda, Anubis’in annesi çakal tanrıça Anput veya inek tanrıça Hesat’tır.

Anubis’in mitolojideki en önemli rolü, Osiris efsanesinde ortaya çıkar. Osiris, kardeşi Set tarafından öldürülüp parçalara ayrıldığında, Anubis devreye girer. İsis ve Nephthys ile birlikte Osiris’in bedenini toplar, parçalarını birleştirir ve onu mumyalar.

Bu olay, Anubis’i mumyalama sanatının mucidi yapar. Ayrıca Osiris’in öbür dünyanın hakimi haline gelmesine yardım eder, böylece kendisi de Osiris’in yardımcısı konumuna yerleşir.

Anubis, Duat’taki (öbür dünya) “Kalbin Tartılması” töreninde merkezi bir figürdür. Ölen kişinin kalbini Ma’at’ın tüyüne karşı tartar. Kalp hafifse (dürüst bir yaşamın göstergesi), ruh Osiris’in huzur dolu Aaru’suna geçer. Kalp ağırsa (günahlarla doluysa), Ammit tarafından yutulur.

Anubis burada bir yargıç değil, adaletin uygulayıcısıdır; nihai karar Osiris’indir.

Bazı mitlerde Anubis, Set’e karşı Osiris’in intikamını almak için İsis ve Horus’a yardım eder. Set’in kaotik doğasına karşı Anubis, düzeni ve ölünün korunmasını temsil eder.

Antik Mısır Eski Krallık’ta (MÖ 2686-2181) Anubis, öbür dünyanın birincil tanrısıydı. Mezar metinlerinde ve piramit yazıtlarında sıkça anılır.

Orta Krallık’tan (MÖ 2055-1650) itibaren Osiris öbür dünyanın hakimi olunca, Anubis onun yardımcısı konumuna geçti. Bu, Anubis’in rolünün değiştiğini değil, Osiris’in hikayesinin popülerleştiğini gösterir.

Anubis’in siyah rengi, ölümün karanlığını değil, Nil’in verimli toprağını ve yeniden doğuşu simgeler. Anubis, ellerinde sıkça bandajlar, kutsal yağlar veya “ankh” (yaşam anahtarı) ile tasvir edilir.

Anubis’in ana tapınma merkezi Cynopolis’ti (Yunanca “Çakallar Şehri”). Ancak Mısır genelinde mezarlıklarda ve mumyalama alanlarında ona adanmış sunaklar yaygındı.

Mumyalama yapan rahipler, Anubis maskeleri takarak ritüelleri gerçekleştirirdi; bu, tanrının ruhsal varlığını temsil ederdi.

Halk arasında Anubis, korkutucu bir tanrıdan çok, ölüleri koruyan ve adil bir geçiş sağlayan bir figür olarak sevgi ve saygı görmüştür.

Anubis’in Öbür Dünyadaki Rolü

Anubis, ölen kişinin bedenini öbür dünyaya hazırlamakla görevliydi. Mitolojiye göre, Osiris’i Set tarafından öldürüldükten sonra mumyalayan ilk tanrı Anubis’ti. Bu nedenle mumyalama sanatının mucidi ve koruyucusu olarak kabul edilir.

Ölen kişinin bedeninin çürümesini önlemek ve ruhun (Ka ve Ba) bedene geri dönebilmesini sağlamak için mumyalama sürecini denetlerdi. Bu, Mısırlılar için öbür dünyada sonsuz yaşamın temellerinden biriydi.

Anubis, ölen kişinin ruhunu öbür dünyaya, yani Duat’a (Mısır’ın yeraltı dünyası) götüren rehberdi. Çakal başlı olması, bu rolüyle bağlantılıdır; çünkü çakallar mezarlıkların etrafında dolaşır ve ölümle ilişkilendirilirdi.

Ruhun Duat’taki karmaşık yollarında kaybolmasını önler, onu yargılama salonuna kadar eşlik ederdi.

Anubis’in öbür dünyadaki en bilinen görevi, “Kalbin Tartılması” törenidir. Bu törende: Ölen kişinin kalbi, Ma’at’ın tüyüne (adalet, doğruluk ve düzeni simgeleyen tüy) karşı bir terazide tartılır.

Anubis, teraziyi ayarlar ve tartım işlemini yönetir. Eğer kalp tüyden hafifse (ki bu, kişinin dünyada dürüst ve ahlaklı bir yaşam sürdüğünü gösterir), ruh Osiris’in yönettiği Aaru’ya (sonsuz huzurun olduğu yer) geçer.

Eğer kalp tüyden ağırsa (günahlarla doluysa), ruh Ammit adlı yaratık (aslan, timsah ve su aygırı karışımı bir canavar) tarafından yutulur ve yok olur.

Anubis burada tarafsız bir gözlemci ve uygulayıcıdır; yargıç Osiris’tir, ancak Anubis süreci başlatır ve sonuçları uygular.

Anubis, mezarları ve ölülerin huzurunu korurdu. Hırsızlar veya kötü ruhlar tarafından rahatsız edilmemeleri için ölülerin başında nöbet tutardı.

Tapınaklarda ve mezar yazıtlarında “Nekropolün Efendisi” veya “Kutsal Toprakların Bekçisi” gibi unvanlarla anılır.

Zamanla Osiris, öbür dünyanın hakimi olarak Anubis’in yerini aldı, ancak Anubis onun yardımcısı ve uygulayıcısı olarak kaldı. Osiris yargıyı verirken, Anubis lojistik ve ritüel rollerini üstlenirdi.

Bazı mitlerde Anubis, Osiris ve Nephthys’in oğlu olarak görülür, bu da onu öbür dünya hiyerarşisinde önemli bir konuma yerleştirir.

Anubis’in siyah rengi, ölümün karanlığını değil, Nil’in verimli siyah toprağını ve dolayısıyla yeniden doğuşu simgeler. Bu, onun öbür dünyada sadece bir son değil, aynı zamanda bir başlangıç vaat ettiğini gösterir.

Çakal formu, vahşi doğadaki gözlemci ve koruyucu doğasını yansıtır.

Antik Mısır’dan Sonra Anubis

Antik Mısır uygarlığı, MÖ 31’de Roma İmparatorluğu tarafından ilhak edildiğinde (Kleopatra’nın ölümüyle), Mısır’ın yerel dinî gelenekleri ve tanrıları, özellikle Hellenistik ve Roma etkileriyle dönüşmeye başladı. Anubis de bu süreçten etkilendi:

Mısır, Büyük İskender’in fetihlerinden sonra Hellenistik dünyanın bir parçası oldu (MÖ 332). Bu dönemde, Yunanlar Anubis’i kendi tanrılarıyla eşleştirmeye çalıştı. Anubis, Yunan mitolojisindeki yeraltı tanrısı Hades veya rehber tanrı Hermes ile ilişkilendirildi.

Özellikle Hermes’le birleşimi, “Hermanubis” adlı bir figürün ortaya çıkmasına yol açtı. Hermanubis, hem rehberlik (psychopomp) hem de ölümle ilgili özellikler taşıyan bir tanrı olarak tapınıldı.

Çakal başlı tasviri yumuşatıldı; daha insanî bir formda, elinde bir asa veya anahtar tutarken betimlendi.

Roma İmparatorluğu Mısır’ı ele geçirdiğinde, Anubis kültü Roma dinine entegre edildi. Romalılar, egzotik Mısır tanrılarına ilgi duyuyorlardı ve Anubis, İsis ve Osiris gibi tanrılarla birlikte Roma’ya yayıldı. Özellikle İsis kültüyle bağlantılı olarak tapınaklarda yer aldı.

MS 4. yüzyılda Hristiyanlık Roma İmparatorluğu’nun resmî dini olduğunda, Anubis gibi pagan tanrıların tapınımı azaldı, ancak sembolizmi tamamen yok olmadı. Ölüm ve öbür dünya rehberi rolü, Hristiyan azizlerden Aziz Christopher (yolcuların koruyucusu) veya Aziz Mikail (ruhları cennete taşıyan melek) gibi figürlere dolaylı yansımış olabilir.

Anubis, Mısır’dan sonra popüler kültürde yeniden canlandı. 19. yüzyılda Mısırbilim (Egyptology) çalışmalarıyla birlikte, Anubis batı dünyasında gizemli ve karizmatik bir figür haline geldi.

Bugün filmlerde (örneğin The Mummy), kitaplarda ve video oyunlarında sıkça görülüyor. Çakal başlı, gizemli ölüm tanrısı imajı, modern sanatta hâlâ güçlü bir sembol.

Anubis’in Mısır Dışındaki İzleri

Mısır’ın komşu kültürlerinde Anubis’in doğrudan bir kopyası olmasa da, ölümle ilişkilendirilen köpek/çakal figürleri farklı mitolojilerde görülebilir (örneğin, Fenike veya Nubia kültürlerinde).

Orta Çağ ve Rönesans’ta, Anubis’in mumyalama bilgisi simyacılar için gizemli bir ilham kaynağı oldumuştur.

Paylaşın

Madara Atlısı: Avrupa’da Türünün Tek Örneği

0

“Madara Süvarisi” ya da “Madara Binicisi” olarak da bilinen Madara Atlısı, Bulgaristan’ın kuzeydoğusunda, Şumen yakınlarındaki Madara köyü civarında bulunan tarihi bir kaya kabartmasıdır. 

Haber Merkezi / Madara Atlısı, 100 metre yüksekliğindeki bir kayalığın yaklaşık 23 metre yukarısına oyulmuştur. Kabartma, bir atlı figürünü tasvir eder; atlı, mızrağıyla bir aslanı vururken, önünde uçan bir kartal ve peşinden koşan bir köpek de sahnede yer alır. Bu kompozisyon, genellikle zafer ve güç sembolü olarak yorumlanır.

Yüzyılın başlarında, Birinci Bulgar Devleti’nin kuruluşundan kısa bir süre sonra yapıldığı tahmin edilen Madara Atlısı, Bulgar tarihinin ve kültürünün önemli bir simgesidir.

Birçok tarihçi, kabartmanın Han Tervel’i temsil ettiğini ve 705 yılında Bizans İmparatoru II. Justinianus’a yardım ederek kazanılan zaferi kutladığını öne sürer. Anıtın etrafındaki Yunanca yazıtlar da bu döneme dair bilgiler sunar ve Bulgar hanları Tervel, Krum ve Omurtag’dan bahseder.

Madara Atlısı, Avrupa’da Erken Orta Çağ’dan kalma tek kaya kabartması olmasıyla eşsizdir ve bu özelliğiyle 1979 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Bulgaristan’ın milli sembollerinden biri olarak kabul edilir ve ülkenin kültürel kimliğinde önemli bir yer tutar.

Paylaşın

Antik Mısır’da Ma’at Kimdi (Neydi)?

0

Antik Mısır’da Ma’at, hem bir tanrıça hem de bir kavram olarak önemli bir yere sahipti. Ma’at, düzen, denge, adalet, doğruluk ve evrensel uyumu temsil eden soyut bir ilkeydi; aynı zamanda bu değerleri kişileştiren bir tanrıçaydı.

Haber Merkezi / Kısaca Ma’at, Antik Mısır’da hem bir tanrıça hem de düzeni sağlayan ilahi bir kavramdı.

Ma’at, firavunların görev tanımının özünü oluşturuyordu. Firavunlar, sadece politik liderler değil, aynı zamanda Mısır’ın kozmik ve toplumsal düzenini garanti altına alan kutsal figürlerdi. Ma’at’ı sürdürmek, firavunların hem bu dünyada hem de öteki dünyada başarılı olmalarının anahtarıydı.

Ma’at, Antik Mısır kozmolojisinde evrenin temel işleyişini sağlayan ilahi düzeni ifade ederdi. Mısırlılar, dünyanın kaos (isfet) karşısında ayakta kalabilmesi için Ma’at’ın varlığına inanırlardı. Bu kavram, toplumsal hayatta adaletin sağlanmasından doğanın döngüsel düzenine kadar her şeyi kapsardı.

Tanrıça Ma’at, genellikle genç bir kadın olarak tasvir edilirdi ve başının üzerinde bir devekuşu tüyü taşırdı. Bu tüy, Ma’at’ın sembolüydü ve doğruluk ile adaleti temsil ederdi. Ayrıca kanatları olan bir figür olarak da betimlenebilirdi, bu da onun evrensel kapsayıcılığını vurgulardı. Ma’at, diğer tanrılarla doğrudan bir aile bağı içinde değilmiş gibi görünse de, güneş tanrısı Ra’nın kızı olarak kabul edilirdi ve onunla yakın bir ilişki içindeydi.

Ma’at, ölümden sonraki yaşamda da kritik bir rol oynardı. Antik Mısır inancına göre, ölen kişinin kalbi, “Kalbin Tartılması” adı verilen bir törende Ma’at’ın tüyüne karşı tartılırdı. Bu törende, yeraltı dünyasının tanrısı Anubis tartıyı denetler, yazıcı tanrı Thoth ise sonucu kayda geçirirdi. Eğer kalp, Ma’at’ın tüyünden hafifse (yani kişi hayatını adalet ve doğrulukla yaşamışsa), ruh Osiris’in huzurunda sonsuz yaşama kabul edilirdi. Aksi halde, kalp günahlarla ağırlaşmışsa, canavar Ammit tarafından yutulurdu.

Ma’at, sadece bir tanrıça ya da ilke değil, Mısır medeniyetinin temel felsefesiydi. Hukuk sisteminden günlük ahlaki davranışlara kadar her alanda etkiliydi. Rahipler ve yöneticiler, Ma’at’a uygun hareket etmeye çalışır; tapınaklarda ona dualar sunulurdu. Ancak Ma’at’a adanmış büyük tapınaklar yerine, onun adı genellikle diğer tanrıların tapınaklarında anılırdı, çünkü o her yerde var olan bir ilkeydi.

Firavunların Ma’at ile İlişkisi

Antik Mısır’da Ma’at ile firavunların görevi arasında derin bir bağ vardı. Ma’at, düzen, adalet, doğruluk ve evrensel uyumu temsil eden ilahi bir ilke ve tanrıça olarak, Mısır kozmolojisinin temel taşıydı. Firavunlar ise bu ilahi düzeni yeryüzünde somutlaştıran ve sürdüren kişiler olarak görülürdü. Firavunların en önemli görevi, Ma’at’ı korumak ve kaosun (isfet) hakimiyetini engellemekti.

Firavunlar, tanrılar ile insanlar arasında bir köprü olarak kabul edilirdi. Özellikle güneş tanrısı Ra’nın oğlu ya da temsilcisi olarak görülen firavun, Ma’at’ın yeryüzündeki uygulayıcısıydı. Tahta çıktıklarında, Ma’at’ı sürdürme sorumluluğunu üstlendiklerine dair bir tür ilahi sözleşme yapmış sayılırlardı.

Ma’at, toplumsal düzenin ve adaletin simgesiydi. Firavunlar, yasaları uygulamak, halkı korumak ve adil bir yönetim sağlamakla yükümlüydü. Bu, vergi toplama, suçluları cezalandırma ve zayıfları koruma gibi pratik görevleri içerirdi. Ma’at’a uygun hareket etmek, firavunun meşruiyetinin temel dayanağıydı.

Mısır inancında kaos (isfet), evrenin düzenini tehdit eden bir güçtü. Firavunlar, iç isyanları bastırmak, dış düşmanlara karşı ülkeyi savunmak ve doğal afetlerle mücadele etmek gibi eylemlerle Ma’at’ı korurdu. Örneğin, bir savaş zaferi ya da Nil’in düzenli taşması, firavunun Ma’at’ı başarıyla sürdürdüğünün kanıtı olarak görülürdü.

Firavunlar, Ma’at’ı tapınaklarda ve dini törenlerde onurlandırırdı. Özellikle “Ma’at’ın Sunumu” adlı bir ritüelde, firavun sembolik olarak Ma’at’ın heykelciğini tanrılara sunar, böylece ilahi düzeni koruma taahhüdünü yenilerdi. Bu, hem dini hem de siyasi bir mesaj taşırdı.

Ma’at’ın Firavunluk Üzerindeki Etkisi

Bir firavunun başarılı sayılması, Ma’at’a ne kadar bağlı olduğuna bağlıydı. Eğer ülkede huzursuzluk, kıtlık ya da yenilgi yaşanırsa, bu, firavunun Ma’at’tan saptığının işareti olarak yorumlanabilirdi.

Firavunlar, Ma’at’ı koruduklarını göstermek için anıtlar, yazıtlar ve sanat eserleri kullanırlardı. Örneğin, tapınak duvarlarında düşmanları yenerken tasvir edilmeleri, kaosa karşı Ma’at’ı savunduklarını vurgulamak içindi.

Firavunlar da diğer insanlar gibi ölümden sonra Ma’at’ın tüyüne karşı kalplerinin tartılmasını beklerdi. Ancak onların konumu, bu yargılamada hem bir ayrıcalık hem de daha büyük bir sorumluluk getirirdi.

Paylaşın

Sri Lanka’nın Kutsal Şehri Polonnaruwa

0

Polonnaruwa Antik Kenti, Güney Asya ülkesi Sri Lanka’nın Kuzey Merkez Eyaleti’nde yer alan ve ülkenin ikinci en eski krallığı olan Polonnaruwa Krallığı’nın başkenti olarak tarihe geçmiştir.

Haber Merkezi / 11. ve 13. yüzyıllar arasında, yani yaklaşık üç yüzyıl boyunca Sri Lanka’nın siyasi ve kültürel merkezi olan Polonnaruwa, 993 yılında Anuradhapura’nın yıkılmasının ardından önem kazanmıştır.

Polonnaruwa, 1070 yılında Kral Vijayabahu I tarafından Chola istilacılarına karşı zafer kazanılarak başkent ilan edilmiş ve bu dönemde büyük bir gelişim göstermiştir.

Polonnaruwa, özellikle Kral Parakramabahu I döneminde (1153-1186) altın çağını yaşamıştır. Bu dönemde inşa edilen Parakrama Samudra adlı devasa sulama sistemi, bugün bile bölgedeki tarımı destekleyen bir mühendislik harikasıdır.

Kent, görkemli sarayları, tapınakları, stupaları ve Buda heykelleriyle ünlüdür. Gal Vihara’daki kaya oyma Buda heykelleri, Quadrangle’daki dini ve Lankatilaka Tapınağı gibi yapılar, buranın mimari ve sanatsal zenginliğini gözler önüne sermektedir.

1982 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Polonnaruwa Antik Kenti, Sri Lanka’nın en iyi korunmuş arkeolojik alanlarından biri olarak kabul edilir. Hem Chola hem de Sinhala krallıklarının izlerini taşıyan bu bölge, Budist kültürünün ve tarihin önemli bir merkezi olmuştur.

Ziyaretçiler, antik kenti bisikletle ya da yürüyerek keşfedebilir ve bu büyüleyici tarihe tanıklık edebilir. Polonnaruwa, Sri Lanka’nın Kültürel Üçgeni içinde yer alır ve tarih meraklıları için mutlaka görülmesi gereken bir duraktır.

Paylaşın

Zabid: Yok Olma Tehdidi Altındaki Tarihi Şehir

0

Yemen’in en eski şehirlerinden biri olarak kabul edilen Zabid, ülkenin Tihama bölgesinde yer alır. Zabid şehrinin kuruluşu, İslamiyet’in ilk dönemlerine kadar uzanır.

Haber Merkezi / Şehir, Hz. Muhammed’in sahabelerinden Ebu Musa el-Aşari tarafından MS 628 yılında inşa edilen Ulu Cami (Aşa’ir Camii) ile ilişkilendirilir. Bu cami, İslam tarihindeki en eski camilerden biri olarak kabul edilir ve Zabid’in dini önemini artıran unsurlardan biridir.

Şehir, başlangıçta Asha’ir kabilesinin yaşadığı “Husayb” adlı bir köyken, güneyindeki Zabid vadisinin adını alarak zamanla “Zabid” olarak anılmaya başlanmıştır. Orta Çağ’da Zabid, özellikle Rasulid Hanedanı (1229 – 1454) döneminde altın çağını yaşamıştır.

Bu dönemde şehir, çok sayıda saray, bahçe ve dini yapıyla süslenmiş, Yemen’in en önemli ticaret ve eğitim merkezlerinden biri olmuştur. 14. yüzyıl Arap yazarı Al-Khazraji’nin aktardığına göre, Zabid’de 230 ila 240 arasında cami bulunuyormuş.

Zabid, 1539 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun hakimiyetine girerek Yemen Eyaleti’nin idari merkezi haline gelmiştir. Ancak modern dönemde, şehir ekonomik ve entelektüel açıdan eski ihtişamını yitirmiştir.

1993 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Zabid, zengin mimari mirası ve tarihi dokusuyla dikkat çekmektedir. Ancak 2000 yılında, koruma koşulları nedeniyle Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi’ne eklenmiştir.

UNESCO’ya göre, şehirdeki evlerin yaklaşık yüzde 40’ı beton yapılarla değiştirilmiş, eski pazar yeri ve diğer yapılar ise harap durumdadır. Ayrıca, 2015’ten beri devam eden Yemen İç Savaşı, Zabid’in tarihi dokusuna zarar vermiştir.

Şehir, tarihi camileri, üniversitesinin kalıntıları ve geleneksel mimarisiyle hala ziyaret edilmeye değer bir yer olarak öne çıkmaktadır. Ancak savaş ve ihmal, bu eşsiz kasabanın geleceğini tehdit etmeye devam etmektedir.

Paylaşın

KÜNYE

MESAJ

– Borsa ve Döviz
– Finans
– Enerji
– Otomobil
– Emlak
– Diğer Ekonomi

 

haberkaos.com@gmail.com

Sosyal Medyada Haber Kaos