image

Allostatik Yükü Anlama

0

1993 yılında Bruce McEwen ve Eliot Stellar tarafından ortaya atılan allostatik yük terimi, kronik stresin zihinsel ve fiziksel sağlık üzerindeki kümülatif etkilerini ifade eder.

Haber Merkezi / Daha basit bir ifadeyle, yaşam olaylarının ve çevresel stres faktörlerinin vücutta yarattığı ‘aşınma ve yıpranmayı’ ifade eder.

Allostatik Yükün Nedenleri:

Allostatik yükün oluşumu, stres yanıtının yetersiz, uzamış veya sonlandırılamamış olmasıyla ilişkilidir. Ana nedenler şunlardır:

Tekrarlayan veya Kronik Stres: Günlük hayatın talepleri (iş stresi, trafik, aile sorunları), travmatik olaylar (savaş, göç, kıtlık) veya çevresel faktörler (salgınlar gibi).
Biyolojik ve Genetik Etkenler: Yüksek stres hormonları (kortizol, adrenalin) salgılanması; prenatal stres (anne karnında maruziyet) veya genetik yatkınlık.
Davranışsal Faktörler: Sigara, alkol gibi alışkanlıklar veya yetersiz uyku, beslenme; bireysel adaptasyon kapasitesinin düşük olması.
Çevresel ve Sosyal Etkenler: Yoğun sosyal zorluklar, pandemi gibi küresel krizler veya sürekli tehdit algısı (beynin amigdala ve hipokampus bölgeleriyle tetiklenir).

Bu nedenler, vücudun “hayatta kalma modu”na geçmesine yol açar ve enerji talebinin arzı aştığı durumlarda yük birikimine neden olur.

Allostatik Yükün Belirtileri:

Allostatik yük, vücutta domino etkisi yaratarak fiziksel ve psikolojik belirtilere yol açar. Yaygın belirtiler:

Fiziksel: Yorgunluk, bitkinlik, hipertansiyon (yüksek kan basıncı), kalp atış hızında artış, sindirim sorunları, büyüme/üreme fonksiyonlarında yavaşlama, ateroskleroz (damar sertliği) riski artışı.
Psikolojik: Kaygı, depresyon, bilişsel işlev bozukluğu (hafıza zayıflığı, odaklanma sorunu), tükenmişlik hissi, yılgınlık.
Diğer: Uyku bozuklukları, bağışıklık sisteminde zayıflama (sık enfeksiyonlar), prefrontal korteks etkilenmesiyle karar verme zorluğu.

Belirtiler bireysel farklılık gösterir ve erken evrede fark edilmeyebilir; kronikleştiğinde hastalıklara (kalp damar hastalıkları, diyabet) zemin hazırlar.

Allostatik Yükün Teşhisi:

Allostatik yük, doğrudan bir hastalık teşhisi değil, bir “yıpranma indeksi” olarak değerlendirilir. Teşhis genellikle multidisipliner bir yaklaşımla yapılır:

Biyobelirteçler: Kan testleri ile kortizol, adrenalin seviyeleri; kan basıncı, kalp ritmi ölçümleri; beyin görüntüleme (hipokampus, amigdala, prefrontal korteks etkilenimi için MRI).
Psikososyal Değerlendirme: “Psikosomatik Araştırmalara Yönelik Tanı Ölçütleri” (DCPR) gibi görüşme araçları ile bireysel stres öyküsü, işlevsellik incelenir.
Diğer Yöntemler: Fiziksel muayene, genetik testler (prenatal stres için); bireysel deneyimsel faktörler (travma geçmişi) dikkate alınır.

Teşhis zorlayıcıdır çünkü genetik, çevresel ve davranışsal faktörler iç içedir; erken teşhis için stres yönetimi uzmanları (psikiyatrist, nörolog) önerilir.

Allostatik Yükün Tedavisi

Allostatik yükün spesifik bir tedavisi yoktur; odak, yükü azaltmak ve adaptasyonu güçlendirmektir. Yaklaşımlar:

Stres Yönetimi: Mindfulness, meditasyon, yoga gibi teknikler; stres hormonlarını dengelemek için düzenli egzersiz ve uyku.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Dengeli beslenme, sigara/alkol bırakma; sosyal destek ağları kurma.
Farmakolojik Destek: Anksiyete/depresyon için antidepresanlar veya kortizol düzenleyiciler (doktor kontrolünde).
Terapiler: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT); kronik stres için psikosomatik yaklaşımlar.

Tedavi bireyseldir ve erken müdahale ile yük düşürülebilir; amacı, vücudun “normal yaşam öyküsü”ne dönmesini sağlamaktır.

Paylaşın

Narsistik Öfke Nedir?

0

Narsistik öfke, ilk kez 1972 yılında yazar Heinz Kohut tarafından, narsistik kişilik bozukluğu (NPD) olan kişilerin en ufak bir kışkırtmayla veya hiçbir kışkırtma olmadan öfkeye kapılma eğilimini ifade etmek için ortaya atılan bir terimdir.

Haber Merkezi / Narsistik öfke, narsistik kişilik özelliklerine sahip bireylerin, benlik saygıları veya öz-imajları tehdit altında hissettiklerinde gösterdikleri yoğun ve genellikle orantısız öfke tepkisidir. Bu durum, narsist bireylerin kendilerini üstün görme, beğenilme ihtiyacı duyma ve eleştiriye karşı aşırı hassasiyet gibi özelliklerinden kaynaklanır.

Narsistik Öfkenin Özellikleri:

Tetikleyici: Eleştiri, reddedilme, başarısızlık veya saygısızlık olarak algılanan durumlar narsistik öfkeyi tetikleyebilir. Bu, kişinin öz-değerine yönelik bir tehdit olarak algılanır.
Orantısız Tepki: Küçük bir olay bile aşırı öfke, saldırganlık veya intikam alma isteğiyle sonuçlanabilir.
Savunma Mekanizması: Narsistik öfke, genellikle kişinin içsel kırılganlığını ve düşük benlik saygısını maskelemek için bir savunma mekanizması olarak ortaya çıkar.
Davranışlar: Sözlü veya fiziksel saldırganlık, pasif-agresif davranışlar, manipülasyon veya başkalarını suçlama gibi şekillerde kendini gösterebilir.

Örnek: Bir narsist, iş yerinde bir eleştiri aldığında bunu kişisel bir hakaret olarak algılayabilir ve aşırı öfkelenerek meslektaşına bağırabilir, onları küçümseyebilir veya intikam planları yapabilir.

Narsistik Öfke ile Normal Öfke Arasındaki Farklar:

Normal öfke genellikle bir duruma veya davranışa yöneliktir ve çözüme odaklıdır.
Narsistik öfke ise kişinin benlik algısına yönelik bir tehdit algısıyla tetiklenir ve daha çok kişisel bir savunma içerir.

Narsistik Öfkenin Yönetimi:

Kişisel Farkındalık: Narsistik özelliklere sahip bireyler, terapi yoluyla bu tepkilerini anlamaya ve yönetmeye çalışabilir.
İletişim: Çevresindekiler, eleştiriyi yapıcı bir şekilde sunarak veya çatışmayı tırmandırmaktan kaçınarak durumu hafifletebilir.
Profesyonel Yardım: Psikoterapi (örneğin, bilişsel davranışçı terapi) narsistik öfkenin altında yatan nedenleri ele almada etkili olabilir.

Paylaşın

Gazlı İçecek Bağımlılığı Nedir?

0

Gazlı içecek bağımlılığı, kişinin gazlı içecekleri (kola, soda, enerji içeceği gibi) aşırı ve kontrol edilemeyen bir şekilde tüketme eğilimi göstermesi durumudur.

Haber Merkezi / Bu durum, genellikle içeceklerdeki kafein, şeker veya yapay tatlandırıcılar gibi maddelerin beyinde ödül mekanizmasını tetiklemesiyle ortaya çıkar.

Bağımlılık, fiziksel, psikolojik veya sosyal sorunlara yol açabilir.

Gazlı İçecek Bağımlılığının Belirtileri:

Günlük olarak gazlı içecek tüketme ihtiyacı hissetme.
Tüketmediğinde huzursuzluk, baş ağrısı veya yorgunluk gibi yoksunluk belirtileri.
Tüketimi azaltma girişimlerinde başarısızlık.
Sosyal veya iş hayatını olumsuz etkileyecek şekilde aşırı tüketim.

Gazlı İçecek Bağımlılığının Nedenleri:

Kafein bağımlılığı: Gazlı içeceklerdeki kafein, uyarıcı etkisiyle bağımlılık yaratabilir.
Şeker isteği: Yüksek şeker içeriği, dopamin salınımını artırarak ödül hissi yaratır.
Alışkanlık: Günlük rutinlerde gazlı içecek tüketimi bir alışkanlık haline gelebilir.
Pazarlama ve erişim kolaylığı: Reklamlar ve her yerde bulunabilen gazlı içecekler tüketimi teşvik eder.

Gazlı İçecek Bağımlılığının Olası Etkileri:

Diş çürükleri ve erozyonu.
Kilo alımı ve obezite riski.
Tip 2 diyabet ve kalp hastalıkları gibi sağlık sorunları.
Kafeine bağlı uykusuzluk, anksiyete veya sinirlilik.

Gazlı İçecek Bağımlılığına Yönelik Çözüm Önerileri:

Tüketimi kademeli olarak azaltmak.
Su, bitki çayı veya şekersiz alternatiflerle gazlı içecekleri değiştirmek.
Kafein ve şeker tüketimini izlemek.
Gerekirse bir diyetisyen veya psikologdan destek almak.

Paylaşın

Serviks Uteri Sarkomu Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi

0

Serviks uteri sarkomu, rahim ağzı (serviks) dokularından köken alan nadir bir malign (kanser) tümör grubudur. Serviks uteri sarkomları, tüm rahim kanserlerinin yaklaşık yüzde 1’inden azını oluşturur ve genellikle agresif bir seyir gösterir.

Haber Merkezi / Serviks uteri sarkomunun en sık görülen tipleri arasında leiomyosarkom, endometrial stromal sarkom ve rabdomyosarkom bulunur.

Sarkomlar, bağ dokusu veya destek dokularından (örneğin kas, yağ, kemik veya damar) kaynaklanan kanserlerdir ve serviks kanserlerinin büyük çoğunluğunu oluşturan karsinomlardan (epitel hücrelerinden kaynaklanan kanserler) farklıdır.

Serviks Uteri Sarkomunun Nedenleri:

Serviks uteri sarkomlarının kesin nedeni bilinmemektedir, ancak bazı risk faktörleri ve ilişkili durumlar şunlardır:

Genetik Yatkınlık: Bazı genetik mutasyonlar veya herediter kanser sendromları (örneğin, Li-Fraumeni sendromu) riski artırabilir.
Radyasyon Maruziyeti: Daha önce pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi, sarkom gelişme riskini artırabilir.
Hormonal Faktörler: Östrojen veya diğer hormonların etkisi tartışmalıdır, ancak endometrial stromal sarkomlarda hormon reseptörleri bulunabilir.
Kronik İnflamasyon veya Enfeksiyon: HPV (human papilloma virüsü) ile ilişki karsinomlarda daha belirgindir, ancak sarkomlarda net bir bağlantı yoktur.

Serviks Uteri Sarkomunun Belirtileri:

Belirtiler genellikle spesifik değildir ve diğer jinekolojik durumlarla karışabilir. Yaygın semptomlar:

Anormal Vajinal Kanama: Menopoz sonrası kanama, düzensiz adet kanamaları veya cinsel ilişki sonrası kanama.
Pelvik Ağrı: Alt karın veya pelviste sürekli ağrı.
Vajinal Akıntı: Kanlı veya kötü kokulu akıntı.
Kitle Hissi: Servikste veya pelviste ele gelen bir kitle.
İleri Evrelerde: Kilo kaybı, yorgunluk, idrar veya bağırsak sorunları (tümörün çevre dokulara yayılması durumunda).

Serviks Uteri Sarkomunun Teşhisi:

Teşhis, klinik bulgular, görüntüleme ve patolojik incelemeye dayanır:

Jinekolojik Muayene: Servikste anormal kitle veya büyüme değerlendirilir.
Görüntüleme: Pelvik ultrason, MR veya BT ile tümörün boyutu, konumu ve yayılımı belirlenir.
Biyopsi: Serviks veya rahimden alınan doku örneğinin histopatolojik incelemesi ile kesin tanı konur. Leiomyosarkom, endometrial stromal sarkom veya rabdomyosarkom gibi spesifik tip belirlenir.
Ayırıcı Tanı: Serviks karsinomu, leiomyom (iyi huylu fibroid), endometriozis veya metastatik tümörler dışlanmalıdır.
Evreleme: TNM veya FIGO sistemiyle tümörün yayılım derecesi belirlenir (Evre I-IV).

Serviks Uteri Sarkomunun Tedavisi:

Tedavi, tümörün tipine, evresine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna bağlıdır. Multidisipliner bir yaklaşım gereklidir:

Cerrahi: Erken evrelerde birincil tedavi seçeneğidir. Rahim ve serviksin alınması (total veya radikal histerektomi).
Lenfadenektomi: Yakın lenf nodlarının çıkarılması, yayılımı değerlendirmek için.

Genç hastalarda fertilite korunması için sınırlı cerrahi (örneğin, trakelektomi) düşünülebilir, ancak sarkomlarda nadirdir.

Radyoterapi: Cerrahi sonrası veya inoperabl tümörlerde lokal kontrol için kullanılır. Brakiterapi (iç radyasyon) veya eksternal radyoterapi uygulanabilir.
Kemoterapi: Agresif veya metastatik sarkomlarda tercih edilir. Yaygın ilaçlar: doksorubisin, ifosfamid, gemzitabin. Leiomyosarkomlarda hormon tedavisi (örneğin, aromataz inhibitörleri) etkili olabilir.

Hedefe Yönelik Tedaviler: Bazı sarkomlarda (örneğin, endometrial stromal sarkom) hormon reseptörleri pozitifse, hormon tedavisi kullanılabilir.
Palyatif Bakım: İleri evrelerde semptomları hafifletmek için uygulanır.

Paylaşın

SAPHO Sendromu Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi

0

SAPHO sendromu (Sinovit, Akne, Püstülozis, Hiperostoz ve Osteit kelimelerinin baş harflerinden oluşan kısaltma) esas olarak nötrofilik deri tutulumu ve kronik osteomiyelit birlikteliği ile karakterize otoinflamatuar bir hastalıktır.

Haber Merkezi / 1987 yılında Chamot ve arkadaşları tarafından tanımlanan SAPHO sendromu, genellikle 30-40 yaş arasında başlar, ancak ergenlikten yetişkinliğe kadar görülebilir. Hastalık, multifaktöriyel bir köken taşır ve otoinflamatuar bir spektrumun parçası olarak kabul edilir.

Nadir olsa da (tahmini prevalansı 1/10.000), tanısı zor olduğundan sıklıkla atlanır. Çocuklarda kronik rekürren multifokal osteomiyelit (CRMO) olarak ortaya çıkabilir. Hastalık genellikle benign seyreder, ancak semptomlar uzun sürebilir.

SAPHO Sendromunun Nedenleri:

SAPHO sendromunun kesin nedeni bilinmemektedir, ancak multifaktöriyel bir etiyolojiye sahiptir. Ana faktörler şunlardır:

Enfeksiyöz Tetikleyiciler: Cutibacterium acnes (eski adıyla Propionibacterium acnes) bakterisinin kemik biyopsilerinde izole edilmesiyle ilişkilendirilir; akne ile bağlantılıdır ve enfeksiyon benzeri bir yanıt tetikleyebilir.
Genetik ve İmmünolojik Faktörler: Ailevi vakalar rapor edilmiş olup, HLA-B27 antijeni pozitiflikte destekleyici rol oynar. İmmün disfonksiyon, proinflammatory sitokinler (örneğin TNF-α) ve otoimmün mekanizmaların rolü düşünülür.
Çevresel Faktörler: Yavaş büyüyen bakteriler veya çevresel tetikleyiciler (örneğin, travma) rol oynayabilir. Kalıtsal bir yatkınlık vardır, ancak tam genetik belirleyiciler tanımlanmamıştır.

SAPHO Sendromunun Belirtileri:

Belirtiler değişken olup, osteoartiküler ve dermatolojik tutulumla karakterizedir. Tipik semptomlar:

Osteoartiküler: Kemik ağrısı (osteit), eklem iltihabı (sinovit), hiperostoz (kemik kalınlaşması), sternoklavikular eklem tutulumu (klavikula ve sternumda ağrı), omurga ve uzun kemiklerde (tibia, femur) lezyonlar. Periferik artrit %92 oranında görülür.
Dermatolojik: Akne (özellikle göğüs ve sırt), palmoplantar pustuloz (avuç ve tabanlarda irin dolu kabarcıklar), psöriazis benzeri deri lezyonları.
Diğer: Yorgunluk, ateş, kilo kaybı, irritabilite. Semptomlar kronik ve rekürren olabilir; cilt bulguları her hastada olmayabilir.

SAPHO Sendromunun Teşhisi:

Tanısal kriterler (Benhamou kriterleri) klinik ve görüntüleme bulgularına dayanır. En az bir kriterin varlığı ve enfeksiyöz nedenlerin dışlanması gereklidir:

Klinik Muayene: Ağrı, şişlik, deri lezyonları.
Laboratuvar: Artmış ESR, CRP; HLA-B27 pozitifliği destekleyici. Kan kültürü negatif olmalıdır.
Görüntüleme: X-ray (osteoliz, skleroz, hiperostoz), CT/MRI (kemik iliği ödemi, periostal inflamasyon), kemik sintigrafisi (WBS) multifokal lezyonları gösterir.
Ayırıcı Tanı: Osteomiyelit, artrit, Langerhans hücreli histiyositoz, Ewing sarkomu, hipofosfatazi dışlanmalıdır. Biyopsi nadiren gereklidir.

SAPHO Sendromunun Tedavisi:

Standart bir tedavi protokolü yoktur; semptoma yönelik ve multimodal yaklaşımlar uygulanır:

İlk Çizgi: Non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAID’ler, örneğin lornoksikam) ağrı ve inflamasyonu azaltır.
Antibiyotikler: Klindamisin gibi, C. acnes’e karşı 3-8 ay süreyle etkili olabilir.
İmmünomodülatörler: Sulfasalazin, metotreksat, kortikosteroidler (yerel veya sistemik). Biyolojik ajanlar (TNF inhibitörleri, örneğin infliximab) refrakter vakalarda kullanılır.
Bisfosfonatlar: Alendronat gibi, kemik semptomlarını iyileştirir ve çocuklarda ilk seçenek olabilir.
Diğer: Apremilast, tosilizumab (IL-6 inhibitörü) gibi yeni ajanlar umut vericidir. Fizyoterapi, yaşam tarzı değişiklikleri (düşük doz ilaç kullanımı) destekleyicidir.

Prognoz genellikle iyidir; erken tanı ile semptomlar kontrol altına alınabilir, ancak relapslar görülebilir.

Paylaşın

Sandifer Sendromu Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi

0

Sandifer sendromu, gastroözofageal reflü ve bazı vakalarda hiatal herni ile birlikte görülen paroksismal distonik hareket bozukluğudur. Sandifer sendromu, patojenik varyantlar olarak da bilinen genetik mutasyonlardan kaynaklanır.

Haber Merkezi / Genetik mutasyonlar, ebeveynlerin çocuklarına aktarmasıyla kalıtsal olabilir veya hücreler bölünürken rastgele ortaya çıkabilir. Genetik mutasyonlar ayrıca kapılmış virüslerden, güneş ışığına maruz kalmaktan kaynaklanan UV radyasyonu gibi çevresel faktörlerden veya bunların herhangi bir kombinasyonundan da kaynaklanabilir.

Sandifer sendromu, bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen nadir bir hareket bozukluğudur. Gastroözofageal reflü hastalığı (GERD) ile ilişkili olarak ortaya çıkar ve kas spazmları, anormal baş ve boyun hareketleri ile karakterizedir. Bu sendrom, 1964’te Dr. Paul Sandifer tarafından tanımlanmıştır ve genellikle 18-24 aylıkken kendiliğinden düzelir.

Nörolojik bir hastalık değildir; bebeklerin reflüye bağlı acıyı hafifletmek için geliştirdiği bir tepkidir. Epilepsi veya spazm gibi durumlarla karıştırılabilir, ancak erken teşhisle etkili bir şekilde yönetilebilir.

Sandifer Sendromunun Nedenleri:

Sandifer sendromunun tam nedeni bilinmemekle birlikte, ana tetikleyici gastroözofageal reflüdür (mide asidinin yemek borusuna kaçması). Bu durum, yemek borusunun altındaki sfinkter kasının gevşek olmasıyla ilişkilidir. Diğer olası nedenler şunlardır:

Hiatal herni (midenin diyaframdan yukarı kayması).
İnek sütü proteini alerjisi (bazı vakalarda süt ürünleri semptomları tetikleyebilir).
Yemek borusu iltihabı (özofajit).

Sandifer Sendromunun Belirtileri: Belirtiler genellikle beslenme sonrası ortaya çıkar ve 2-3 dakika sürer. Ana semptomlar:

Tortikollis: Başın yana eğilmesi ve çenenin karşı tarafa dönmesi.
Distoni: Anormal kas kasılmaları, sırtın geriye doğru kamburlaşması (opistotonus), boyun ve sırt spazmları.
Diğer belirtiler: Huzursuzluk, kusma, irritabilite, uyku bozuklukları, öksürük, beslenme güçlüğü, kilo alamama, apne (soluksuz kalma).

Bu hareketler epileptik nöbetlere benzerlik gösterse de, EEG ile ayırt edilebilir.

Sandifer Sendromunun Teşhisi:

Teşhis, klinik muayene ve tıbbi öyküye dayanır. Doktorlar şu adımları izler:

Fiziksel muayene: Anormal postürleri gözlemleme.
Reflü testleri: Üst gastrointestinal endoskopi, pH monitörizasyonu veya baryum yutma testi ile GERD doğrulanması.
Ayırıcı tanı: EEG (nöbetleri dışlamak için), MRG veya kan testleri (alerji için).
Challenge testi: İnek sütü alerjisi şüphesinde süt ürünlerini kesip yeniden vererek semptomları gözlemleme.

Erken teşhis önemlidir, çünkü gecikme beslenme sorunlarına yol açabilir.

Sandifer Sendromunun Tedavisi:

Tedavi, altta yatan reflüyü yönetmeye odaklanır ve sendrom genellikle kendiliğinden geçer. Yöntemler:

Yaşam tarzı değişiklikleri: Dik pozisyonda besleme, sık ve küçük porsiyonlar, emzirme sonrası bebekleri dik tutma.
Diyet modifikasyonları: Formülayı değiştirmek, inek sütünden kaçınma (alerji varsa), anti-reflü mama kullanımı.
İlaçlar: Antasitler, proton pompa inhibitörleri (PPI’lar, mide asidini azaltır), prokinetik ajanlar (mide boşalmasını hızlandırır).
Cerrahi: Nadiren, şiddetli hiatal herni için fundoplikasyon ameliyatı.

Semptomlar genellikle 1-2 yaşında azalır ve uzun vadeli komplikasyon bırakmaz. Aileye psikolojik destek verilmesi önerilir.

Sandifer sendromu iyi huylu bir durumdur, ancak semptomlar fark edildiğinde pediatriste danışmak şarttır.

Paylaşın

Sosyal Medya Depresyonda Nasıl Bir Rol Oynuyor?

0

Sosyal medya (Snapchat, Facebook ve TikTok gibi platformlar), günümüzün vazgeçilmez bir davranışı haline gelmiş olsa da, zihin sağlığı üzerindeki etkileri tartışılmaya devam ediyor. 

Haber Merkezi / Araştırmalar, sosyal medyanın depresyonu hem tetikleyebileceğini hem de mevcut semptomları kötüleştirebileceğini gösteriyor.

Özellikle gençler ve ergenler arasında, günlük kullanım süresi arttıkça depresyon riski belirgin şekilde yükseliyor. Ancak bu ilişki tek yönlü değil; depresyonu olan bireyler de sosyal medyaya daha fazla sığınabiliyor.

Olumsuz Etkiler: Neden ve nasıl depresyona katkı sağlıyor?

Sosyal medya, beyindeki ödül sistemini (dopamin salınımı) tetikleyerek bağımlılık yaratıyor, ancak bu süreç uzun vadede anksiyete, yalnızlık ve depresyonu artırıyor. İşte ana mekanizmalar:

Sosyal Karşılaştırma ve Düşük Özgüven: Platformlarda paylaşılan “mükemmel” hayatlar (tatiller, ilişkiler, başarılar), gerçek olmayan bir algı yaratıyor. Bu, kullanıcıları kendilerini yetersiz hissettirerek depresif ruh hali tetikliyor.

Örneğin, Instagram gibi görsel odaklı sitelerde beden imajı sorunları artıyor ve kız çocuklarında depresyon riski yükseliyor. Pittsburgh Üniversitesi’nin bir araştırması, en uzun süre kullanan genç erişkinlerde depresyon riskinin 1,7 kat arttığını bulmuştur.

Yalnızlık ve Sosyal İzolasyon: Online etkileşimler, yüz yüze bağlantıların yerini alıyor. ABD’de yapılan bir ulusal çalışmada, sosyal medya kullanımının genç yetişkinlerde depresyonla pozitif ilişkili olduğu ve izolasyonun ana etken olduğu görülmüştür.

Uyku Bozuklukları ve Zaman Kaybı: Gece geç saatlere kadar kullanım, uyku kalitesini düşürüyor ve ertesi gün depresif semptomları artırıyor. Bir Lancet çalışması, Facebook’u gece kullananlarda depresyon ve mutsuzluk oranının yükseldiğini göstermiştir.

Negatif İçerik ve Duygusal Bulaşma: Algoritmalar, öfke veya felaket haberlerini ön plana çıkarıyor, bu da “sosyal medya efekti” yaratıyor. Bir paylaşımda vurgulandığı gibi, “Aynı şeyleri sürekli izlemek ruhsal sağlığınızı ciddi etkiliyor.”

Depresyon, sosyal ağlarda üç dereceye kadar yayılabiliyor: Arkadaşınızın arkadaşının arkadaşı depresyondaysa, sizin riskiniz yüzde 37 artıyor.

Bağımlılık ve Riskli Davranışlar: Aşırı kullanım (günde 3 saatten fazla), depresyon riskini ikiye katlıyor. Snapchat, Facebook ve TikTok gibi platformlar, semptomları kötüleştirme olasılığını yüzde 39-53 artırıyor.

Türkiye’de yapılan saha araştırmalarında, üniversite öğrencileri arasında sosyal medya bağımlılığı ile depresyon arasında pozitif korelasyon bulunmuştur.

Son 10 yılda depresyon vakaları yüzde 58 artarken, sosyal medya kullanımı paralel yükselmiştir.

Olumlu Etkiler: Sosyal medya her zaman zararlı mı?

Her ne kadar olumsuz yönler baskın olsa da, sosyal medya destekleyici bir rol de oynayabiliyor:

Bağlantı ve Destek: Depresyon yaşayanlar, online topluluklarda yardım arayabiliyor. Bir inceleme, akıl hastaları arasında kullanımın yüzde 70-97 oranında olduğunu ve topluluk katılımını artırdığını göstermiştir.

Farkındalık ve Müdahale: Platformlar, erken teşhis için kullanılabiliyor. HORYZONS gibi dijital programlar, psikoz hastalarında depresyonu azaltmaktadır.

Öneriler: Sağlıklı kullanım için ne yapılabilir?

Depresyonu önlemek veya yönetmek için sosyal medyayı bilinçli kullanmak şart. İşte pratik adımlar:

Zaman Sınırlaması: Günde 30 dakikaya indirin. Pennsylvania Üniversitesi’nin deneyi, 10 dakika/platfrom sınırı koyanlarda yalnızlık ve depresyonun azaldığını göstermiştir.

Bildirimleri Kapatın ve Gece Modu: Uyku öncesi telefonları uzak tutun.

Gerçek Bağlantılara Odaklanın: Online yerine yüz yüze görüşmeleri artırın. Egzersiz, hobi gibi aktiviteleri ön plana çıkarın.

Takip Edin ve Temizleyin: Negatif hesapları takipten çıkarın, motive edici içerikleri takip edin.

Profesyonel Yardım Alın: Semptomlar artarsa (uykusuzluk, motivasyon kaybı), bir uzmana danışın.

Paylaşın

Alkolizmde Genetiğin Rolü

0

Alkolizm, yani alkol kullanım bozukluğu (AUD), oldukça karmaşık bir sağlık sorunudur ve hem genetik hem de çevresel faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkmaktadır.

Haber Merkezi / Genetik faktörler, alkolizme yatkınlığı önemli ölçüde etkiler; araştırmalara göre bireylerin alkolizm geliştirme riskinin yaklaşık yüzde 50’si genetik kökenlidir. Ancak bu, “alkolik geni” gibi tek bir genin sorumlu olduğu anlamına gelmez; risk, birçok genin küçük etkilerinin birikimiyle oluşmaktadır.

Genetik Etki Oranı ve Kalıtım

Kalıtım Oranı: İkiz ve evlat edinme çalışmaları, alkolizmin kalıtım oranını yüzde 40-60 arasında göstermektedir. Örneğin, biyolojik ebeveynleri alkolizm hastası olan evlat edinilmiş çocuklar, evlat edinen ailelerdeki alkol kullanımından bağımsız olarak daha yüksek risk taşımaktadır. Bu, genetik yatkınlığın çevresel faktörlerden ayrı bir rol oynadığını doğrulamaktadır.

Aile Geçmişi: Yakın akrabalarında (özellikle ebeveynlerde) alkolizm öyküsü olan bireylerin AUD geliştirme riski 2-4 kat artmaktadır. Ancak genetik yatkınlık, çevresel etkenler (örneğin çocukluk travması, akran baskısı veya stres) olmadan tek başına yeterli değildir.

Önemli Genler ve Varyantlar

Alkolizmle ilişkili genler, iki ana kategoride incelenir: alkol metabolizmasıyla ilgili olanlar ve beyin ödül sistemini etkileyenler.

Bu genler, alkolün beyindeki etkisini (örneğin dopamin salınımı) değiştirerek riski modüle etmektedir. 2020 yılında yapılan bir genom çapında analizde, 29 genetik varyantın (19’u yeni keşfedilen) problemli içki içme riskini artırdığı bulunmuştur.

Ayrıca, 2023 yılında yayınlanan bir çalışma, nöronal plastisite ve ağrı algısıyla ilgili gen mutasyonlarının AUD ile bağlantısını ortaya koymuştur.

Koruyucu Genetik Etkiler

Genetik sadece risk artırmaz; bazı varyantlar koruyucudur da. Örneğin, ADH1B ve ALDH2 varyantları alkolün hızlı metabolizmasını sağlayarak tüketimi azaltmaktadır. Bu, özellikle Doğu Asya popülasyonlarında alkolizm oranlarının düşük olmasının nedenlerinden biridir.

Çevresel Faktörler ve Gen-Çevre Etkileşimi

Genetik yatkınlık olsa bile, AUD gelişimi için çevresel tetikleyiciler şarttır:

Erken Maruziyet: Ebeveynlerin alkol kullanımı veya çocukluk travması, genetik riski aktive etmektedir.

Psikiyatrik Bozukluklar: Depresyon veya anksiyete gibi durumlar, genetik eğilimi artırmaktadır; alkolizmle ilişkili genler bu bozukluklarla da paylaşılmaktadır.

Kültür ve Erişim: Alkolün kolay erişilebilir olduğu ortamlarda genetik risk daha belirgin hale gelmektedir.

Tedavi ve Önleme İçin İpuçları

Farmakogenetik: Naltrekson gibi ilaçlar, belirli gen varyantlarına (örneğin OPRM1) göre daha etkili olabilir.

Önleme: Aile öyküsü olan bireyler, erken yaşta eğitim ve destekle riski azaltabilir. Çevresel faktörleri yönetmek (stres azaltma, akran seçimi) kritik önemededir.

Destek: Eğer ailede alkolizm öyküsü varsa, genetik testler (henüz rutin değil) veya danışmanlık yardımcı olabilir, ancak AUD tanısı davranışsal değerlendirmeyle yapılmaktadır.

Paylaşın

Pamuk Topu Diyeti Nedir? Riskleri

0

Pamuk Topu Diyeti (Cotton Ball Diet), aşırı kilo verme amacıyla pamuk toplarını meyve suyu, smoothie veya limonata gibi sıvılara batırıp yutmayı içeren tehlikeli bir moda diyetidir.

Haber Merkezi / Bu yöntem, pamuğun mideyi doldurarak tokluk hissi yaratacağı iddiasıyla popüler hale gelmiştir, ancak tamamen sağlıksız ve risklidir.

Uzmanlar, özellikle modeller ve genç kadınlar arasında sosyal medyada yayılan bu diyet hakkında defalarca uyarıda bulunmuşlardır.

Nasıl Uygulanır?

Günlük öğünler yerine 3-5 adet pamuk topu alınır.
Pamuklar portakal suyu, elma suyu veya benzeri sıvılara daldırılır.
Yutulur ve kalori alımını minimuma indirmek için gerçek yemek yenmez.

Bazı varyasyonlarda, yemek öncesi pamuk yutularak iştah bastırılır. Ancak pamuk, sindirilemez bir lif olduğu için vücut tarafından emilmez ve sadece hacim yaratır.

Neden Tehlikeli?

Bu diyet, kısa vadeli kilo kaybı sunsa da (aslında su ve kas kaybı), ciddi sağlık sorunlarına yol açar. İşte başlıca riskleri:

Bağırsak Tıkanıklığı: Pamuk, sindirilemediği için bağırsaklarda birikerek tıkanmaya neden olabilir; cerrahi müdahale gerekebilir.

Malnütrisyon (Yetersiz Beslenme): Kalori ve besin alımı yetersiz kaldığı için, enerji düşüklüğü, halsizlik, saç dökülmesi, cilt kuruluğu ve anemi oluşturabilir.

Yeme Bozuklukları: Anoreksiya nervoza veya bulimiya gibi psikolojik sorunlara zemin hazırlayabilir; kusma ve bağımlılık riski taşıyabilir.

Ölümcül Komplikasyonlar: Böbrek yetmezliği, düşük tansiyon, bağışıklık zayıflaması ve hatta ölümle sonuçlanabilir.

Uzmanlar, bu diyetin “ölüm diyeti” olarak anıldığını ve özellikle ergenlik çağındaki gençlerde yaygınlaştığını belirtiyorlar.

Bu diyeti kesinlikle denemeyin; sağlıklı kilo kaybı için dengeli beslenme, egzersiz ve profesyonel diyetisyen desteği alabilirsiniz.

Eğer yeme bozukluğu belirtileri yaşıyorsanız (aşırı diyet takıntısı, vücut imajı sorunları), bir uzmana danışmalısınız.

Paylaşın

Anhedoni: Haz Duyma Yoksunluğu

0

Anhedoni, haz (zevk) duyma özelliğinin azalması veya yoksunluğudur. Başka bir ifadeyle, herhangi bir nedenden dolayı haz verici aktivitelerden keyif alamama durumu.

Haber Merkezi / Anhedoni, genellikle depresyon, şizofreni, anksiyete bozuklukları veya diğer ruhsal sağlık sorunlarının bir belirtisi olarak ortaya çıkabilir, ancak kendi başına da bir durum olarak değerlendirilebilir. Anhedoninin iki ana türü vardır:

Sosyal Anhedoni: Sosyal etkileşimlerden zevk alamama.
Fiziksel Anhedoni: Yemek, dokunma, cinsellik gibi fiziksel deneyimlerden keyif alamama.

Anhedoninin Nedenleri:

Nörolojik ve Biyolojik Faktörler:

Beyindeki ödül sistemini düzenleyen dopamin ve serotonin gibi nörotransmitterlerdeki dengesizlikler.
Beynin prefrontal korteks veya limbik sistem gibi bölgelerindeki işlev bozuklukları.

Psikiyatrik Bozukluklar:

Majör depresif bozukluk (en yaygın neden).
Şizofreni, bipolar bozukluk, post-travmatik stres bozukluğu (PTSD).
Madde bağımlılığı veya ilaçların yan etkileri.

Çevresel Faktörler:

Kronik stres, travma veya kayıp gibi yaşam olayları.
Sosyal izolasyon veya yalnızlık.

Fiziksel Sağlık Sorunları:

Parkinson hastalığı, demans veya kronik ağrı gibi durumlar.
Bazı ilaçlar (örn. antipsikotikler, antidepresanlar).

Anhedoninin Belirtileri:

Normalde zevkli olan aktivitelere (hobiler, müzik, yemek, sosyal etkinlikler) ilgi kaybı.
Duygusal tepkilerde azalma (örneğin, sevinçli anlarda gülümsememe).
Sosyal çekilme veya yalnızlığa eğilim.
Motivasyon eksikliği veya enerji düşüklüğü.
Cinsel istekte azalma.
Genel bir “hissetmeme” veya “boşluk” hissi.

Anhedoninin Teşhisi:

Klinik Görüşme: Hastanın belirtileri, tıbbi geçmişi ve yaşam olayları hakkında detaylı bilgi alınır.

Psikolojik Değerlendirme: Depresyon, anksiyete veya diğer ruhsal bozuklukların varlığını değerlendirmek için standart ölçekler (örn. Beck Depresyon Envanteri) kullanılabilir.

Anhedoni Ölçekleri: Snaith-Hamilton Zevk Ölçeği (SHAPS) gibi araçlarla anhedoni düzeyi ölçülür.

Tıbbi Testler: Nörolojik sorunlar veya hormonal dengesizlikler gibi fiziksel nedenleri dışlamak için kan testleri veya görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Anhedoninin Tedavisi:

Psikoterapi:

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmek ve zevk almayı yeniden öğrenmek için kullanılır.
Davranışsal Aktivasyon: Bireyin zevkli aktivitelere katılımını teşvik eder.
Kişilerarası Terapi: Sosyal ilişkileri güçlendirmeye odaklanır.

İlaç Tedavisi:

Antidepresanlar (SSRI’lar, SNRI’lar veya MAOI’ler) dopamin ve serotonin seviyelerini düzenlemek için kullanılabilir.
Dopamin agonistleri veya atipik antipsikotikler, özellikle şizofreni ile ilişkili anhedonide denenebilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri:

Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve yeterli uyku, beyin kimyasını olumlu etkileyebilir.
Sosyal bağlantıların güçlendirilmesi ve stres yönetimi teknikleri (meditasyon, yoga).

Nöromodülasyon Teknikleri:

Transkraniyal Manyetik Stimülasyon (TMS) veya Derin Beyin Stimülasyonu gibi yöntemler, ağır vakalarda denenebilir.

Altta Yatan Durumların Tedavisi:

Eğer anhedoni, madde bağımlılığı veya başka bir sağlık sorunundan kaynaklanıyorsa, bu durumlar öncelikle ele alınmalıdır.

Paylaşın

KÜNYE

MESAJ

– Borsa ve Döviz
– Finans
– Enerji
– Otomobil
– Emlak
– Diğer Ekonomi

 

haberkaos.com@gmail.com

Sosyal Medyada Haber Kaos