Algıyı belirleyen, güç ilişkilerini şekillendiren ve yönlendiren, modern dünyanın en etkili aracı medya, doğru kullanıldığında bilgilendirici; kötü kullanıldığında ise manipülatif bir mekanizmaya dönüşebilir.
Haber Merkezi / Toplumun neyi başarı, neyi sıradanlık, neyi değer ya da tehdit olarak gördüğü… Bunların hiçbiri kendiliğinden oluşmuyor. Gündelik hayatımızda “normal” saydığımız çoğu şey, aslında uzun bir medya bombardımanının ardından yerleşiyor.
Haber bülteninden dizilere, reklamlardan sosyal medyaya uzanan geniş yelpaze, yalnızca bilgi vermiyor; aynı zamanda ne düşünmemiz, neye öfkelenmemiz, neyi arzulamamız gerektiğine dair güçlü ipuçları da sunuyor.
Medya önce gündemi belirliyor. Haber olarak sunulan konular, sunulmayanların yanında büyüyor; önem atfediliyor. Toplumun “buna tepki vermesi gerekir” dediği birçok başlık, aslında medya tarafından görünür kılındığı için önem kazanıyor. Görünmeyen ise sanki hiç yokmuş gibi.
Bir başka deyişle: Hangi konuların öne çıkarılacağı, hangi başlıkların sessizce geçiştirileceği, toplumsal beklentilerin yönünü doğrudan etkiliyor.
Diziler, reality programları, YouTube içerikleri… Bunların her biri toplum için hem ideal hem de ulaşılması gereken bir yaşam standardı çiziyor. Başarı ölçüsü olarak sunulan şey çoğu zaman zenginlik, hızlı tüketim ve “popüler görünme” üzerine kurulu. Böylece medya yalnızca haberle değil, kurgu içeriklerle de beklenti yaratıyor:
“İyi bir hayat böyle olmalı.”
“Başarıya giden yol şöyledir.”
“Toplum senden bunu bekliyor.”
Bu durum özellikle gençlerde kimlik oluşturma sürecini doğrudan etkiliyor.
Medyanın gücü yalnızca neyi gösterdiğinde değil, nasıl gösterdiğinde ortaya çıkar. Bir haberin dilindeki ufak bir değişiklik bile toplumsal algıyı yönlendirir. Bir protestocu “eylemci” olarak sunulabilir; aynı kişi başka bir mecrada “vandala yakın bir profil” şeklinde çerçevelenebilir. Böylece aynı olay, farklı duygular uyandırır.
Bu yönlendirme çoğu kez tekrar ederek güçlenir. Sürekli görünen, tekrarlanan ve belirli bir duyguyla paketlenen içerikler zamanla gerçeğin kendisine dönüşür.
Geleneksel medya kadar, artık algoritmaların gücü de belirleyici. Sosyal medya, kullanıcıların ilgisini çeken içerikleri öne çıkararak beklentileri hızla dönüştürüyor. “Herkes böyle yaşıyor” algısı çoğu zaman bir yanılgı olsa da, milyonlarca kişiye görünürlük kazandırarak normları yeniden çiziyor.
Toplum ne yapabilir?
Medya yönlendirebilir, ama sorgulayan bir birey bunu dengeleyebilir. Eleştirel medya okuryazarlığı, bu yüzden her zamankinden daha önemli. Kaynağı kontrol etmek, başlıkla haber metni arasındaki niyeti görmek, görüntülerin duyguyu nasıl şekillendirdiğini fark etmek… Bunlar, bireyin medya etkisinden tamamen kurtulması değil, bilinçli bir şekilde yönetmesi anlamına gelir.
Bugün toplumun beklentileri, yalnızca kültürel birikimin ya da sosyal ilişkilerin ürünü değil. Medya, modern dünyanın en etkili “beklenti üretim merkezi”. Algıyı belirleyen, güç ilişkilerini şekillendiren ve yönlendiren bu araç, doğru kullanıldığında bilgilendirici; kötü kullanıldığında ise manipülatif bir mekanizmaya dönüşebilir.
Bu nedenle medya etkisini analiz etmek yalnızca akademik bir tartışma değil; çağdaş toplumların kendini anlaması için zorunlu bir adım.
