Vergi, teoride herkesin gücü oranında katıldığı bir kamu yükümlülüğü olarak sunulsa da pratikte emekçiler için kaçınılmaz bir yük, sermaye için ise pazarlık konusu hâline gelmiştir.
Haber Merkezi / Dolaylı vergilerle derinleşen bu yapı, verginin sınıfsal gerçekliğini tüm açıklığıyla ortaya koymaktadır.
Vergi, modern devletin en temel gelir kaynağı, aynı zamanda yurttaşlık bağının da en somut göstergelerinden biri olarak kabul edilir. Ancak bu ideal tanım, pratiğe bakıldığında ciddi biçimde sarsılmaktadır. Çünkü bugün vergi, herkesin “gücüne göre” katıldığı adil bir kamu katkısı olmaktan çok, sınıfsal bir yük paylaşımının aracı hâline gelmiştir. Daha açık söylemek gerekirse: Sermaye kaçmakta, emek ise ödemektedir.
Türkiye’de ve dünyada vergi sistemlerinin yapısına bakıldığında bu durum net biçimde görülür. Vergi gelirlerinin önemli bir kısmı dolaylı vergilerden sağlanmaktadır. Katma Değer Vergisi (KDV), Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gibi harcama üzerinden alınan vergiler, gelir düzeyi ne olursa olsun herkesten aynı oranda tahsil edilir. Bu da düşük ve orta gelirli yurttaşlar için gelirlerinin çok daha büyük bir bölümünün vergiye gitmesi anlamına gelir. Yani vergi, emekçinin cebine doğrudan el uzatır.
Buna karşılık sermaye, uzun süredir vergiden kaçmanın değil, vergiden “kaçınmanın” yollarını ustalıkla kullanmaktadır. Vergi cennetleri, teşvikler, istisnalar, muafiyetler ve karmaşık muhasebe teknikleri sayesinde büyük şirketler ve yüksek gelir grupları, fiilen çok daha düşük vergi yüküyle karşı karşıya kalmaktadır. Üstelik bu durum çoğu zaman yasalar çerçevesinde gerçekleşir. Hukuk, burada adaleti değil, gücü izler.
Devletler ise sermayenin bu hareketliliği karşısında çoğu zaman geri adım atar. “Sermaye kaçar” tehdidi, vergi politikalarının görünmez belirleyicisi hâline gelmiştir. Daha düşük kurumlar vergileri, daha cömert teşvik paketleri, daha esnek denetimler bu korkunun ürünüdür. Sermayeyi ülkede tutmak adına verilen her taviz, aslında vergi yükünün emeğin sırtına biraz daha bindirilmesi anlamına gelir.
Bu noktada vergi artık yalnızca ekonomik değil, politik bir mesele hâline gelir. Kimden ne kadar vergi alındığı, devletin hangi sınıfa yaslandığını açıkça gösterir. Emekten alınan vergi artarken sermayeye alan açılıyorsa, ortada tarafsız bir maliye politikası değil, sınıfsal bir tercih vardır.
Vergi adaletinden söz edebilmek için yalnızca oranlara değil, yapıya bakmak gerekir. Dolaylı vergilerin ağırlığı azaltılmadan, servet ve kâr üzerinden alınan vergiler etkin biçimde uygulanmadan, vergi denetimi gerçek anlamda bağımsız ve güçlü hâle getirilmeden bu adaletsizlik giderilemez. Aksi hâlde “herkes vergisini ödüyor” söylemi, gerçeği örten bir masaldan ibaret kalır.
Sonuç olarak, bugünkü vergi sistemi bize şunu söylüyor: Sermaye için vergi bir pazarlık konusu, emek için ise kaçınılmaz bir kaderdir. Eğer bu kader değiştirilmeyecekse, vergi yalnızca devletin kasasını değil, toplumsal eşitsizliği de büyütmeye devam edecektir.
