“Kalıcı” ya da yaygın adıyla “sonsuz kimyasallar” olarak bilinen PFAS türleriyle ilgili endişeler giderek artıyor. Yeni araştırmalar, bu maddelerin çocuklarda kemik yoğunluğunun azalmasıyla bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.
Haber Merkezi / Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), çevrede çok uzun süre bozulmadan kalmaları nedeniyle “sonsuz kimyasallar” olarak adlandırılır. Onlarca yıldır endüstride kullanılan bu maddeler; tekstilden elektroniğe, temizlik ürünlerinden gıda ambalajlarına kadar geniş bir alanda bulunur. Bu yüzden günlük yaşamda maruziyetten tamamen kaçınmak neredeyse imkânsızdır.
ABD ve Kanada’dan araştırmacılar, 218 çocuğun büyüme sürecine ait sağlık verilerini inceledi. Çalışmada kandaki şu PFAS türleri ölçüldü:
Perfloroheksan sülfonik asit (PFHxS)
Perfloroktan sülfonik asit (PFOS)
Perflorooktanoik asit (PFOA)
Perflorononanoik asit (PFNA)
Araştırmacılar, bu kimyasalların seviyelerini çocukların farklı yaşlardaki kemik yoğunluğu ölçümleriyle karşılaştırdı.
Öne Çıkan Bulgular
Yaş faktörü: 12 yaş civarında PFOA maruziyeti ile ön kol kemik yoğunluğunda düşüş arasında anlamlı bir ilişki gözlendi. Diğer PFAS türlerinde ise etki, maruz kalma dönemine göre değişiklik gösterdi. Bu durum, yaşın kritik bir belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Cinsiyet farkı: PFAS ile düşük kemik yoğunluğu arasındaki ilişkinin kız çocuklarında daha güçlü olduğu belirlendi.
Kırık riski: En yüksek ve en düşük PFAS maruziyeti arasındaki farkın, kemik kırığı riskini yaklaşık %30 artırabileceği tahmin ediliyor.
Araştırmacılar, PFAS türlerinin D vitamini metabolizmasını bozabileceğine dair önceki çalışmalara dikkat çekiyor. D vitamini, sağlıklı kemik gelişimi için kritik bir rol oynar. Çocukluk döneminde düşük kemik kütlesi oluşması ise ilerleyen yaşlarda osteoporoz riskini artırabilir.
PFOA, tekstil, elektronik ve temizlik ürünlerinde yaygın kullanımı nedeniyle en sık karşılaşılan PFAS türlerinden biridir. Sağlık riskleri nedeniyle Stockholm Sözleşmesi kapsamında küresel olarak yasaklanmış olsa da çevrede kalıcılığı nedeniyle hâlâ yaygın şekilde tespit edilmektedir.
Günümüzde 10.000’den fazla PFAS türü bulunmasına rağmen yalnızca bir kısmının sağlık etkileri yeterince araştırılmıştır:
PFOA: Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı tarafından olası kanserojen olarak sınıflandırılmıştır.
PFOS: Kanser ve doğum kusurlarıyla ilişkilendirilmiştir.
PFNA: Bazı çalışmalarda biyolojik yaşlanmayı hızlandırabileceği öne sürülmüştür.
Sonuç
Araştırma gözlemsel nitelikte olduğu için kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurulamıyor. Ancak bulgular, PFAS maruziyeti ile çocuklarda kemik sağlığı arasında güçlü bir bağlantı olabileceğini gösteriyor.
Bilim insanları, bu kimyasalların çevreden uzaklaştırılması ve maruziyetin azaltılması için yeni yöntemler geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
