“Enfokrasi rejimi” veya kısaca “enfokrasi”, Güney Koreli-Alman filozof Byung-Chul Han’ın 2021 yılında yayımlanan “Enfokrasi: Dijitalleşme ve Demokrasinin Krizi” adlı kitabında ortaya attığı bir kavramdır.
Haber Merkezi / Bu terim, “enformasyon” (information) ve “bürokrasi” (bureaucracy) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup, günümüzün dijitalleşmiş enformasyon kapitalizmindeki yeni bir yönetim ve tahakküm biçimini tanımlamaktadır.
Han’a göre enfokrasi, endüstriyel kapitalizmin baskı ve zorlama temelli “disiplin rejimi”nden farklı olarak, bireylerin özgürlüğünü sömürerek işlemektedir; bireyler kendilerini özgür hissederken aslında sürekli gözetim ve veri toplama altında tutulurlar.
Temel Özellikleri:
Enformasyon Kapitalizmiyle Bağlantısı: Enfokrasi, dijital teknolojilerin (sosyal medya, algoritmalar, yapay zeka) hakim olduğu bir rejimdir. Burada iktidar, geleneksel baskı yerine bireylerin gönüllü veri paylaşımı ve davranışlarını tahmin etme yoluyla elde edilir. Bireyler “tıklamak, beğenmek ve paylaşmak” gibi eylemlerle özgür olduklarını sanırken, bu veriler profillere dönüştürülerek kontrol edilirler.
Demokrasi Krizi: Dijitalleşme, kamusal alanı parçalar ve “enformasyon bombardımanı” yaratılır. Seçim kampanyaları botlar, troll orduları ve filtre balonları (echo chambers) ile manipüle edilir; bu da demokrasiyi “enfokrasiye” dönüştürür, yani gerçek tartışma yerine veri akışlarının hakim olduğu bir sisteme.
Gözetim ve Özgürlük İllüzyonu: Disiplin rejiminde (örneğin fabrika disiplini) bireyler izole edilip zorlanır; enfokraside ise herkes bir “dijital sürü” üyesi olur. İnsanlar gözetlendiklerinin farkında olmadıkları için rejim ayakta kalır – özgürlük, aslında sömürü aracıdır.
Han’ın kavramı, özellikle 2020’ler sonrası dijitalleşmeyle (büyük veri, AI) ilgili tartışmalarda yankı bulmuştur. Örneğin, sosyal medyada yayılan dezenformasyon veya seçim manipülasyonları, enfokrasinin pratik örnekleridir.
Kitap, neoliberalizmin “psikopolitik” tekniklerini eleştirerek, bireylerin “gönüllü köle” haline geldiğini savunmaktadır.
