Şanlıurfa: Kara Musa Camii

Kara Musa Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Beykapusu Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin altı kitabesi bulunmaktadır. Maalesef camiyi yaptıran ve adını veren “Kara Musa” ismine kitabelerde rastlanamamıştır. Çünkü camiyi her tamir eden zat, yapıya kendi kitabesini yerleştirmiş ve önceki kitabeyi söktürmüştür.

Böylece Urfadaki birçok eski camide olduğu gibi bu camide de eski kitabeler kaybolmuştur. Aslında Kara Musa Camii’ni 1552 tarihinde Kara Musa adında bir zat yaptırmıştır. Caminin batısı pencere altı kitabesinde; 1747 (hicri 1160) tarihinde tamir edildiği yazılı olup tamir edenin adı verilmemiştir.

Son cemaat yeri kitabesinde; caminin tamirini 1671 (hicri 1082)’de Muhammed oğlu Abdurrahman Çelebi’nin yaptırdığı yazılıdır. Cami avlusunun batı kapısı kitabesinde ve minare kaidesi batı kitabesinde; Firuz Bey tarafından 1780 (hicri 1195)’te tamir edildiği yazılıdır.

Caminin avlusunda güney kapı kitabesinde; Hacı Firuz Bey’in Kızıl Camii (Ulu Camii) ve Ağ Camii (Nimetullah Cami)’yi tamir ettirdiği, şehre çeşmeler yaptığı ve son olarak bu camiyi tamir ettirdiği yazılıdır. Tamir tarihi olarak 1780 (hicri 1195) tarihi verilmektedir.

Halkın anlattığına göre cami avlusunda fıskiyeli kocaman bir havuz varmış ve mahallenin çocukları bu havuza girerlermiş. Sonra bu havuz da kaldırılmış. Cami içinde yer alan bir sütun üzerinde bir kitabe parçası vardır. Ters bir şekilde yerleştirilen bu kitabe parçası tek başına bir anlam ifade etmemektedir. Muhtemelen başka bir yapıdan getirilip buraya yerleştirilmiştir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Çarhoğlu Camii

Çarhoğlu Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kamberiye Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Bu caminin eski adı “Ömeriye” ve “Meşarkiye” olarak bilinir. Caminin yapım kitabesi yoktur. Yapının üzerinde sadece bir kitabe mevcuttur. Cami avlusundaki kitabede; Muhammed Çarhoğlu tarafından kapsamlıca onarıldığı yazılıdır. Tarih olarak 1955 (hicri 1375) tarihi verilmiştir. Kitabenin hattı Urfalı Hattat Behçet Efendi tarafından yazılmıştır.

Düzgün kesme taşlardan inşaa edilen Çarhoğlu Camii, mihraba paralel iki sahınlı dikdörtgen bir plana sahiptir. Her sahın üçer çapraz tonozla örtülü olup, tonozlar ortada iki dikdörtgen payeye, yanlarda duvar payeye oturur.

Önde dört payeye oturan üç gözlü son cemaat yerinin her gözü birer çapraz tonozla örtülüdür. Son cemaat yerinin yanlara açılan kemerlerinden doğuda olanı sonradan örülerek pencereye dönüştürülmüş, batı olanı ise camekanla kapatılmıştır.

Taş mihrabın yanınında burmalı çift sütün bulunur. Mihrabın sağ tarafında, önde yuvarlak iki sütuna oturan, üzeri yarım kubbeli, duvardan balkon şeklinde çıkmış minberi bulunur. Silindirik gövdeli tek şerefeli, sade ve süslemesiz minare caminin güney batı köşesindedir.

 

Paylaşın

Şanlıurfa: Nimetullah (Ak) Camii

Nimetullah (Ak) Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, İstiklal Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

1500’lü yıllarda Urfa Sancakbeylerinden Nimetullah Bey tarafından inşa ettirildiği tahmin edilmektedir. Kayıtlara göre cami için; Hacı Nimetullah bin Asker 1721’de, ardından Hacı Haydar Ağa 1755’te vakıfta bulunmuştur.

Camide tarihi belirlenemeyen bir kitabede yapı için: “Bu eski ve harabe bir kilise iken tamir edilerek camiye çevrildi” ifadesi yer alır. Firuz Bey adı geçen bu kitabe, muhtemelen 1779-1781 arasında hazırlanmıştır.

Harim kısmına (ana ibadet mekânı) girişteki kapı Klasik Osmanlı süslemelerini yansıtır. Harim kısmında ana kubbenin yan taraflarına yarım kubbeler eklenmiş, bu şekilde alan genişlemiştir.

Burada amaç daha fazla cemaatin aynı mekânda ibadet etmesini sağlamaktır. Yapıda süsleme olarak; mihrab nişindeki sekizgenlerin oluşturulduğu geometrik süslemeler dikkat çeker.

Silindirik tek şerefeli minare Şanlıurfa’daki en uzun minare olması bakımından önem arz eder. Avluyu çevreleyen medrese odaları 1695 yılında Abbas Ağa tarafından yaptırılmıştır. Avlunun kuzey kısmındaki zeminde bulunan üç mezardan ikisi Nimetullah oğlu Rûz Bey (?-1520) ve Lütfü oğlu Ali Bey (?-1594)’e aittir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Yeni Ömeriye Camii

Yeni Ömeriye Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kurtuluş Mahallesi, Mısır Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

İki kitabesi vardır. Caminin güney dış kapısındaki üç satırlık kitabesine göre yapı Ahmed’in oğlu Ustad Muhammed tarafından 1214 (hicri 610) senesinde tamir edilmiştir. Yapıda ki ikinci kitabe camii avlusunda imam odası üzerinde yer alır. Buna göre; imam odası 1909 (hicri 1327) tarihinde yapılmıştır.

Yapıda inşaa malzemesi olarak düzgün kesme taş kullanılmıştır. Küçük ölçüde kare mekanlı cami, yanlarda duvarlara ortada bir payeye oturan tek çapraz tonozla örtülüdür.  Beş köşeli ve yuvarlak kemerli taş mihrap sade ve süslemesizdir. Taş minber, mihrap duvarına paralel merdivenle çıkan balkon şekilndedir.

 

Paylaşın

Şanlıurfa: Attar Pazarı Camii

Attar Pazarı Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Pınarbaşı Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Pazar Camii olarak bilinen yapı Haşimiye Meydanı’ndadır. Adını çarşı girişinde bulunan Attar Pazarı’ndan almıştır. Oysa yapının asıl ismi Tarihli Camii ve Hoca Ahmed Camii’dir. Yazılı kaynaklarda yapının Urfa’nın eski camilerinden biri olduğu belirtilse de, inşa tarihini veren kitabe tespit edilememiştir.

Mevcut yapıda altı adet kitabe bulunmaktadır. Caminin mimber girişi üzerindeki kitabede hicri 1275 (Miladi 1858) tarihi okunup mimberin camiyi dar ettiği, bu yüzden duvar içinde asılı, bir mimber yapıldığı belirtilmektedir.

Caminin güney tarafındaki penceredeki hicri 1280 (1863) tarihli kitabede hayır sahiplerinin bu pencereyi açtıkları ve açılan bu iki pencere ile cami içinin ferah olduğu belirtilmektedir. Cami içinde doğu duvarı üzerinde bulunan onarım kitabesinde, ebcet hesabı ile Hicri 1376 (1956-1957) tarihi çıkmaktadır.

Caminin eyvanı üzerindeki kitabede; Hicri 1291 (miladi 1874) tarihinde bu eyvanın yeniden tamir edildiği belirtilmektedir. Eyvanın doğusunda yazlık mihrabın üzerindeki kitabede; Ferdizâde Ahmed Efendi’nin bu mihrabı Hicri 1250 (miladi 1834) de yaptırdığı yazılıdır. Attar Pazarı Camii minaresinin ışık pencereleri üzerinde her dört tarafta “Lâilâhe illallah Muhammedün Resulullah” kelime-i tevhidi yazılıdır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Mevlevihane Camii

Mevlevihane Cami; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kurtuluş Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Haşimiye Meydanı’nın doğusunda bulunan yapı, 18. Yüzyılda Urfalı Mevleviler için, Mevlevihane olarak inşa edilmiştir. Tekkelerin kapatılmasından sonra yapı, cami olarak ibadete açılmıştır.

Yapı, Vakıflar Genel Müdürlüğünce restore edilmiştir. Cami kare planlı ve üzeri tek kubbe ile örtülüdür.

Yapının batı cephesine bitişik olan çarşı, daha önce kasaplar çarşısı iken yapılan kamulaştırma çalışmalarından sonra hediyelik eşyaların satıldığı bir çarşıya dönüştürülmüştür.

Paylaşın

Şanlıurfa: Kıbrıs Mescidi

Kıbrıs Mescidi; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Camikebir Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Ellisekiz Meydanı (Hoşgörü Meydanı)’na giden sokağın girişindedir. İnşa kitabesi bulunmayan mescidin adına 1920 (hicri 1339) tarihli bir vakfiyede rastlanmaktadır.

Burada yapı için “Hacı Mihman Mescidi, nam-ı diğer Kıbrıs Mescidi” ifadeleri kullanılmıştır. Buna göre; 1523’e ait kayıtlarda “Mescid-i Hacı Mihman” olarak geçen yapının bu yapı olduğu tahmin edilmektedir.

Yapı Cumhuriyet(1923) sonrası yenilenmiştir. Bu yenileme sırasında son cemaat yeri betonlaşmıştır. Avlunun batısındaki odaların eskiden tekke olarak kullanıldığı söylenilmektedir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Dabakhane Camii

Dabakhane Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Bamyasuyu Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Cami, Hanlar bölgesinde, Kelleçi Çayı civarında yer alır. Batı kapısı kitâbesinde; Sultan 2.Selim zamanında 1568 (hicri 975) tarihinde yaptırılmış olduğu yazılıdır. Yaptıranı belli olmasa da Behram Paşa olduğu tahmin edilmektedir. Yapı mihraba paralel üç kubbe ile örtülüdür.

Giriş kapısı üzerinde mükebbire (avluya imamın sesini duyurmak amacıyla yapılan mimari bölüm) vardır ki bu özelliği ile Urfa camilerindeki tek örnektir.

Kuzeybatıda yer alan minare, süsleme olarak yedi katlıdır. Cami, 1759 (Hicri 1173) Muhammed Bihsevi Ağa, 1603-1617 arasında hüküm süren Sultan 1. Ahmed döneminde Abdullah oğlu Ramazan Ağa, 1887 (hicri 1305)’de ismi belirlenemeyen bir kişi, tarihsiz bir kitabeye göre Hüseyin Namdar oğlu Seyyid Muhammed tarafından onarılmıştır.

Bunların dışında avludaki mezarında kitabesi bulunmaktadır. Mezar kitabesi 4 satır olup ilk 3 satırı tahrip olmuştur. Yalnızca, 1.satırda Behram Paşa ismi okunmaktadır. 4. satırdaki hicri 970 (M 1562) tarihinden yola çıkılarak, Gümrük Hanı’nın da bu tarihlerde yapıldığı göz önüne alınırsa Behram Paşa’nın yapının banisi olması muhtemel görünmektedir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Eski Ömeriye Camii

Eski Ömeriye Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Gümüşkuşak Mahallesi, Alpan Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Cami, Tütüncü Pazarı’ndadır. Yapının, dört kitabesi vardır. Dış kapının üzerindeki kitabesine göre Halife Hz. Ömer’in (r.a) (634–644) hilafeti zamanında yaptırıldığı belirtilmiştir.

Son cemaat yerindeki tamir kitâbesine göre; yapı 1301 (hicri 701) tarihinde Ahmed Hacı Durmuş Siraceddin oğlu Ustad Muhammed Ağa tarafından tamir edilmiştir.

Cami bahçesinde yerde bulunan bir taşın üzerinde bulunan kitabesinde caminin Ali Beğin oğlu Hacı Firuz Beğ tarafından 1772 (hicri 1186)’de tamir ettirdiği belirtilmektedir.

Ömeriye Camii avlusu son cemaat yerinin sağ penceresindeki kitabesine göre; Osmanlı padişahlarından Sultan Reşad’ın (1909-1918) devrinde 1911 (hicri 1330) onarım görmüştür.

Ömeriye Camii iç kapının doğu tarafındaki kitabesinde yine 1330 hicri tarihi okunmaktadır. Kitabe, Urfalı Hattat Behçet Arabi tarafından yazılmıştır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Narıncı Camii

Narıncı Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Göller Mahallesi, Akarbaşı Mevkii’nde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Narıncı Camii’nin inşa tarihi kesin olarak bilinmiyor. Ancak, 1523’ten önce Akkoyunlular döneminde yapılmış olabileceği tahmin ediliyor.

Eyvan duvarı üzerindeki kitabesine göre buradaki harap yapı, Hafız-ı Kur’an Müşir Paşa tarafından, Rakka’ya kaymakam olan Muhammed (Miri) Paşa’nın desteğiyle yıkılır. Ardından cami yeniden yaptırılmıştır.

Kitabeyi Şair Sakıb yazmıştır. Son mısrada tamir tarihi olarak 1839 (hicri 1255) yılı görülmektedir. Çeşitli devirlerde tamir gören cami en son 1996 yılında Şanlıurfa Valiliği tarafından restore edilmiş. Minare ve avlu kapıları da bu restorasyonda yenilenmiş.

Paylaşın