İran’da ‘tesettüre uygun olmayan’ giyimi gerekçesiyle gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybeden Mahsa Amini’nin ölümü sonrası başlayan protestolar devam ederken, Tahran’daki eylemlerde tutuklanan 400 kişiye 10 yıla kadar hapis cezaları verildi.

IHR: Ölen protestocu sayısı 458’e yükseldi

IHR, İran’da güvenlik güçlerinin şiddetle karşılık verdiği protestolarda hayatını kaybeden protestocu sayısının 458’e yükseldiğini duyurdu.

Ülkedeki 31 eyaletten 26’sına dair verilerin yer aldığı IHR raporuna göre, Sistan-Beluçistan’da 128, Kürdistan’da 53, Batı Azerbaycan’da 53, Tahran’da 46, Mazenderan’da 37, Kirmanşah’ta 25, Gilan’da 25, Elborz’da 18, İsfahan’da 14, Huzistan’da 10, Fars’da 8, Rezevi Horasan’da 7, Zencan’da 5, Doğu Azerbaycan’da 4, Merkezi, Kazvin, Hemedan ve Loristan’da üçer, Kohgiluye-Buyer Ahmed, Erdebil, İylam, Buşehr, Hürmüzgan’da ikişer, Simnan, Gülistan ve Kirman’da ise birer gösterici hayatını kaybetti.

Ne olmuştu?

İran’ın Sakız kentinden başkent Tahran’a akrabalarını ziyarete gelen Mahsa Amini erkek kardeşinin kullandığı aracı durduran ahlak polisince gözaltına alınmıştı. Kardeşine, nasihat edilip serbest bırakılacağı söylenerek götürülen genç kadının, gözaltına alındıktan iki saat sonra komaya girdiği ve kaldırıldığı hastanede öldüğü ortaya çıktı.

Devlet televizyonu Amini’nin dövüldüğü iddialarını yalanlayarak, polisin genç kadını “nasihat etmek ve eğitmek” üzere karakola götürdüğünü ve orada kalp krizi geçirdiğini söyledi. Akrabaları, kadının herhangi bir kalp rahatsızlığı olduğunu yalanladı.

Devlet televizyonu bir polis karakolunda Amini olduğu söylenen bir kadının oturduğu koltuktan bir yetkiliyle konuşmak üzere kalktıktan sonra yere düştüğünü gösteren güvenlik kamerası kayıtları yayınladı. Ancak görüntülerden kadının Amini olduğu doğrulanamadı.

Amini’nin dövülerek öldürüldüğü yolunda sosyal medyada yayılan iddialarını reddeden Tahran emniyeti açıklamasında, “Ayrıntılı araştırmalara göre, Amini’nin araca alınması sonrasında ve tutulduğu karakolda fiziksel bir temas olduğunu” reddetti.

Ancak, İran’ın yarı resmi Fars haber ajansı, Mahsa Amini’nin ahlak polisince dövülmesi nedeniyle komaya girdiğini duyurdu.

Şu ana kadar Tahran, Senendec, Kerec, Tebriz, Meşhed, Kiş, Kirman, Yezd, Reşt, Bender Abbas, Abadan, Kirmanşah, Erdebil, İsfahan, Urumiye, Kazvin, Zencan, İlam, Mazenderan, Hemedan başta olmak üzere birçok şehirde gösteriler düzenlendi. Birçok noktada eylemciler ile güvenlik güçleri arasında şiddetli arbede yaşandı.

İraan’da Mahsa Amini protestolarında yaralananlarla ilgilenen doktorlardan biri, “Genital bölgesine isabet eden iki saçma mermiyle yaralanan 20’li yaşlarındaki bir kadını tedavi ettim. 10 saçma mermi de üst bacakların iç kısmına gelmişti” dedi.

Eylemciyi vajinal enfeksiyon riski nedeniyle jinekoloğa yönlendirdiğini belirten doktor, “O benim kızım da olabilirdi” ifadelerini kullandı.

Başkent Tahran’ın 20 kilometre batısında yer alan Kerec şehrindeki bir hastanede çalışan doktor ise, “Kadınların yüzlerine ve genital bölgelerine ateş ediyorlar çünkü aşağılık kompleksleri var. Cinsel komplekslerinden gençlere zarar vererek kurtulmaya çalışıyorlar.” dedi.

İran’da eylemcileri tedavi eden sağlık çalışanları, güvenlik güçlerinin özellikle kadın göstericilerin yüzlerini, göğüslerini ve genital bölgelerini hedef aldığını öne sürdü.

Birleşik Krallık’ın (BK) önde gelen gazetelerinden Guardian’a konuşan ve kimliklerini paylaşmayan sağlık görevlileri, polisin söz konusu saldırıları saçma mermi kullanarak gerçekleştirdiğini söyledi.

Çalışanlar, hastaneye getirilen erkeklerin, kadınlardan farklı olarak genellikle bacaklarında, kalçalarında ve sırtlarında saçma mermisi izleri olduğunu belirtti.

Protestocularla ilgilenen doktorlardan biri şu ifadeleri kullandı: Genital bölgesine isabet eden iki saçma mermiyle yaralanan 20’li yaşlarındaki bir kadını tedavi ettim. 10 saçma mermi de üst bacakların iç kısmına gelmişti.

Eylemciyi vajinal enfeksiyon riski nedeniyle jinekoloğa yönlendirdiğini belirten doktor, “O benim kızım da olabilirdi” ifadelerini kullandı.

Başkent Tahran’ın 20 kilometre batısında yer alan Kerec şehrindeki bir hastanede çalışan doktorsa şunları söyledi: Kadınların yüzlerine ve genital bölgelerine ateş ediyorlar çünkü aşağılık kompleksleri var. Cinsel komplekslerinden gençlere zarar vererek kurtulmaya çalışıyorlar.

Öte yandan sağlık çalışanları, dikkat çekmemek için protestocuları gizli şekilde tedavi etmek durumunda kaldıklarını belirtti.

Tahran’da çalışan bir doktor da yüzüne, başına ve gözlerine saçma mermi isabet eden 25 yaşındaki bir eylemciyi tedavi ettiğini belirterek, “İki gözü de neredeyse kör oldu. İyi durumda değil” dedi.

Haberde, ülkedeki 400’den fazla göz doktorunun, İran Oftalmoloji Topluluğu’nun genel sekreteri Mahmud Cebbarvand’a mektup gönderdiği de belirtildi. Doktorlar, güvenlik güçlerinin protestocuları kasten kör etmeye çalışıyor olabileceğine dikkat çekti.

Mektuba imza atan doktorlardan biri, tedavi ettiği 4 eylemcinin de kısmen ya da tamamen görme yetisini kaybettiğini söyledi.

BK merkezli Af Örgütü’nden Brian Castner, saçma mermilerin av amaçlı tasarlandığına ve polis tarafından kullanılmasının yasadışı olduğuna dikkat çekti. İran Dışişleri Bakanlığı, Guardian’ın iddialarla ilgili yorum talebine yanıt vermedi.

İran’da kadınlara nasıl muamele yapılıyor?

İran, Afganistan’daki Taliban rejimi dışında kamusal alanda başörtüsü takmayı zorlayan tek ülke.

İranlı kadınların eğitime tam erişimi var, ev dışında çalışıyor ve kamu görevlerinde bulunuyorlar. Ancak, başörtüsü takmanın yanı sıra uzun, bol elbiseler de dahil olmak üzere halka açık yerlerde “mütevazı” giyinmeleri gerekiyor. Evli olmayan erkek ve kadınların birbirine yakın durması ve teması yasak.

1979 İslam Devrimi’nden sonraki günlere dayanan kurallar, “devletin her kademesinde yolsuzluk ve rüşvet gibi durumların aleniyet kazandığı ülkede” ahlak polisi tarafından uygulanıyor.

Resmi olarak Rehberlik Devriyesi olarak bilinen bu birimler, halka açık alanlarda geziyor ve hem erkeklerden hem de kadınlardan oluşuyor.

Uygulama, bir noktada ahlak polisini aşırı saldırgan olmakla suçlayan ve nispeten ılımlı olan eski Cumhurbaşkanı Hassan Ruhani döneminde yumuşatıldı. 2017 yılında kadınların kıyafet kurallarını ihlal ettikleri için tutuklanmayacağı sadece uyarılacağı açıklandı.

Ancak geçen yıl seçilen sert görüşlü Reisi yönetiminde, ahlak polisinin ajanları farklı bir uygulamaya geçti.

BM insan hakları ofisi, son aylarda genç kadınların yüzlerine tokat atıldığını, coplarla dövüldüklerini ve polis araçlarına alındıklarını söylüyor.

İran’ın Sakız kentinden başkent Tahran’a akrabalarını ziyarete gelen Mahsa Amini erkek kardeşinin kullandığı aracı durduran ahlak polisince gözaltına alınmıştı. Kardeşine, nasihat edilip serbest bırakılacağı söylenerek götürülen genç kadının, gözaltına alındıktan iki saat sonra komaya girdiği ve kaldırıldığı hastanede öldüğü ortaya çıktı.

Devlet televizyonu Amini’nin dövüldüğü iddialarını yalanlayarak, polisin genç kadını “nasihat etmek ve eğitmek” üzere karakola götürdüğünü ve orada kalp krizi geçirdiğini söyledi. Akrabaları, kadının herhangi bir kalp rahatsızlığı olduğunu yalanladı.

Devlet televizyonu bir polis karakolunda Amini olduğu söylenen bir kadının oturduğu koltuktan bir yetkiliyle konuşmak üzere kalktıktan sonra yere düştüğünü gösteren güvenlik kamerası kayıtları yayınladı. Ancak görüntülerden kadının Amini olduğu doğrulanamadı.

Amini’nin dövülerek öldürüldüğü yolunda sosyal medyada yayılan iddialarını reddeden Tahran emniyeti açıklamasında, “Ayrıntılı araştırmalara göre, Amini’nin araca alınması sonrasında ve tutulduğu karakolda fiziksel bir temas olduğunu” reddetti.

Ancak, İran’ın yarı resmi Fars haber ajansı, Mahsa Amini’nin ahlak polisince dövülmesi nedeniyle komaya girdiğini duyurdu.

Şu ana kadar Tahran, Senendec, Kerec, Tebriz, Meşhed, Kiş, Kirman, Yezd, Reşt, Bender Abbas, Abadan, Kirmanşah, Erdebil, İsfahan, Urumiye, Kazvin, Zencan, İlam, Mazenderan, Hemedan başta olmak üzere birçok şehirde gösteriler düzenlendi. Birçok noktada eylemciler ile güvenlik güçleri arasında şiddetli arbede yaşandı.