Yeni bir araştırma, özellikle menopoz sonrası dönemdeki kadınlar için yüksek HDL kolesterolün her zaman faydalı olmayabileceğine dair önemli soru işaretleri ortaya koyuyor.

Haber Merkezi / Pittsburgh Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu’ndan araştırmacılar, belirli HDL kolesterol türlerinin yaşlı kadınlarda hafıza sorunları ve Alzheimer hastalığı riskiyle ilişkili olabileceğini belirledi.

The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism adlı bilimsel dergide yayımlanan bulgular, HDL kolesterolde miktardan çok “kalite” ve “işlevin” belirleyici olabileceğini ortaya koyuyor.

Araştırma, hormon seviyelerinin önemli ölçüde değiştiği doğal bir süreç olan menopoz dönemindeki kadınlara odaklandı. Menopoz sırasında düşen östrojen seviyeleri; kalp, damar sistemi, metabolizma ve beyin dahil olmak üzere birçok sistemi etkileyebiliyor.

Bilim insanları, kadınların özellikle menopoz sonrası dönemde Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin arttığını uzun süredir biliyor. Ancak bu artışın altında yatan biyolojik mekanizmalar hâlâ netlik kazanmış değil.

Bu yeni çalışmada araştırmacılar, Ulusal Kadın Sağlığı Araştırması’na (SWAN) katılan 503 kadından alınan kan örneklerini inceledi. Uzun soluklu bu araştırma, yaşlanma ve menopozun kadın sağlığı üzerindeki etkilerini yıllar boyunca takip ediyor.

Elde edilen bulgulara göre, yaş ilerledikçe HDL parçacıklarının yapısı değişiyor. HDL, sanıldığı gibi tek tip bir yapı değil; küçük ve büyük olmak üzere farklı parçacıklardan oluşuyor ve bu parçacıklar farklı işlevler üstleniyor.

Araştırma, yaşlı kadınlarda daha büyük HDL parçacıklarının daha yaygın olduğunu ortaya koydu. Ancak bu büyük parçacıkların, küçük HDL türleri kadar etkili çalışmadığı görüldü. Özellikle fosfolipid açısından zengin küçük HDL parçacıklarına sahip kadınların, yaşlandıkça hafıza fonksiyonlarını daha iyi koruduğu belirlendi.

Fosfolipidler, hücre zarlarının yapısını oluşturan ve korunmasına yardımcı olan yağ benzeri maddelerdir. Beyin hücrelerinin sağlıklı iletişim kurabilmesi için kritik öneme sahip olduklarından, hafıza ve bilişsel işlevlerde önemli rol oynarlar.

Çalışmaya katılan kadınlar, 2000–2016 yılları arasında düzenli hafıza testlerine tabi tutuldu. Araştırmacılar, HDL parçacık profilleri ile hafıza performansı arasındaki ilişkiyi karşılaştırdı.

Analizler, daha sağlıklı küçük HDL parçacıklarına sahip kadınların yaş ilerledikçe hafıza testlerinde daha iyi performans gösterdiğini ortaya koydu. Buna karşın, yalnızca yüksek toplam HDL seviyesine sahip olmanın daha iyi beyin sağlığı anlamına gelmediği tespit edildi.

Pittsburgh Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu’ndan baş araştırmacı Prof. Dr. Samar R. El Khoudary, hafıza kaybının Alzheimer hastalığının erken belirtilerinden biri olduğunu vurguladı. Bu nedenle kolesterolün hafıza üzerindeki etkisini anlamanın, gelecekte demans riskini öngörme ve azaltma açısından önemli olabileceğini ifade etti.

Yaşam Tarzı HDL Kalitesini Etkileyebilir

Araştırma, HDL’nin yalnızca sayısal değerinin değil, işlevsel kalitesinin de kritik olduğunu ortaya koyuyor. Ancak bilim insanları, olumlu bir noktaya da dikkat çekiyor: HDL kalitesi yaşam tarzı ile değiştirilebilir.

Dr. El Khoudary ve ekibinin önceki çalışmaları, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının HDL’nin işlevini iyileştirebileceğini gösteriyor. Bu nedenle bireylerin günlük seçimleri hem kalp hem de beyin sağlığını etkileyebiliyor.

Araştırmacılar, Amerikan Kalp Derneği’nin “Hayatın Temel 8 Kuralı”na uyulmasını öneriyor:

Fiziksel olarak aktif kalmak
Sağlıklı beslenmek
İdeal kiloyu korumak
Yeterli ve kaliteli uyumak
Kan basıncını kontrol altında tutmak
Kan şekerini yönetmek
Tütün ürünlerinden uzak durmak
Sağlıklı kolesterol seviyelerini korumak

Egzersizin HDL parçacıklarının işlevini doğrudan iyileştirebildiği, bu nedenle hem kalp hem de beyin sağlığı için kritik bir rol oynadığı belirtiliyor.

Dr. El Khoudary, sağlıklı alışkanlıkların yalnızca menopoz sonrası dönemde değil, 40’lı yaşlardan itibaren benimsenmesi gerektiğini vurguluyor. Erken dönemde atılan adımların, ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek hafıza sorunları riskini azaltabileceği düşünülüyor.

Pennsylvania Üniversitesi, UCLA ve Michigan Üniversitesi gibi saygın kurumların katkı sunduğu bu çalışma, menopoz, kolesterol ve beyin sağlığı arasındaki karmaşık ilişkiye ışık tutmayı amaçlıyor.

Uzmanlara göre Alzheimer hastalığı; hormonlar, metabolizma, damar sağlığı ve yaşam tarzı gibi birçok faktörün birleşimiyle ortaya çıkıyor. Bu yeni bulgular ise basit kolesterol ölçümlerinin her zaman tüm tabloyu yansıtmadığını, aynı HDL seviyesine sahip iki kişinin risk profilinin parçacık yapısına bağlı olarak farklılık gösterebileceğini ortaya koyuyor.