Vergi cennetleri, düşük veya sıfır vergi oranları, gizli finansal işlemler, bankacılık gizliliği ve düzenleyici esneklik sunan ülkeler veya bölgelerdir (örneğin, Cayman Adaları, Bermuda, İsviçre, Singapur).
Kurtuluş Aladağ / Şirketler ve bireyler, vergi yüklerini azaltmak, varlıklarını gizlemek veya sermaye akışlarını optimize etmek için bu bölgeleri kullanmaktadır.
Finansal entegrasyon ise, küresel finansal piyasaların birbirine bağlanması ve sermaye akışlarının serbestleşmesidir.
Vergi cennetleri, düşük vergiler ve esnek düzenlemelerle uluslararası sermaye akışlarını çekmektedir. Çok uluslu şirketler, karlarını bu bölgelere yönlendirerek vergi optimizasyonu yapmaktadır.
Vergi cennetleri, offshore finans merkezleri olarak küresel bankacılık ve yatırım işlemlerinde bir köprü görevi görmektedir. Örneğin, hedge fonları veya özel sermaye fonları sıklıkla bu bölgelerde kurulmaktadır.
Finansal entegrasyon, vergi cennetlerinin kullanımını artırırken, bu durum vergi kaçakçılığı, kara para aklama ve finansal şeffaflık eksikliği gibi sorunları da beraberinde getirmektedir.
Vergi cennetleri, sermayenin daha düşük maliyetle hareket etmesini sağlayarak küresel yatırımları teşvik edebilir, düşük vergi oranları, bazı ülkeleri yatırımcılar için cazip hale getirebilir ve ekonomik büyümeyi destekleyebilir.
Vergi cennetleri, yüksek vergi yükü olan ülkelerin gelir kaybına uğramasına neden olmaktadır. OECD tahminlerine göre, vergi cennetleri nedeniyle yıllık küresel vergi kaybı yüz milyarlarca doları bulabilir.
Zengin bireyler ve şirketler vergi cennetlerinde vergi avantajlarından faydalanırken, sıradan vatandaşlar daha yüksek vergi yüküyle karşı karşıya kalmaktadır.
Finansal entegrasyon, vergi cennetlerinin denetlenmesini zorlaştırmakta ve uluslararası düzenlemeler (örneğin, OECD’nin BEPS projesi) bu sorunu çözmek için mücadele etmektedir.
OECD, G20 ve AB, vergi cennetleriyle mücadele için otomatik bilgi paylaşımı (CRS) ve şeffaflık düzenlemeleri gibi adımlar atmaktadır. 2025 itibarıyla, bu çabalar vergi cennetlerinin cazibesini bir miktar azaltsa da tamamen ortadan kaldırmamıştır.
Teknoloji şirketlerinin vergi cennetlerini yoğun bir şekilde kullanması, dijital vergiler ve küresel asgari kurumlar vergisi gibi yeni düzenlemeleri gündeme getirmiştir.
Kara Para Aklama
Kara para aklama, yasa dışı yollarla elde edilen gelirlerin (örneğin, uyuşturucu ticareti, yolsuzluk, insan kaçakçılığı) yasal gibi gösterilmesi sürecidir.
Vergi cennetleri ve finansal entegrasyon bağlamında, kara para aklama küresel finans sisteminde ciddi bir sorun olarak öne çıkmaktadır.
Kara para aklama genellikle üç aşamada gerçekleşmektedir:
Yerleştirme: Yasa dışı para, finansal sisteme sokulmaktadır (örneğin, banka hesaplarına küçük miktarlarda yatırımlar veya nakit yoğun işletmeler aracılığıyla).
Katmanlama: Paranın kaynağı gizlenmektedir. Bu, karmaşık finansal işlemler, offshore hesaplar veya vergi cennetlerindeki şirketler aracılığıyla yapılmaktadır.
Entegrasyon: Temizlenmiş para, yasal bir kaynaktan geliyormuş gibi ekonomiye geri dönmektedir (örneğin, gayrimenkul alımı veya yatırım).
Vergi cennetleri, bankacılık gizliliği ve anonim şirket yapıları sunarak kara para aklamayı kolaylaştırmaktadır (örneğin, Panama, Britanya Virjin Adaları).
Zayıf düzenlemeler ve denetim, paranın izini sürmeyi zorlaştırırken, finansal entegrasyon, paranın sınır ötesi hareketini hızlandırır ve vergi cennetlerini bu süreçte bir merkez haline getirmektedir.
Birleşmiş Milletler’e göre, küresel GSYİH’nin yüzde 2-5’i (yılda yaklaşık 800 milyar – 2 trilyon dolar) kara para aklama yoluyla hareket etmektedir.
Vergi cennetleri, bu işlemlerin önemli bir kısmını barındırmaktadır. Örneğin, 2016 Panama Belgeleri, offshore şirketlerin kara para aklamada nasıl kullanıldığını ortaya koymuştur.
Finansal Eylem Görev Gücü (FATF), kara para aklamayla mücadele için standartlar belirlemektedir. Ülkeler, şüpheli işlemleri bildirmek ve müşteri tanıma (KYC) kurallarını uygulamak zorundadır.
OECD’nin Ortak Raporlama Standardı (CRS), finansal hesap bilgilerinin ülkeler arasında paylaşılmasını sağlamaktadır.
Vergi cennetleri, FATF’nin gri veya kara listelerine alınarak uluslararası baskıya maruz kalmaktadır.
