İlk Kurşun Tepesi; Balıkesir’in Ayvalık İlçesi, Fethiye Mahallesi, Dalgakıran Mehmet Ağa Caddesi üzerinde yer almaktadır.
Şehir içi ulaşım araçaları ile ulaşım sağlanabilmektedir.
Önceki kuşağın “İlyas Peygamber” dediği tepe, kentin hakim noktasıdır. Cumhuriyet Döneminde, düşmana atılan “İlk Asker Kurşunu Anısına” “İlk Kurşun Tepesi” adı verilmiştir. İlk Kurşun Tepesi de mutlaka çıkılması gereken bir yerdir.
Arkeoloji Müzesi; Balıkesir’in Bandırma İlçesi, Paşakent Mahallesi, Ziraat Bahçesi Mevkii’nde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım sağlanabilmektedir.
Kyzikos antik kenti ve Daskyleion ören yeri buluntularının sergilenmesi amacıyla Bandırma Müze Yaptırma ve Yaşatma Derneği tarafından kurulan ve Kültür Bakanlığı’ na devredilerek yeniden inşa edilen müzede iki teşhir salonu, bir laboratuar, kütüphane ve konferans salonu bulunmaktadır.
Kataloğun hazırlandığı tarihte ziyarete açılmamış olan müzede, Daskyleion’ a özgü Anadolu Pers sanatının özelliklerini taşıyan antemionlu ve frig yazıtlı mezar stelleri, kazılarda çıkarılan Pers etkili pişmiş toprak kaplar ile Kyzikos antik kendinden ve civardan elde edilen mezar stelleri sergilenecektir.
Hayrettin Paşa Camii; Balıkesir’in Ayvalık İlçesi, Hayrettin Paşa Mahallesi, Gazi İlköğretim Okulunun Avlusunda yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım sağlanabilmektedir.
Eski bir kilise olan cami 1850 yılında inşa edilmiştir. Ayvalık’ ın ilk kiliselerden biridir. Cumhuriyet Döneminde camiye çevrilerek Hayrettin Paşa Camisi ismini almıştır. Panayia ismi Ortodoksların Meryem’ e verdikleri bir isimdir. Zamanında dini nitelikte eğitim veren okulların kilisesidir. Düz bir zemin üzerine inşa edilmiş olan kilisenin genel toplam alanı 4000 metrekare, kilise binasının alanı ise 700 metrekaredir. Kentin en büyük taban alanına sahip kilisesidir. Kilisenin yüksekliği 18 metre, minaresinin yüksekliği ise 32 metredir.
Zamanında bahçe içerisinde kilise papaz evleri ve iki eğitim binası yer almaktaydı. Günümüzde kilise cami olarak kullanılırken eğitim binaları ise ilköğretim okulu olarak kullanılmaktadır.9. yy’ ın ikinci yarısında yapılmış olan kilise daha sonra camiye çevrilmiştir. Kilise üç nefli ve üç apsislidir. Kubbesiz olarak inşa edilmiş bazilika şeklindeki kilise, dikdörtgen planlı uzun bir yapıdır. Kilisenin batı ve doğu cepheleri diğer cephelere nazaran daha geniştir. Kilisenin boyu 25.25 eni ise 15.80 metredir. Kilisede naos üç neflidir ve Orta nef daha geniştir. Nefler üç apsisle son bulunmaktadır. Ana apsis doğu cephesinde dışa yuvarlak çıkıntı yaparken yan apsislere göre daha büyüktür.
Kilisenin ana mekânı yedişer taşıyıcı sütunla üç nefe ayrılmıştır. Sütun başlıkları kompozit düzendedir. Sütunların dışında yer alan on iki adet pano üzerinde yer alan dinsel resimler, kilisenin camiye çevrilmesi sonucu kapatılarak boyanmıştır. Orta nefin üzeri beşik, narteks ve yan nefler ise çapraz tonozla örtülüdür. Apsisler ise dışta yarım konik çatı, içte ise yarım kubbedir. Nartekse kilisenin doğusundan altı basamakla, avludan ise beş basamakla ulaşılmaktadır. Güney yönündeki basamaklar ise yapı camiye çevrildikten sonra iptal edilerek caminin minaresi eklenmiştir.
Narteksin üzeri düz ahşap tavandır. Narteks; kilisenin batısında sekiz, kuzey ve güney yönlerinde ise yedişer sütunla U şeklini oluşturmaktadır. Galeri iki katlı olan narteksin üst katta yer almakta ve kilisenin kuzeydoğusundaki merdivenlerle çıkılmaktadır. Kilise duvarları, düzgün kesme taştan yığma tekniği ile inşa edilmiştir. Merdivenler, pencere kemerleri ve söveleri de geleneksel sarımsak taşıdır. Kapı ve pencere parmaklıkları demirdendir. Kilise camiye çevrildiği için günümüzde ikonostasis duvarı yoktur. Camiye çevrilmeden önce Hıristiyanlığa ait dinsel konularla ilgili ikonaların yer aldığı panolar kilise camiye çevrildikten sonra ikonaların üzeri önce ince sıvayla daha sonra ise boya ile kapatılmıştır. Ayrıca mihrap eklenmiştir. Hayrettin Paşa Camisi ibadete açıktır.
Hisarköy Ören Yeri; Balıkesir’in Bigadiç İlçesi, Hisarköy Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım sağlanabilmektedir.
Hisarköy’ ün etrafı antik kalıntılarla kaplıdır. Köy içinde Tonozlu köprü ve tüneller, postamentler, tiyatro ve yazılar dikkate alındığında buranın, Roma devrinde mühim bir kaplıca merkezi olduğuna işaret eder. Yıllarca yabancı arkeologların ilgisini çeken ve araştırmalarına konu olan Hisarköy hakkında en kapsamlı çalışmayı 1979 yılında Alman arkeolog Elmar Schwerthein yapmıştır.
Roma dönemine ait bir çok kalıntının bulunduğu Hisarköy, ülkemizin vitrine edilmemiş ilginç turistik yerlerindendir. Balıkesir ilinin Bigadiç ilçesine bağlı Hisarköy’ de bulunan bu kaplıca suyunun en önemli özelliği termomineralli su olması ve selenyum ihtiva etmesidir. 98°C’de çıkan jeotermal su sayesinde Bigadiç ilçesinin merkezi ısıtma sistemi 2005 yılında faaliyete geçmiştir. Hisar veya Asar, kelime olarak Arapça kökenli birer kelime olup anlamı ‘eserler veya kale’ manasındadır.
Kaynak suları, fluorürlü sodyum ve bikarbonat içeren bileşime sahiptir. Kadın hastalıkları başta olmak üzere, romatizmal hastalıklar , kronik bel ağrısı, inme, nevraljiler, ortopedik ameliyat ve kırıklar sonrası dönem, banyo uygulamalarında cilt üzerinde de olumlu etkiler göstermektedir. Astım, kronik bronşit, alerjik üst solunum yolları hastalıkları gibi durumlarda ekspektoran ve spazmolitik etkileri nedeniyle kullanımı mümkündür.
Alaca Mescit Camii; Balıkesir’in Karesi İlçesi, Yıldırım Mahallesi, Yaymacılar Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım sağlanabilmektedir.
Kitabesi günümüze ulaşamadığından yapım tarihi ve banisi belli değildir. Son onarımını 1911’de geçirmiştir. Tarihi yönden önemli olan camide Balıkesir’deki Kuvay-i Milliye Hareketi’nin ilk kararları alınmıştır (1919).
Taksiyarhis Anıt Müzesi; Balıkesir’in İsmet Paşa Mahallesi, Mareşal Fevzi Çakmak Caddesi üzerindedir. Şehir içi ulaşım araçları ile ulaşım sağlanabilmektedir.
Ayvalık’ın ilk kilisesidir. 16.y.y. sonu ile 17.y.y. başında bir Rum yerleşmesi olan Ayvalık bu kilisenin birinci dönem yapısının çevresinde gelişmiştir, Ayvalık’ın gelişimi ile birlikte kilise de 1753 yılında büyütülmüş ve 1844 yılında yeniden inşa edilmiştir.
Kurtuluş savaşından sonra tekel deposu olarak kullanılmış, 2012 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restorasyonu tamamlanmıştır. 2013 yılında Balıkesir Kuvayi Milliye Müzesi Müdürlüğüne bağlı birim olarak hizmete açılmıştır.
Kuvayi Milliye Müzesi; Balıkesir’in Karesi İlçesi, Hisariçi Mahalle, Anafartalar Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Millî Mücadele yıllarında karargâh olarak kullanılan bina, 1947-1988 yılları arasında belediye binası olarak hizmet vermiştir. 1987 yılında Müze Müdürlüğü’nün kurulmasından sonra yenileme çalışmalarına hız verilmiş ve eser toplama çalışmaları bitirildikten sonra bina Balıkesir Kuvayi Milliye Müzesi olarak 6 Eylül 1996 tarihinde hizmete açılmıştır.
İki kattan oluşan Kuva-yi Milliye Müzesi’nin 120 metrekarelik zemin katında Balıkesir’de Kuva-yi Milliye’nin kurulmasına öncülük etmiş 41 kişinin aldıkları yazılı kararlar, kongrenin kararları, bu kahramanların kişisel eşyaları, fotoğrafları ile Mustafa Kemal Atatürk ile eşi Latife Hanım’ın balmumu heykelleri sergilenmektedir. Müzenin ikinci katında ise Balıkesir ilinde ortaya çıkan arkeolojik ve etnografik eserlere yer verilmektedir.
Haydar Çavuş Camii; Balıkesir’in Bandırma İlçesi, Haydar Çavuş Mahalle sınırları içerisinde yer almaktadır.
Camiye, şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Tek kubbeli kare planlı sade bir yapı olan camiyi, 19. yy. başlarında Haydar Çavuş yaptırmıştır. 1873 yılında yanan cami, neo- klasik anlayışta yeniden yapılmıştır.
Kirazlı Manastırı; Balıkesir’in Erdek İlçesi, Yukarıyapıcı ile Ballıpınar (Kocaburgaz) köyleri arasında yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Antik dönemde Didumus Dağı olarak bilinen dağın eteğinde manastır, kilise ve yapı gruplarından oluşan bir komplekstir. Duvar tekniğine göre; 19.yy’ da (1800’lü yıllar) Rumların kullandığı bir dini anıt yapı olduğu anlaşılmaktadır.
Mevcut temellerden ve duvar kalıntılarından bodrum üzerine 2 katlı olduğu görülmektedir. Bugün mevcut olan kilisenin, güney duvarı ile absis duvarının bir kısmı ayakta ve yüzeyde bulunmaktadır. Ormanlı Köyü Manastır Kalıntısı, Ballıpınar Köyü Kilise Kalıntısı, Karşıyaka Beldesi Kilise Kalıntıları da bulunmaktadır.
Aya Nikola Kilisesi; Balıkesir’in Ayvalık İlçesi, Namık Kemal Mahallesi, Şeref Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.
Kilise, Alibey (Cunda) Adası Rum Ortodoks (Moschonese) cemaati tarafından, 1873 yılında, eski temelleri üzerine Anakent (Metropol) Kilisesi olarak inşa edilmiştir. Bu yıllarda, Ada’nın çoğunluğu Rum olan nüfusu 8.000-10.000 civarındaydı. Kilise, ‘Taksiyarhis’e, yani Koruyucu Baş Melekler Cebrail ve Mikhail’e atfedilmiştir. Halen Ada’nın en önemli anıt yapısını teşkil etmektedir.
Tek kubbeli, bazilika tipinde, dikdörtgen planlı yapı, döneminde yaygın olarak kullanılan Neo Klasik mimari üslubundadır. Cephesini süsleyen üçgen alınlık, sarımsak taşından yapılmış arşitravı taşıyan ion başlıklı iki sütün ve iki pilaster, kemerli pencereler, bu üslubu yansıtan özelliklerdir. İki çan kulesinden sadece biri ayakta kalmıştır. Yığma tekniği ile örülmüş duvarlar ve sövelerde, yörenin ünlü taş ocaklarından çıkarılan sarımsak taşı kullanılmıştır. Dört taşıyıcı sütün, naosu kuzey ve güney olmak üzere iki nefe ayırır.
Taşıyıcı sütunlar tuğladan yapılmış, kireç harçlı sıva ve alçı ile kaplanmıştır. Batıda narteks bölümü yer almaktadır. Doğuda ise iki nef ve bema, geç Bizans döneminin kilise mimarisini andıran dışarıya taşkın üç apsis ile bitirilmiştir. Bemanın apsisi daha büyük, yan apsisler daha küçüktür. Nefler ve bema, tonozlarla örtülmüştür ve üç yarım kubbe ile bitirilmiştir. Galeri, kadınlar bölümü (Gynaikeion) olarak yapılmıştır. İç mekan, kireç harçlı sıva ve alçı ile kaplanmış, dini figür tasvirleri, bitkisel ve geometrik motiflerle bezenmiştir.
1927-1928 yıllarında, kilise binası, minaresiz bir camiye çevrilmiştir. Bu sırada ikonostas sökülmüş ve tasvirlerin üstü boyanmıştır. 1944 depreminde hasar gören bina terk edilmiştir. Zaman aşımına ve insan tahribatına uğrayan anıtsal bina, bakımsız kalmış ve yıpranmıştır. 1976 yılında Ayvalık ve çevresindeki 17.900 hektarlık alan, doğal ve tarihi sit alanı ilan edilmiştir. 28.10.1989 -1795 sayılı karar ile Taksiyarhis Kilisesi, Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından tescil edilmiştir. 02.05.2011 tarihli Vakıflar Meclisi kararı ile Rahmi M. Koç Müzecilik ve Kültür Vakfı’na tahsis edilen kilise binasının restorasyonu uzman mimar ve restoratörler tarafından yapılmıştır.
