Şanlıurfa: Çakeri Camii

Çakeri Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Türkmeydanı Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Beş kitabesi bulunan bir camidir. “Cakeri” köle demektir. Halil ür-Rahman Gölü’nden çıkan su, buraya kadar yeraltından gelmektedir. Bu su, eskiden şehrin bitiminde yer alan bahçelere kadar akardı. Gelen su bu arada Çakeri Camiinin mihrabı altından geçerdi.

Ancak günümüzde gelişen yapılaşmaya binaen bu manzarayı görmek mümkün değildir. Son cemaat yerinin sağ köşesindeki kitabede; caminin tamiratının Muhammed oğlu Hacı Ali’nin yardımı ile yapıldığı yazılıdır. Burada verilen tarih 1524 (hicri 930)’tür.

Caminin avlu kapısı kitabesinde; İslam Peygamberi Hz.Muhamed(s.a.) soyundan gelen Seyyid Şeyh Muhammed’in bu camiyi onarttığı yazılmıştır. Ardından Sultan 4.Murad Han (1623-1640) devrinde 1635’te (hicri 1044) Ayaşoğlu Hacı Hüseyin tarafından, yenilendiği belirtilmiştir.

Kitabede ayrıca Mehdi oğlu Hacı İbrahim adında bir yapı ustasından bahsedilmektedir. Çakeri Camii’nin iç kapısı üzerindeki kitabede Ayaş oğlu Hacı Hüseyin’e dua edilmekte ve aynı tarih verilmektedir.

Caminin abdest alma yerinde bulunan sütunun üzerinde tahrip olmuş bir kitabe vardır. Burada abdest alma yerinin yapıldığından bahsedilmekte ise de tarih ve kişi adı okunamamıştır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Hacı Lütfullah Camii

Hacı Lütfullah Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Bamyasuyu Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Cami, Harran Kapısı’nın karşısındadır. İki kitabesi vardır. İç kapısı kitabesinde Mustafa oğlu Hacı Abdurrahman Efendi’nin yapıyı tamir ettirdiği yazılıdır. Tamirat 1720 (hicri 1133) ’de tamamlanmıştır.

Kapı girişinin yan tarafında bulunan kitabede; “Hay ve Baki olan Allah’a hamd olsun bu tamamlandı. Yarab bu ev sahibini mutlu kıl. Kendisini cennete ulaştır, cehennemden uzaklaştır” yazılıdır.

Kitabeye göre yapı, 1853 (hicri 1270) yılında yapılmıştır. Mustafa Karakaş(Şanlıurfa ve İlçelerinde Kitabeler)’a göre bu kitabe cami kitabesi olmayıp bir otel kitabesidir. Yıldız Meydanındaki hamam ve civarı yıktırıldığı zaman söz konusu otel de yıkılmış ve kitabesi bu camiye yerleştirilmiştir.

İnşa malzemesi olarak düzgün kesme taş kullanılmıştır. Yapı, ortada büyük bir kubbe, yanlarda birer çapraz tonozla enine dikdörtgen planlıdır. Kesme taş mihrabın köşe sütunçelerinin başlığına ve kavsarasına basit taş süslemeler işlenmiştir.

Balkon tarz minbere yan taraftaki pencere içerisinden merdivenle çıkılmaktadır. Avlunun kuzey kenarı ortasındaki minare, 30-40 yıl önce betonarme olarak yapılmıştır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Hayrullah Camii

Hayrullah Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Bahçelievler Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin iki kitabesi vardır. Dış kapı kitabesinde Abdurrahman Beşe(Paşa) oğlu Hacı Ali tarafından minare ve kapının tamir edildiği yazılıdır.

Buradaki tarih 1764 (hicri 1178)’dir. Mimber üzerindeki kitabesinde ise mimberin tamirinden bahsedilmektedir. Ancak tamiri yaptıranın adı belirtilmemiştir. Tamir tarihi olarak 1797 (hicri 1212) verilmiştir.

Mihrap boyunca uzanan enine dikdörtgen mekanın tek çapraz tonozla örtülü olduğu bir plana sahiptir. İnşaa malzemesi olarak kesme taş kullanılmıştır. Mihrap nişi beş köşelidir.

Balkon şeklindeki minber ve merdiveni betonarme olup son yıllarda yapılmıştır. Son cemaat yeri yoktur. Caminin kuzeydoğu köşesindeki silindirik gövdeli minaresi, düzgün kesme taştan yapılmıştır.

Paylaşın

Şanlıurfa: Behramlar Camii

Behramlar Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kamberiye Mahallesi, Gümüş Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

İki kapısı vardır. Batı tarafındaki dış kapı üzerinde iki kitabe bulunmaktadır. Üstteki kitabede; caminin 1585 (hicri 993) yılında Abdullah’ın oğlu Hacı Ali’nin oğlu Hacı Muhammed tarafından tamir edildiği yazılıdır.

Alttaki kitabede “Mescidler Allah’a mahsustur, Allah ile beraber bir başkasına dua etmeyin.” yazısı ve onun altında dua satırı bulunmaktadır.

Düzgün kesme taşlardan inşaa edilmiş enine dikdörtgen planlı tek sahınlı caminin üzeri doğuda çapraz, batıda karışık bir tonoz sistemi ile örtülüdür. Yonca kemerli mihrap, mukarnas kavsaralı ve köşe sütunçeli olup süslemesizdir.

Minber balkon şeklindedir. Üç gözlü son cemaat yeri, önde iki payeye, yanlarda duvarlara oturan üç çapraz tonozla örtülüdür. Cami son yıllarda esaslı bir onarım geçirmiştir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Arabi Camii

Arabi Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Şair Nabi Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Bu camiye “Eski Arabi Camii” de denmektedir. Caminin minare kaidesindeki kitabesinde Muhammed Fazili Efendinin bu camiyi 1743 (hicri 1156) tarihinde yaptırdığı yazılıdır.

Kayıtlara göre; cami Alihan Mescidi diye bilinen bir mescidin yerine inşa edilmiştir. Minaresi Urfadaki tek örnektir. Caminin iç kapısı üzerindeki kitabesinde aynı tarihte Muhammed Fazili Efendi’nin camiye vakıf yaptırdığı yazılıdır.

Düzgün kesme taştan inşaa edilen caminin esası, orta kubbenin yanlara doğru tonozlarla genişlediği enine dikdörtgen plana sahip iken 1953 yılındaki onarım sırasında örtü sistemi tamamen yıkılarak betonarme tabliye ile örtülmüştür.

Taş mihrap süslemesizdir. Minber, duvar içerisinden merdivenle çıkılan balkon şeklindedir. Kuzeybatı köşedeki silindirik gövdeli iki şerefeli minarenin birinci şerefesi ince sütunlar üzerine oturan sivri kemerlerle çevrelenmiştir.

Üzeri kapalı olan bu şerefe kışın yağmurdan, yazın güneşten korunmak, bunun üzerindeki ikinci şerefe ise açık olup yağışsız ve güneşsiz havalarda kullanılmak üzere yapılmıştır. Küllah kısmı küçük bir taş kubbe ile örtülü olan bu minare şekli Şanlıurfa’da tek örnektir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Sultanbey Camii

Sultanbey Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Tepe Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Bir kitabesi vardır. Camiin giriş kapısı üzerindeki kitabesinde; Sultan Bey Mescidi’nin Sultan III. Murad (1574–1595) devrinde 1587 (hicri 995) yılında, Emir Sultan Ahmed Bey tarafından yaptırıldığı yazılıdır.

Bu zatın kabri de caminin altındadır. Mahmut Karakaş (Şanlıurfa ve İlçelerinde Kitabeler/Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları)’a göre aynı semtte bulunan Sultan Hamamı Emir Sultan Ahmed tarafından yaptırılmış olabilir.

Paylaşın

Şanlıurfa: İmam Sekkaki Camii

İmam Sekkaki Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Bamyasuyu Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin inşa kitabesi yoktur. 1523 tarihli kayıtlarda “Mescid-i Bıçakçı” olarak geçmektedir. Osmanlı dönemi yapısı olan cami, enine dikdörtgen bir ana mekâna sahip olup bu mekân yanlardan birer beşik tonozla genişletilmiştir.

Düzgün kesme taş malzeme ile yapılan caminin son cemaat yeri üç çapraz tonozdan oluşmaktadır. Mihrap sade iken mimber balkon şeklinde taşmalı olarak yapılmıştır.

Harim kısmına giriş üzerinde ahşap müezzin mahfili yer almaktadır. Avlu kapısı üzerine son yıllarda betonarme köşk minare eklenmiştir. Yapıdaki tek kitabe mihrap üzerindeki yer alır. 1958 tarihli (hicri 1318) kitabe de onarım kitabesidir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Kutbeddin Camii

Kutbeddin Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kadıoğlu Mahallesi Demokrasi Caddesi (Oniki Eylül Caddesi) üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Üç kitabesi vardır. Caminin eyvanındaki pencerenin üstündeki kitabesinde Bican Ağa ve Osman Ağa isimleri yazılıdır. Bican Ağa tamiri yapan kişi olarak öne çıkmaktadır. Onarım tarihi olarak 1876 ( hicri1293) yılı verilmiştir. Manzumeyi Şair Muhlis yazmıştır.

Kutbeddin Camii doğu kapısı iç kitabesinde “Bunun ustasına yüz binlerce aferinler olsun, sadakatle yapılmasına çok çalıştı. Her gece ve gündüz övünerek dursun, onun bu uzun bekleyişine an be an Hızır Hoca yetişsin” yazılıdır. Bu kitabe 1831 (hicri 1247) yılında yazılmıştır.

Mahmut Karakaş (Şanlıurfa ve İlçelerinde Kitabeler/Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları)’a göre 1980’li yıllarda yapılan onarım sırasında bu kitabe başka bir yerden alınıp buraya konmuştur. Camiin doğu kapı kitabesinde, uzun zaman harabe halde iken onarıldığı yazılıdır. Kitabede onaranın adı yoktur. Ancak Halife Hz. Ömer’den bahsedilmekte ve onaran için “aynı adı taşıyan” ifadelerine yer verilmiştir.

Buna mukabil onarımı yaptıranın Ömer Paşa olduğu tahmin edilmektedir. Kitabede tarih olarak 1778 (hicri 1192) yılı verilmiştir. Ömer Paşa ve hanımı Ümmü Gülsüm Hanım, 1779 (hicri 1193)’da Rızaiye Medresesi’ni yaptırmışlardı. Bu medrese Kutbeddin Camii bünyesinde faaliyet gösteriyordu. Demek oluyor ki bu medresenin yapımından önce Kutbeddin Camiini Rızvan Ahmet Paşa’nın oğlu olan Mirimiran Ömer Paşa tamir ettirmiştir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Kadıoğlu Camii

Kadıoğlu Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Kadıoğlu Mahallesi,  Demokrasi Caddesi (12 Eylül Caddesi), Su Meydanı’nda yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin yapılış tarihi belli değildir. Caminin iki kitabesi vardır. Daha eski olduğu tahmin edilen son cemaat yeri pencere üzerinde bulunan kitabesi kırılmıştır. Kalan kısmı şöyledir: “sultanoğlu sultan (…) bunun tamirini emretti.” Tamir tarihi ve kimin yaptırdığı kırılmış olup kırılan yer betonla örtülmüştür.

Bu caminin sultanlar tarafından yaptırılmamış olduğu, bu yazının başka bir yapıdan buraya getirildiği tahmin edilmektedir. Minare kaidesindeki kitabede, minarenin Bahri Paşa tarafından 1844 (h.1260) yılında yaptırıldığını göstermektedir. Caminin minaresi, üstü beşik tonoz örtülü olup dış kapının üzerine yaptırılmıştır. Bu yüzden halk arasında bu camiye “Dipsiz Minareli Camii” denmektedir.

Caminin yapılışı ile ilgili bir rivayet vardır. Rivayete göre Kadıoğlu diye tanınan zat, bu camii yaptırırken, mihrabını tayin etmekte yanlışlık gösteren gayrı müslim ustaya kıblenin asıl yönünü gösterir. Fakat usta kabul etmez. Bu konuşma bir iki defa tekrar edince Kadıoğlu, elini ustanın gözüne sürer. Usta karşısında Kâbe’yi görür. Bunun üzerine ustanın Müslüman olduğu söylenilmektedir.

Paylaşın

Şanlıurfa: Şehbenderiye Camii

Şehbenderiye Camii; Şanlıurfa’nın Merkez İlçesi, Atatürk Mahallesi, Topçular Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Caminin dış kapısı ve son cemaat yerinde olmak üzere iki kitabesi vardır. Urfalı Şair Emin tarafından yazılan dış kapı kitabesine göre 1909 (hicri 1327) yılında yaptırılmıştır.

Son cemaat yerinin doğusundaki kitabesinde ise caminin Bekir Bey adlı biri tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir. Yapı kesme taş malzemeden inşa edilmiştir.

Mihrap boyunca enine dikdörtgen planlı cami mekanı 4 adet paye ile iki sahına bölünmüştür. Her sahın beşer adet çapraz tonozla örtülmüştür. Mihrap sade ve süslemesizdir. Balkon şeklindeki minbere duvar içinden merdivenle ulaşılır.

Paylaşın