Zona Aşısı Demans Riskini Azaltabilir Mi?

yeni bir araştırma, zona hastalığını önlemek amacıyla kullanılan aşının yaşlılarda demans riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili olabileceğini ortaya koydu. Ancak uzmanlar, sonuçların aşının demansı önlediği anlamına gelmediği konusunda uyarıyor.

ABD’de gerçekleştirilen geniş kapsamlı bir araştırma, zona hastalığına karşı geliştirilen aşının demans riskiyle ilişkisine dair dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.

Annals of Internal Medicine dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bakımevlerinde yaşayan ve Shingrix adlı zona aşısını yaptıran kişilerin, takip eden dört yıl içinde demans tanısı alma olasılığı aşı olmayanlara kıyasla daha düşük bulundu.

Brown Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu’ndan Dr. Kaley Hayes liderliğinde yürütülen araştırmaya Delaware Üniversitesi ve Providence Gaziler İşleri Tıp Merkezi’nden uzmanlar da katkı sağladı.

Araştırmacılar, 2017-2022 yılları arasında 5 bin 500’den fazla sağlık kuruluşundan elde edilen Medicare verileri ve tıbbi kayıtları inceledi.

Çalışmaya, daha önce demans tanısı almamış 66 yaş ve üzerindeki 509 bin 926 kişi dahil edildi.

Yaklaşık dört yıllık takip sürecinin sonunda iki grup arasında dikkat çekici bir fark ortaya çıktı.

Zona aşısı yaptıranların yüzde 18,8’ine demans tanısı konulurken, aşı yaptırmayan grupta bu oran yüzde 24,6 olarak belirlendi.

Araştırmacılar yaş ve sağlık durumu gibi faktörleri dengeledikten sonra, zona aşısı yaptıran kişilerde demans riskinin aşı olmayanlara kıyasla yüzde 24 daha düşük olduğunu hesapladı.

Araştırmanın sonuçları doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi göstermese de bulgular, zona aşısı ile demans riski arasında araştırılmaya değer bir bağlantı bulunduğuna işaret ediyor.

Demans Vakalarının Bir Kısmı Önlenebilir Mi?

Araştırmanın başyazarı Dr. Kaley Hayes, elde edilen istatistiksel ilişkinin gerçekten nedensel olduğunun gelecekteki çalışmalarla doğrulanması halinde, yaklaşık 17 demans vakasından birinin önlenebileceği anlamına gelebileceğini belirtti.

Ancak bu sonuç, zona aşısının demansı önlediğinin kanıtlandığı şeklinde yorumlanmamalı.

Çalışmanın gözlemsel nitelikte olması, araştırmacıların aşı ile demans arasındaki ilişkiyi ortaya koymasına karşın doğrudan nedensellik kurmasını engelliyor.

Zona hastalığına, suçiçeğine de neden olan varisella-zoster virüsü yol açıyor. Enfeksiyon sonrasında vücutta uzun yıllar sessiz kalan virüs, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden aktifleşerek zona hastalığına neden olabiliyor.

Hastalığın en belirgin belirtileri arasında ağrılı deri döküntüleri ve sinir ağrıları bulunuyor.

Bilim insanları, zona aşısının demans riskini neden azaltıyor olabileceğini henüz kesin olarak açıklayabilmiş değil. Bununla birlikte çeşitli olasılıklar üzerinde duruluyor.

Bunlardan biri, zona enfeksiyonunun önlenmesiyle vücuttaki ve sinir sistemindeki iltihabi süreçlerin azalması. Araştırmacılar, enfeksiyonun neden olabileceği bağışıklık tepkisinin ve sinir sistemi üzerindeki stresin azalmasının uzun vadede beyin sağlığı açısından olumlu etkiler yaratabileceğini değerlendiriyor.

Aşıların bağışıklık sistemi üzerindeki etkilerinin bilişsel sağlıkla bağlantılı olabileceği ihtimali de araştırılan teoriler arasında bulunuyor.

Uzmanlardan Kritik Uyarı: Demans Aşısı Değil

Araştırmanın umut verici sonuçlarına rağmen uzmanlar, bulguların dikkatli yorumlanması gerektiğinin altını çiziyor.

Çalışma gözlemsel verilere dayandığı için zona aşısı olan kişiler ile olmayan kişiler arasındaki diğer farklılıkların sonuçları etkilemiş olma ihtimali bulunuyor. Örneğin aşı yaptıran kişilerin sağlık hizmetlerine daha düzenli erişmesi, sağlık konusunda daha bilinçli olması veya genel sağlık durumlarının daha iyi olması gibi faktörler demans riskini etkileyebilir.

Bu nedenle araştırma, Shingrix aşısının demansı önlediğini kanıtlamıyor; yalnızca aşılanma ile daha düşük demans tanısı oranı arasında istatistiksel bir ilişki bulunduğunu gösteriyor.

Shingrix halen zona hastalığını önlemek amacıyla kullanılan bir aşı. Demansı önleme amacıyla onaylanmış bir aşı değil.

Araştırma ekibi, çalışmanın finansmanının bir bölümünün Shingrix’in üreticisi GlaxoSmithKline (GSK) tarafından sağlandığını bildirdi.

Araştırmacıların açıklamasına göre şirket, araştırmanın analiz veya yayımlanma süreçlerine müdahale etmedi.

Kesin Sonuç İçin Daha Fazla Araştırma Gerekiyor

Yarım milyondan fazla kişinin verilerinin incelendiği araştırma, zona aşısı ile demans arasındaki olası ilişki konusunda şimdiye kadarki dikkat çekici bulgulardan birini ortaya koyuyor.

Ancak bilim dünyasında asıl soru henüz yanıtlanmış değil: Zona aşısı demans riskini gerçekten azaltıyor mu, yoksa aşı olan kişilerin başka sağlık özellikleri mi bu farkı açıklıyor?

Bu sorunun yanıtı için farklı toplumlarda yürütülecek çalışmalar ve mümkünse daha güçlü nedensellik kanıtları gerekiyor.

Şimdilik eldeki veriler, Shingrix’in demans tedavisi ya da önlenmesi için kullanılabileceğini göstermiyor. Ancak zona enfeksiyonu ile beyin sağlığı arasındaki olası bağlantı, yaşlanma ve demans araştırmalarında yeni bir çalışma alanının kapısını aralıyor.