MÖ 408 yılında Muğla’nın Datça ilçesindeki Knidos’ta dünyaya gelen Knidoslu Ödoksus (Eudoxus) MÖ 355 yılında hayatını kaybetmiştir. Eserlerinin tamamı kaybolsa da, katkıları Hipparchus, Aristoteles ve Öklid gibi isimler aracılığıyla günümüze ulaşmıştır.
Haber Merkezi / Platon ve Archytas’ın öğrencisi olan Eudoxus, matematik, astronomi, coğrafya ve felsefe alanlarında çığır açıcı katkılar yapmıştır.
Knidoslu Eudoxus’un Öğretileri:
Matematik Alanında:
Oranlar Teorisi: Eudoxus, irrasyonel sayılarla çalışmayı mümkün kılan oranlar teorisini geliştirmiştir. Bu teori, Öklid’in Elementler adlı eserinin V. ve VI. kitaplarının temelini oluşturmaktadır. İrrasyonel sayılar, Pisagorcuların aritmetik odaklı yaklaşımını zorlayan bir problemdi; Eudoxus, geometrik kavramlara odaklanarak bu sorunu çözmüştür ve sürekli büyüklüklerin (örneğin, bir karenin köşegeni gibi) titiz bir şekilde ele alınmasını sağlamıştır.
Tüketme Yöntemi: Eudoxus, eğrilerle sınırlı alanların ve hacimlerin hesaplanması için “tüketme yöntemi”ni geliştirmiştir. Bu yöntem, integral hesabın öncüsü kabul edilmektedir. Piramit ve konilerin hacimlerinin, eş tabanlı ve eş yüksek prizma veya silindirlerin hacminin üçte biri olduğunu kanıtlamıştır. Bu yöntem, Arşimet’in çalışmalarına zemin hazırlamıştır.
Altın Oran: Eudoxus, bir doğrunun orta orana (altın oran) göre bölünmesi üzerine çalışmıştır. Yunanlılar, bu oranın estetik ve kutsal bir anlam taşıdığına inanıyordu.
Astronomi Alanında:
Eş Merkezli Küreler Modeli: Eudoxus, gezegenlerin hareketlerini açıklamak için eş merkezli küreler modelini geliştirmiştir. Bu, evrenin ilk matematiksel modeli olarak kabul edilir ve gezegen hareketlerini geometrik olarak ifade edilmektedir. Her gök cismi için birden fazla küre kullanarak karmaşık hareketleri açıklamaya çalışmıştır. Bu model, Johannes Kepler’e kadar astronomide etkili olmuş, ancak MÖ 2. yüzyılda çoğu gökbilimci tarafından terk edilmiştir.
Takımyıldızlar ve Gözlemsel Astronomi: Eudoxus, takımyıldızların tanımlanmasına katkıda bulunmuş ve Knidos’ta bir gözlemevi kurarak gözlemler yapmıştır. Güneş yılını 365 gün 6 saat olarak hesaplayan Eudoxus, güneş saatinin mucidi olarak bilinir.
Felsefe Alanında:
Metafizik ve Etik: Aristoteles’in aktardığına göre, Eudoxus, Platon’un formlar teorisine karşı çıkarak formların algılanabilir şeyler olduğunu savunmuştur. Eudoxus, iyiliği, her şeyin amaçladığı ve zevkle tanımlanan bir kavram olarak görmüştür. Bu görüşü, hedonist felsefenin erken bir örneği sayılabilir.
Platon Akademisi: Eudoxus, Atina’daki Platon Akademisi’nde felsefi tartışmalara katılmıştır, bazı kaynaklara göre Platon’un Syracuse döneminde Akademi’nin başkanlığını yapmıştır. Eudoxus ayrıca, Aristo’nun öğretmenlerinden biridir.
Coğrafya ve Hukuk:
Eudoxus, coğrafya üzerine yazılar yazmıştır ve Knidos’ta yasa koyucu olarak görev yapmıştır. Knidosluların idari kanunlarını düzenlemiş ve şehir meclisinde çalışmıştır.
Eudoxus’un çalışmaları, Öklid ve Arşimet gibi matematikçileri, Kepler ve Copernicus gibi astronomları etkilemiştir. Mars ve Ay’daki kraterler ile “Kampyle of Eudoxus” adlı cebirsel eğri onun adını taşımaktadır. Matematikte tümdengelimli bir düzen kurarak ve irrasyonel sayılarla çalışmayı mümkün kılarak, modern matematiksel analizin temellerini atmıştır.
