Bursa: Beşir Ağa Çeşmesi

Beşir Ağa Çeşmesi; Bursa’nın Yıldırım İlçesi, Emirsultan Mahallesi, Doyuran Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Emir sultan mezarlığına girerken giriş kapısının batısında ortası mermer plaklıdır. Çeşme 4 x 2,2 x 1,25 metre ebadındadır. Ayna taşı parçalı olmasına rağmen yalak taşı yekpare mermerdendir. Ortada kaide üzerine yükselen iki ince ve çok zarif sütun birbirine oymalarla bağlanmıştır.

Bunun üzerinde ince oyma mermer işçiliği vardır. Musluğun çepeçevre bir çerçeve ile çevrilmiş olup, yanlarda tas koymak için iki taslık bulunmaktadır. Çeşme eski haline göre 25-30 cm. gömülmüştür, çeşmenin her iki yanındaki sütunlar kalınlaşmıştır, kitabenin üzerindeki saçak değiştirilmiş, eski saçak daha ince ve zariftir. Bu gösteriyor ki, en son yapılan onarım tam olarak aslına sadık kalınmamıştır.

Bursa: Kurtbasan Çeşmesi

Kurtbasan Çeşmesi; Bursa’nın Yıldırım İlçesi, Emirsultan Mahallesi, Doyuran Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Emirsultan Cami’ne merdivenli batı girişinin sağ tarafındadır. Çeşmenin yalak, dışa bombeli olup ortasında madalyon görünümünde bir motif işlenmiştir. Ayna mermerin ortasında bakırla kaplı geniş bir lüle bulunmaktadır. Lülenin üstü perde görünümündedir ve tam ortasına bir yıldız konmuştur.

Bu motifin her iki tarafına madalyon şekilli köşe süsü konup, bütün bu görünümü çerçeve içine alınmıştır. Her iki yanda asma dalları ile işlenmiş iki sütunla çeşmenin görünümü sınırlanmıştır. Kitabe yukarıda tarif edilen mermerlerin ortasında üç satırdan meydana gelmiş, bunun da üstünde ortada “Maaşallah” ibaresi bulunmaktadır.

Bursa: Fatma Hanım Çeşmesi

Fatma Hanım Çeşmesi; Bursa’nın Yıldırım İlçesi, Emirsultan Mahallesi, Doyuran Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Emirsultan Cami’nin batı giriş merdivenlerinin solunda, üç lüleli bir çeşmedir. 1284 H.- 1838 M. yılında Beytül Harem Süresi Emiri Hacı Mustafa, Zevcesi Zehra adına Fatma tarafından yaptırılmıştır. Çeşmenin yalağının iki yanında setler bulunmaktadır.

Setlerin cephesi, oval şekildeki çerçeve içinde yapraklı dallarla işlenmiştir. Ortada yalak taşı cephesi ise, karanfil motifiyle, yanları da aynı dallarla bezemiştir. Aynada üç adet bronz lülenin üzerine oya gibi işlenmiş bir taç oturtturulmuştur. Kitabe, bunların üzerinde dört satır ve on iki bölümden ibarettir.

Alın taşını, kitabe dahil, çepeçevre, birbirinin içine geçme bir su çevrelemiştir. Yanlar da düşey oluklu, alt ve üstleri başlıklı, iki sütunla çatı mermeri ile örülmüştür. Çatı mermerinin üstünde üçgen şeklinde ışınsal, yarım madalyonu andıran bir motifli mermer daha olup, bu da yan mermerlerle örtülmüştür.

Bursa: Hacılar Çeşmesi

Hacılar Çeşmesi; Bursa’nın Osmangazi İlçesi, Kayhan Mahallesi, İnönü Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Eski bir fotoğrafta bu çeşmenin, Atatürk Meydanı’nın doğusunda ve şimdiki Halk Bankası’nın olduğu yerde bulunan bir caminin batı duvarının köşesinde yer aldığı görülmektedir. Cami 1930’lu yılların başında yıkılarak arsası satılınca, çeşmesi de Hacılar Camii’nin ön duvarına yerleştirilmiştir.

1963 yılında Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu tarafından cami onarılırken çeşme de şimdiki bulunduğu yere, caminin kuzeybatısına taşınmıştır. Bu tarihten sonra Hacılar Çeşmesi olarak bilinmektedir. Şiblîzade Ali Efendi’nin yaptırmış olduğu bu çeşme, bânîsinin diğer bir hayratı olan Batpazarı Çeşmesi’nden daha gösterişlidir.

Barok ve rokoko tarzında olup C ve S kıvrımları bütün cepheye hakim olan çeşmenin teknesinde üç adet büyük yuvarlak kabartma çelenkler, ayna taşı süslemeleri, barok kemerli nişi ve köşe bezemeleri, kitabe çerçevesi ve istiridye kabuklu taç kısmı ile şehrin en görkemli çeşmesidir. Hattat Seyyid Mehmet tarafından sülüs hatla yazılan kitabesinde, Ebu Hureyre’den rivayet edilen “sadaka-i cariye” ile ilgili bir hadis ve çeşmenin inşa tarihini veren bir şiir yer alır.

“An Ebî Hüreyrete radıyallahu teâlâ anhu kale’n-nebiyyu sallâllâhu aleyhi ve sellem; İzâ mâte’l-insânü inkata’a amelühü anhü illâ min selâsetin illâ min sadakatin câriyetin ev ilmin yüntefe’u bihi ev veledün sâlihün yed’û lehû sadaka habîbullah”. Ebî Hüreyre radıyallahu anh’den; İnsan öldüğü zaman amel defteri kapanır ancak üç şey müstesna: sadaka-i câriye, kendisiyle amel olunan ilim ve onun için dua eden salih bir evlât.

Şibli-zâde Ali Efendi k’odur
Menba’-ı cûy-bâr-ı hüsn-i sıfât

Yapdı bir çeşme misli nâdide
Reşhası lûlesinden katre benât

Nef’î peyveste tâ-be-rûz-ı kıyâm
Hayr-ı cârî hem efdal hasenât

Ola makrûn-ı lûtuf rahmet-i Hakk
İki âlemde sâhibu’l-hayrât

Cevherin harfle bih beş ve nüh kim
Sâl-i târîhin eyledim isbât

Nûş eden cümle hâtif-veşdir
Teşne-bâd ahbâba âb-ı hayât

1182-M.1768/69

Ketebehu li’z-zenbî es-Seyyid Muhammed

Kitabenin cevher tarihi ebced hesabıyla 1168 rakamını verir ancak, tarih tamiyeli olduğu için, beş ve nüh ibaresi gereği buna 14 eklendiğinde 1182 rakamına ulaşılır.

Bursa: Bat Pazarı Çesmesi

Bat Pazarı Çesmesi; Bursa’nın Osmangazi İlçesi, Kayhan Mahallesi, Cumhuriyet Caddesi üzerinde yer alan Bat Pazar içerisindedir.

Davutpaşa Hamamı’nın karşısındaki bir dükkânın köşesinde yer almaktadır. Kitabesinden, Şiblîzadeler’den Ali Efendi adında bir kişi tarafından yaptırıldığı anlaşılan iki cepheli çeşmenin, barok üslûbunda basit süslemeleri vardır. Ayna taşında iki adet musluk deliğinin bulunduğu çeşmenin teknesi kaybolmuştur.

Çeşmenin doğu duvarında yer alan orta boy ta’lik hatla yazılı kitabesi şöyledir:

Elhamdülillâhi ale’t-tamâmi
Hem-nâm-ı pâk-i Murtazâ üstûde ahlâk u atâ
Şiblî Efendi-zâde kim ayn-ı uyûn-ı asdıka

Hem-vâre tab’ı müncezib âsâr-ı berre şöyle kim
Etti meyân-ı şehirde hayr-ı güzîn icrâ-yı mâ

Bu mevzi-i zîbend[e] kim el-hak suya muhtâc idi
Etti hulûs u sıdkıle bir çeşme bünyâd u binâ

Buradan sonraki kısmın vezni değişmektedir.

Ol sâhib-i hayrât Ali [kim] Şiblî-zâde
Cûy-ı himem akıttı [n]ev bünyâd-ı celîden

Târîhi necîb oldu oku su gibi mâ al
İç rûh-ı Hasan aşkına bu ayn-ı Ali’den

H.1173 – M.1759/60

Orta boy ta’lik hatla yazılı bir diğer kitabe ise çeşmenin kuzey duvarında yer alır:

Ve musalliyen ale’n-nebiyyi’t-tehami

Bu hayr-ı pâk ü bî-bedel tevfîk-i Bârî’dir hele
Herkes muvaffak olmadı bu hayra bâ-emr-i Hudâ

Ol çeşme[-i] zîbendeden reyyân olunca atşegân
İh[sâ]n ede Mevlâ ana ecr-i cezîl ü irtika

Nûş eyleyenler âbını târîhini söyler Azîz
M[âü’l-hayâ]t iç çeşmeden bânîsine eyle duâ

H.1173 – M.1759/60

Kitabenin son kıt’ası bir mısra halinde, yine farklı vezinde ve çok küçük ta’lik hatla yazılmıştır:

Teşne-gânı âb-ı cûdı ile sîr-âb eyledi
Kim semiyy-i hazret-i dâmâd-ı Fahr-ı Kâinât

Feyziyâ atşâne işrâb eyledim târîhini
Ayn-ı Şiblî-zâde’den gel içelim mâü’l-hayât

H.1173 – M.1759/60

Bursa: Hacı Beşir Ağa Çeşmesi

Hacı Beşir Ağa Çeşmesi; Bursa’nın Yıldırım İlçesi, Emir Sultan Mahallesi, Emir Sultan Camii sınırları içerisindedir. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Bilginleri koruyan bir hayırsever olan Hacı Beşir Ağa, musahip, 1707’da hazinedâr-ı şehriyarî, daha sonra şeyhülharem, 1717’da da darüssaade ağası olmuş ve 1746’da ölmüştür. İstanbul’da cami, medrese, tekke, sebil, kütüphane ve ondan fazla çeşme yaptırmıştır.

Emirsultan Camii’nin güneydoğu köşesinde, avlu duvarına yaslanmış olan çeşmenin kitabesinde belirtildiğine göre Beşir Ağa, Emirsultan Camii ile türbesini de tamir ettirmiştir. Çeşmenin kabartma rozetli teknesinin her iki tarafında mermer setleri vardır, dikdörtgen pano şeklindeki istiridye kemerli ayna taşının üstü ve yanları rûmîlerle bezeli olup her iki tarafında kabartma selvi motifleri yer alır.

Kitabeyi çeşmeden ayıran mermer blok üzerinde “Bismillahirrahmanirrahim; Ve mine’l-mâi külle şey’in hayy18 âyeti
yer almaktadır. On altı mısralık sülüs hatlı kitabesi şöyledir:

Nâzır-ı dârü’s-sa’âde hazret ağa ki anın
Âb-ı ihsâniyle sîr-âb oldu el-hak şeş-cihât

Lutf-ı Hakk ta’mîri zeylîde bu âb-ı hoş-güvâr
Oldu zâhir kim anın evsâfıdır azb-i Fırat

Gûş edince ol kerem-cû çeşme bünyâd eyleyip
Cûy-i cûd ü lutfun icrâ etti çün kand-i nebât

Ol mekârim-pîşe sâhib hayr-ı vâlâ himmetin
Devlet ü ikbâl ü bahtı haşredek bulsun sebât

Ni’metâ vasfında yaz târîh içün bu beyti kim
Teşne-lebler etmesin hiç Âb-ı Hızr’a iltifât

Al Beşîr-i kâmkârın ayn-ı cûdından gel iç
Mâ Emir Sultân rûh-ı pâkine âb-ı hayât

H. 1156 – M. 1743

Bu çeşmenin arkasındaki izlerden, abdest almak için yapılmış muslukların da bulunduğu anlaşılır. Sonradan üzerine konulan kitabe ise çeşmenin değil, Emir Sultan Türbesi’nin 1845 yılında Abdüllmecid Han tarafından yapılan tamirinin kitabesidir, Şairi de Zîver Paşa’dır

Bursa: Abdal Çesmesi

Abdal Çesmesi; Bursa’nın Osmangazi İlçesi, Demirtaşpaşa Mahallesi, Abdal Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Abdal Camii’nin karşısında yer alan Abdal Türbesi’nin doğu duvarına bitişik olduğu bilinmektedir. 1652 yılında Şeyhülislâm Karaçelebizade Abdülaziz Efendi tarafından yaptırılan çeşmenin, bir onarım esnasında kaybolan kitabesi, 1980 yılında caminin avlusunda toprağa gömülü olarak bulunmuştur.

Şekli hakkında bilgi sahibi olmadığımız çeşmenin, günümüzde Muradiye Türbeleri bahçesinde bulunan sülüs hatlı kitabesi şöyledir:

Şeyhülislâm Azîz-i âlem
Etti ma’mûr bir nice vîrâne

Çok eser etti Hudâ ede kabûl
Hayrdır çün kalacak insâne

Kıldı bu âbı revan hem tâ kim
Teşneler nûş ede kane kane

Hâtif-i gayb dedi târîhin
Nûş-ı cân olsun içen atşâne

H.106216-M.1652

Bursa: Hamzabey Camii

Hamzabey Camii; Bursa’nın İnegöl İlçesi, Hamzabey Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Köy araçlarıyla ulaşım mümkündür.

II. Bayezid kızı Hançerli Fatma Sultan’ın eşi Hudavendigâr Sancakbeyi Mehmet Bey veya Paşa Bin Mustafa Paşa tarafından XVI. yy. başlarında yaptırılmıştır.

Doğu ve batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olan caminin güney duvarı eksenin de yuvarlak biçimli mihrap nişi ve bunun iki yanında altlı üstlü ikişer penceresi vardır.

Giriş, kuzey duvarında eksendendir. Bunun batısında bir, doğu duvarında eksenden güneye kaymış bir pencere bulunmaktadır. Son Cemaat yeri doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup üç bölümlüdür.

İki yan bölüm kare, orta bölüm dikdörtgen planlıdır. Minaresi, yapının kuzeydoğu köşesinde, kaidesi altıgen gövdesi ongen planlı olan tek şerefeli minareye, kaidesinin kuzey cephesindeki basık kemerli kapıdan çıkılmaktadır.

Bursa: Üç Kurnalar Veziri Camii

Üç Kurnalar Veziri Camii; Bursa’nın Osmangazi İlçesi, Alipaşa Mahallesi, Veziri Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Sultan II. Bayezid’in bir veziri tarafından yapıldığı söylenmektedir. Bundan dolayı bu isimle anılmıştır. 6.10×7.40 metre iç ölçülerinde, caminin girişinde ana mekana ekli, 3.70 metre derinliğinde bir son cemaat yeri vardır. Üzeri çatı ile örtülüdür.

Beden duvarları üç sıra tuğla, bir sıra kesme taş ile örülmüştür. Bir dönem, mülkiyeti özel şahısların eline geçmiş ve ticarethane olarak kullanılmıştır. Bu dönemde yapı, bazı değişikliklere uğramıştır. Daha sonra onarılarak tekrar ibadete açılmıştır.

Kare planlı asıl ibadet alanı; üçgen motifleri veren bir kuşak üzerine oturan, dıştan sekizgen kasnaklı, kurşun kaplı tek bir kubbe ile örtülüdür. Kuzeybatı köşesinde yer alan minareye son cemaat yerindeki bir kapıdan çıkılmaktadır. Minarenin silindirik tuğla gövdesi ve peteği yeni yapılmıştır. Caminin batısındaki mezarlığın ucunda, zarif biçimli bir çeşme vardır.

Bursa: Mükrime Hatun Türbesi

Mükrime Hatun Türbesi; Bursa’nın Osmangazi İlçesi, Muradiye Mahallesi, 2. Murat Caddesi, 2. Cem Sokak üzerinde yer almaktadır. Şehir içi ulaşım araçlarıyla ulaşım mümkündür.

Muradiye türbelerin bulunduğu bahçenin güneybatısında yer alan türbe, 1515 yılında yapılmıştır. Kare planlı türbe taş ve tuğla dizileri ile örülmüştür. Duvarlardan kubbeye geçiş, içinde tromplarla, dıştan sekizgen kasnakla sağlanmıştır.

Doğudaki giriş, kesme taştan yapılmış eyvan şeklindedir. Eyvanın sağ ve solunda mihrabiyeler yer almaktadır. Kapı kav sarasındaki stalkatitler dökülmüştür. Beden duvarlarında, sivri kemer alınlıklı, taş söveli, geçmeli demir parmaklıklı; ikişerden sekiz, kasnakta ise sivri kemerli, alçı şebekeli dört olmak üzere toplam on iki pencere yapıyı aydınlatmaktadır.

Mihrap nişi, üç sıraya düzenlenmiş stalaktitlerden oluşmaktadır. Duvarlar ve kubbe içeride, içeride çok renkli kalem işçiliği ile arabesk, geometrik desenler ve ayetler bezeli iken, sonradan üzeri badana ile kapatılmıştır.