Adrenomyeloneuropati Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi

Adrenomyeloneuropati (AMN), Adrenolökodistrofi’nin (ALD) ikinci en yaygın şeklidir ve ALD’nin erişkin başlangıçlı bir versiyonudur. AMN, omuriliğin miyelinini etkileyen genetik olarak kalıtsal bir x’e bağlı durumdur. 

Haber Merkezi / ALD’nin tüm formlarında olduğu gibi, AMN, X kromozomu üzerinde kalıtsal olması nedeniyle ağırlıklı olarak erkekleri etkiler (yaklaşık 40.000’de 1).

AMN’nin iki şekli vardır: Beyin tutulumu olmayan AMN (sadece omuriliği etkiler) ve genellikle daha hafiftir veya beyin tutulumu olan AMN (hem omuriliği hem de beyni etkiler) ve daha şiddetlidir.

AMN’nin klinik özellikleri/semptomları nelerdir?

AMN semptomları, bebeklik döneminde başlayan çocukluk çağı serebral ALD’sinden daha geç başlar. Semptomlar 20’li yaşların sonundan 40’lı yaşların başlarına kadar herhangi bir zamanda başlar. Ayrıca ALD ilerlemesinden daha yavaş olma eğilimindedirler.

ALD’de olduğu gibi, semptomlar etkilenen bireyler arasında ve ayrıca ciddiyet arasında değişebilir. Serebral tutulumu olmayan AMN semptomlarının çoğu, hareketi ve içsel somatik motor kontrolünü etkileyen özellikleri içerir:

  • İlerleyici zayıflığa yol açan uzuvların ilerleyici sertliği (spastik paraparezi)
  • Cinsel işlev bozukluğu/iktidarsızlık ve mesane kontrolü sorunları
  • Konuşma, dil ve yutma güçlükleri (dizartri ve disfaji)
  • Hem yürüme kabiliyetinde hem de yürümede zorluk – bazen ataksi mevcut
  • Adrenal yetmezlik, vücutta hormonal seviyelerin azalmasına yol açan metabolik düzensizlik ile karakterize ALD/AMN vakalarının çoğunda görülür – bunlara kan basıncını ve cinsel gelişimi etkileyen adrenalin ve kortizol düzensizliği dahildir.

Serebral tutulumu olan AMN bireyleri, aşağıdakileri içeren ek nörolojik/psikiyatrik semptomlara sahip olma eğilimindedir:

  • Davranış değişiklikleri, örneğin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
  • Duyusal değişiklikler, örneğin görme kaybı veya işitme kaybı
  • Nörolojik değişiklikler, örneğin nöbetler ve demans

Semptomlar ilerleyici olma eğilimindedir ve prognoz AMN’nin ciddiyetine ve alt tipine bağlıdır. Genel olarak, beyin tutulumu olan AMN, beyin tutulumu olmayan AMN’den daha şiddetlidir ve daha kötü prognoza sahiptir. Serebral tutulumu olmayan AMN’li bireyler, yeterli fizik tedavi ve danışmanlığa sahip oldukları takdirde etkin bir şekilde hayatlarının tamamını yaşayabilirler. AMN’li bireylerin sadece %10-20’si, giderek yıkıcı olan ve uzun süreli felç, koma ve ölüme yol açabilen serebral tutulumlu AMN geliştirir.

AMN’ye ne sebep olur?

ALD’de olduğu gibi, AMN’ye ABCD1 genindeki genetik olarak kalıtsal mutasyonlar neden olur. ABCD1 normal olarak, çok uzun zincirli yağ asitlerinin (VLCFA) peroksizomlar veya lizozomlar tarafından parçalanacak hücrelere taşınmasında yer alan protein adrenolökodistrofi proteinini (ALDP) kodlar.

ABCD1’deki genetik mutasyonlar, ALDP eksikliği ile sonuçlanır, bu nedenle kan ve vücut dokularında VLCFA’ların birikmesine neden olur. VLCFA’ların birikiminin omurilikteki (ve beyindeki) miyelin için olduğu kadar adrenal bezler ve testisler için de toksik olduğu düşünülmektedir.

AMN nasıl tedavi edilir?

Şu anda AMN (veya genel olarak ALD için) için bir tedavi yoktur, ancak etkili yönetim ve terapi, etkilenen bazı bireyler için prognozu iyileştirebilir.

Adrenal yetmezlik (çoğu AMN vakasında mevcuttur), steroid replasman tedavisi veya kortikosteroidlerin uygulanmasıyla tedavi edilebilir. Hormonal seviyelerin (adrenalin ve kortizol) değiştirilmesi, genellikle etkilenen bireylerde yaşam kalitesini iyileştirir.

Fizik tedavi, kas zayıflığını ve sertliğini iyileştirebilir ve ayrıca motor fonksiyonunu koruyabilir veya iyileştirebilir. Ancak, doğası gereği giderek bozulduğu için, AMN’nin ileri evrelerinde mobilite yardımcılarına ihtiyaç duyulabilir.

ALD’de olduğu gibi, mutasyona uğramış ABCD1’i hedefleyen gen tedavisinin, kemik iliği kök hücre nakillerine kıyasla son klinik deneylerde etkili olduğu gösterilmiştir. Bu, ancak çok daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmasına rağmen, erken evre AMN/ALD’li genç yaşta etkili olacaktır.

Dikkat: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir